ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Σάββατο, 20 Αυγούστου 2011

Τα παιδιά της διπλανής πόρτας


Μου αρέσει ιδιαίτερα ο ψύχραιμος τρόπος ανάλυσης του Αρίστου Δοξιάδη. Μου αρέσει και η έκκληση που κάνει στο τέλος. Ζητάει από όλους, το δάσκαλο, το γονιό, το γείτονα, να φτιάξουν το σχολείο και να δώσουν προοπτική δουλειάς και δημιουργίας στα παιδιά μας. Συμπαρατάσσομαι, τι άλλο έχω να κάνω; Είμαι και δάσκαλος και γονιός και γείτονας. Είναι και τα δικά μου τα παιδιά εκεί στης πόλης το σκοτάδι. Είμαι κοντά τους. (Leo) 
του Αρίστου Δοξιάδη
Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 20/8/11, στη στήλη "Γράμμα από την πόλη μου"
«Στη Νίκαια και στους Αγιους Ανάργυρους άνεργοι νέοι και μαθήτριες λυκείου αλώνιζαν όλη νύχτα στους δρόμους, έσπαγαν βιτρίνες, έκλεψαν αθλητικά παπούτσια και νυφικά φορέματα, και έκαψαν ραφτάδικα και καφενεία. » Κάπως έτσι θα ήταν ο αγγλικός Αύγουστος 11, μεταφρασμένος στα δικά μας.  Τον αθηναϊκό Δεκέμβρη 08, οι νέοι ήταν στους δρόμους, έσπασαν βιτρίνες, έκαψαν κτίρια. Ενα μικρό ποσοστό,  μετανάστες κατά το ρεπορτάζ, έκλεψε από μαγαζιά. Αλλά οι σπασμένες βιτρίνες ήταν στην Πανεπιστημίου και στο Κολωνάκι. Στην Αγγλία,  οι ταραχές ήταν στις φτωχές συνοικίες και οι οργισμένοι νέοι στρέφονταν ενάντια στην περιουσία των γειτόνων τους, που είναι μεν νοικοκυραίοι αλλά δεν είναι πλούσιοι.
Στην Αγγλία ο λόγος των λεηλατών δεν είχε ιδεολογικές αναφορές, μιλούσε για προσωπικά βιώματα: για την καθημερινή καταπίεση από την αστυνομία για μερικούς, για την απραξία της ανεργίας, για την επιθυμία να αποκτήσουν τα εμπορεύματα που κλέβουν, για τη στιγμιαία χαρά της αρπαχτής. Ενώ στην Αθήνα η ρητορική ήταν ενάντια στο μεγάλο κεφάλαιο και στην πολιτική εξουσία.  Αυτό ίσως εξηγεί τη διαφορετική αντιμετώπιση από τα κόμματα και τα ΜΜΕ. Στην Αγγλία, τα κόμματα και όλες οι μεγάλες εφημερίδες, προεταξαν την ανάγκη να αποκατασταθεί αμέσως η τάξη. Οπως έγραψε η κεντροαριστερή Guardian  σε κύριο άρθρο: «Να συζητήσουμε για τα ευρύτερα ζητήματα αργότερα. Σήμερα, τη στιγμή της απειλής, είναι ανάγκη να στηρίξουμε όλοι την αστυνομία». Στο δικό μας Δεκέμβρη πολλοί στήριξαν ή έδειξαν συμπάθεια για τους «εξεγερμένους», κρίνοντας από τη σκοπιά μιας πολιτικής στρατηγικής, έστω θολής. Οχι μόνο πολιτικοί και μέσα, αλλά  γονείς και λοιποί ενοχόπληκτοι μεσήλικες. Αν αυτοί έβλεπαν να καίγονται τα ψιλικατζίδηκα  στη γειτονιά τους, που μπορεί να ήταν και δικά τους, θα είχαν δείξει την ίδια κατανόηση και στήριξη στα παιδιά όπως όταν κάηκε η Φιλελλήνων;
Μπορεί λοιπόν να συμβούν αυτά στις συνοικίες της Αθήνας; Οι άγγλοι σχολιαστές θεωρούν σημαντικές αιτίες τη διάλυση των δεσμών της γειτονιάς, την αποξένωση των γενεών, την εξαφάνιση της οικογενειας, την άνοδο των συμμοριών – τις αλλαγές στην κοινωνική μικροκλίμακα, δηλαδή. Το οικονομικό πλαίσιο που γεννά την ανεργία και τη φτώχεια σαφώς επιδρά, αλλά  από μόνο του δεν εξηγεί τις συμπεριφορές. Πόσο μοιάζει η μικροκλίμακα της αθηναϊκής συνοικίας με του Λονδίνου; 
Προς το παρόν φαίνεται να διαφέρει αρκετά. Στις πιο πολλές λαϊκές συνοικίες, οι οικογένειες, οι φιλίες και οι σχέσεις της γειτονιάς λειτουργούν, τα φροντιστήρια δουλεύουν, τα παιδιά έχουν, ακόμα, προοπτικές: είτε για ένα επάγγελμα με ψηλότερο στάτους από τους γονείς, είτε για να παραλάβουν τη δουλειά τους. Η κρίση είναι πρόσφατη, και δεν έχει φανεί κατά πόσο αυτές οι πόρτες, που μέχρι προχτές ήταν ανοιχτές, έχουν κλείσει οριστικά. Αλλά κι αν περάσουν πολλά χρόνια στέρησης, εφόσον κρατήσουν οι οικογένειες και οι γειτονιές, μπορεί να μη δούμε την αποξένωση  που οδηγά σε μαζικούς βανδαλισμούς και λεηλασίες. Στις σχετικά λίγες γειτονιές όπου σωρεύονται οι αδήλωτοι μετανάστες, ή οι ναρκομανείς, τα προβλήματα είναι διαφορετικά. Αλλά οι λεηλασίες του Λονδίνου δεν έγιναν από τους αφανείς και περιθωριακούς, έγιναν από παιδιά της διπλανής πόρτας.
Αυτά τα παιδιά, σε εμάς, δεν είναι έτοιμα να καταστρέψουν τη ζωή του γείτονα. Για να μη φτάσουμε εκεί, χρειάζεται να κρατήσουμε τις κοντινές σχέσεις, να φτιάξουμε τα σχολεία, και να ξαναδώσουμε  πραγματικές προοπτικές για δουλειά.  Το «εμείς» σε όλα αυτά δεν είναι μόνο οι πολιτικοί, το απρόσωπο κράτος και οι αγορές. Είναι και ο κάθε δάσκαλος, γονιός, και γείτονας.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου