ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Τρίτη, 18 Ιανουαρίου 2011

Στη σκιά του παγκόσμιου τείχους του Γ. Βαρουφάκη




του Γιάννη Βαρουφάκη από το protagon
Όταν ο Υπουργός Προστασίας μας ανακοίνωσε την ανοικοδόμηση Τείχους στον Έβρο, με σκοπό την αποτροπή της διάβασης των άνευ βίζας μεταναστών, δεν παραξενεύτηκα. Όπως δεν παραξενεύτηκα όταν διάβασα τις δημοσκοπήσεις που δείχνουν την συντριπτική λαϊκή υποστήριξη στο εγχείρημα. Η Ελλαδίτσα μας, όσο και να το θέλουμε, φάνηκε πως δεν έχει αντιστάσεις στον επεκτατισμό του Παγκόσμιου Τείχους μεγαλύτερες απ’ ότι ο υπόλοιπος κόσμος. Κι αν είχε έως πρότινος, η Κρίση μας κατέστησε πιο επιρρεπείς στην σκοτεινότερη όψη της παγκοσμιοποίησης: στην λογική αυτού του αδυσώπητου Παγκόσμιου Τείχους.
Ποιο Παγκόσμιο Τείχος; Η Γη μας έχει διαιρεθεί εδώ και καιρό στα δύο. Είναι σαν ένας Οικουμενικός Φράχτης να την έχει κόψει σε δύο μέρη. Στο ένα βρίσκουμε, εκατέρωθεν του Ατλαντικού, από την μία μεριά τις ΗΠΑ και τον Καναδά και από την άλλη την Ευρωπαϊκή Σένγκεν (μαζί με το Ισραήλ). Στην Β. Αμερική, το Τείχος αποτελείται, από τους πάγους του Βόρειου Πόλου και τον Απέραντο Φράχτη που χωρίζει τις ΗΠΑ από το Μεξικό. Στην Νότια Ευρώπη φτάνει μέχρι την Πράσινη Γραμμή της Λευκωσίας, μεταμορφώνεται στο Τείχος του Αίσχους που διαπερνά τα Παλαιστινιακά Κατεχόμενα και εξαντλείται λίγο πριν το Γιβραλτάρ αγγίζοντας την Βόρεια Αφρική στον Ισπανικό θύλακα εντός του Μαρόκου. Στην Ανατολική Ευρώπη εξασφαλίζει τα νώτα του από την Ρωσία του Πούτιν ενώ λίγο πιο νότια, στα μέρη μας, ακολουθεί τον ρου του Έβρου μας. Δυτικά των ΗΠΑ, διαπερνά νοητικά τον Ειρηνικό και περικλείει την Ιαπωνία, την Ν. Κορέα και, βεβαίως, την Ωκεανία (Αυστραλία και Νέα Ζηλανδία).

Για να καταλάβουμε την Φύση του Τείχους αρκούν μερικά απλά στοιχεία: Το 1971, εντός του Τείχους αυτού ζούσε το 28% της ανθρωπότητας στο οποίο αντιστοιχούσε το 59% του παγκόσμιου εισοδήματος. Σήμερα, στην ίδια μεριά του Τείχους, την «δική» μας, ζει μόνο το 15% του παγκόσμιου πληθυσμού. Όμως, αυτό το 15% της ανθρωπότητας μοιραζόμαστε το 74% του εισοδήματος του πλανήτη. Το υπόλοιπο 85% των ανθρώπων ζει με το 16% του παγκόσμιου εισοδήματος. Και σαν να μην έφτανε αυτό, οι «εντός των τειχών» εξαπολύουμε εναντίον των «εκτός των τειχών» τον ένα πόλεμο μετά τον άλλον, άμεσα (Ιράκ, Αφγανιστάν) ή έμμεσα (Κονγκό, Σιέρρα Λεόνε), με αποτέλεσμα εκατομμύρια άνθρωποι να αναγκάζονται να μεταναστεύσουν για να επιβιώσουν.
Το Παγκόσμιο Τείχος έχει πολλές εκφάνσεις. Ένα συρματόπλεγμα εδώ, ένα ναρκοπέδιο παραπέρα, καμιά φορά ένα περιπολικό κάποιου λιμενικού, κάποιο αδιαπέραστο τσιμεντένιο έκτρωμα. Όπως και να «εκφράζεται» η παρουσία του, ένα είναι σίγουρο: Δεν δύναται να σταματήσει την ανθρώπινη παλίρροια που, ό,τι και να κάνουν οι φύλακές του, θα περνάει ασταμάτητα από πάνω του, υπογείως, από δίπλα, με χίλιους διο τρόπους. Μόλις χτες είδαμε τι πρέπει να περιμένουμε αν χτιστεί το Τείχος στον Έβρο, με το τραγικό ναυάγιο στα ανοικτά της Κέρκυρας. Το μόνο που πετυχαίνει το Τείχος είναι να αυξάνεται ο αριθμός των θυμάτων και τα πλούτη εκείνων που εμπορεύονται τα αναπόφευκτα περάσματα, ή που αναλαμβάνουν τα έργα οικοδόμησης του Τείχους.
Όσο η φτώχεια, η ανισότητα και οι πόλεμοι γεννούν αρκετή απόγνωση, το Παγκόσμιο Τείχος θα υποκινεί τους άθλιους της οικουμένης να το υπερσκελίσουν. Με την Δανάη Στράτου έχουμε ταξιδέψει σε όλο το μήκος του Παγκόσμιου Τείχους, για τις ανάγκες ενός έργου της. (*) Από το Μεξικό και την Κύπρο μέχρι άγνωστα μέρη του στην Αιθιοπία και το Κασμίρ. Όπου πήγαμε την ίδια ιστορία ακούσαμε και την ίδια πραγματικότητα αντικρίσαμε: Παντού μας έλεγαν ότι είχαν «ανάγκη» το Τείχος για να προστατευτούν από τους μετανάστες, από τον «εχθρό», από τον «άλλον», από τον «διαφορετικό» που απειλούσε να τους πάρει τα λίγα που είχαν.
Αυτή ήταν η κοινή ιστορία στον ίσκιο του Τείχους. Η πραγματικότητα; Κι αυτή κοινή: Η γενικευμένη ανασφάλεια που δημιουργούσε το Τείχος στο διάβα του. Όπου Τείχος και Φόβος, Φονικά, Μαφίες, Στρατοί, Δυστοκία, Φτώχεια, Δυστυχία. (Ρίξτε μια ματιά σε αυτό το βίντεο για μια ιδέα της αισθητικής του και, αν έχετε καιρό,διαβάστε τα κείμενα του οδοιπορικού μας.) Μόνοι κερδισμένοι οι παραβατικοί και οι εταιρείες που έγιναν πολυεθνικές εξάγοντας την τεχνογνωσία τους στο χτίσιμο του Τείχους από το Ισραήλ στο Μεξικό, από το Μαρόκο στην Αιθιοπία. Σαν ένας κακοήθης απατεώνας, που υπόσχεται ακριβώς το αντίθετο εκείνου που τελικά σου φέρνει, έτσι και το Παγκόσμιο Τείχος παράγει ανασφάλεια στο όνομα της ασφάλειας.
Τι ειρωνεία! Να λάχει στον Γιώργο Παπανδρέου, στον πιο συνειδητοποιημένο κοσμοπολίτη από τους έλληνες πολιτικούς, να δει το Τείχος της Παλαιστίνης και της Τιχουάνα να επεκτείνεται εδώ επί πρωθυπουργίας του. Και μάλιστα σε μια εποχή που, λόγω Κρίσης, το πρόβλημα της μετανάστευσης θα μπει, σύντομα, σε τροχιά ύφεσης (καθώς οι μετανάστες θα κάνουν ό,τι μπορούν για να προωθούνται άμεσα εκτός Ελλάδας). Έτσι είναι όμως το Παγκόσμιο Τείχος: Αύθαδες και έτοιμο να εξευτελίσει και τις τελευταίες ανθρώπινες αξίες που μας έμειναν.

(*) Το συγκεκριμένο έργο ονομάζεται CUT – 7 dividing lines και εκτίθεται αυτήν την εποχή στο πλαίσιο της έκθεσης για τα 10 χρόνια του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης (με τίτλο ΤΕΧΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ).

3 σχόλια:

  1. Το άρθρο περιγράφει ακριβώς τη μετανεωτερική φύση του τείχους, τη νεοφιλελεύθερη αντίληψη για το έθνος και την κατανάλωση.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Δείμο ο Βαρουφάκης είναι ιδιαίτερα εύστοχος αλλά ταυτόχρονα και απολαυστικός. Γιατί δείχνει ότι το πρόβλημα είναι αλλού.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Η μετανάστευση είναι το κατεξοχήν θέμα που προσφέρεται τόσο για κινδυνολογία όσο και για την παραγωγή συγκινησιακής φόρτισης. Και οι δύο όμως αυτές τακτικές ακυρώνουν τη δυνατότητα μιας νηφάλιας προσέγγισης του προβλήματος ως προς τις αιτίες αλλά και τις δυνατότητες διαχείρισής του. Σε κάθε περίπτωση μανιχαϊσμοί όπως αυτοί που χρησιμοποιεί το κείμενο του κ. Βαρουφάκη δεν βοηθούν ούτε στην κατανόηση ούτε στην αντιμετώπιση του προβλήματος. Και εξηγούμαι. Πρώτον, το να διαχωρίζεις τον κόσμο στους εντός και εκτός των τειχών και να θεωρείς πως οι πρώτοι είναι υπεύθυνοι για όλα τα δεινά των δεύτερων είναι μια ερμηνεία εύπεπτη αλλά εξόφθαλμα μονομερής. Αποσιωπά σκανδαλωδώς το γεγονός πως στις χώρες του αναπτυσσόμενου ή Τρίτου κόσμου υπάρχουν ντόπιες δυνάμεις πολιτικές, οικονομικές, κοινωνικές και θρησκευτικές που φέρουν τεράστια ευθύνη για την κατολίσθηση της καθημερινής ζωής των λαών τους. Από το στάδιο του "για όλα φταίνε οι ξένοι" πέρασε και η δική μας εθνική ιστορία αλλά αυτή η προσέγγιση έχει πια καταρρεύσει. Δεύτερον, το εθνικό κράτος με όλα του τα προβλήματα εξακολουθεί να παραμένει η κυριότερη μονάδα διεθνούς δικαίου αλλά και το πιο ισχυρό πλαίσιο άσκησης δημοκρατίας. Τα όρια και ο αποκλεισμός όσο και αν ταράζει το αριστερό μας υποσυνείδητο αποτελούν ακόμη απαραίτητα συστατικά στοιχεία της επικράτειας και της δημοκρατίας. Το μεταναστευτικό boom δεν μπορεί να γίνει διαχειρίσιμο υπό τους όρους ενός βερμπαλιστικού ανθρωπισμού που στο όνομα μιας ελευθεριακής προσέγγισης προτείνει ουσιαστικά την κατάργηση της έννοιας των συνόρων.
    Dimef

    ΑπάντησηΔιαγραφή