ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Δευτέρα, 7 Νοεμβρίου 2011

Το μεγάλο δελτίο των οκτώ



Από την Ελίνας Τζανουδάκη ( The books' Journal)

Μπείτε στην ουσία των γεγονότων. Ενημερωθείτε για όσα σημαντικά συμβαίνουν στην Ελλάδα και τον κόσμο, με αξιοπιστία και εγκυρότητα. Από την πιο ισχυρή δημοσιογραφική ομάδα. Με προσήλωση και σεβασμό στις αξίες της ενημέρωσης.

Εδώ και δυο χρόνια βλέπω τηλεόραση χωρίς τηλεκοντρόλ. Στις 8, την ώρα των ειδήσεων βάζω Μέγκα και παρακολουθώ ολόκληρο το δελτίο χωρίς ζάπινγκ. Νομίζω ότι το κάνω περισσότερο από συνήθεια και λιγότερο για ενημέρωση. Σε καμία περίπτωση δεν περιμένω το δελτίο για να ενημερωθώ, ούτε αισθάνομαι παρακολουθώντας το ότι «μπαίνω στην ουσία των γεγονότων» όπως με καλεί να κάνω το διαφημιστικό κείμενο του δελτίου. Αν μπαίνω κάπου είναι στα ντεσού των γεγονότων: ποιος υπουργός βρίσκεται σε κόντρα με ποιον, τι κρύβεται πίσω από την αναβολή του ταξιδιού του πρωθυπουργού στις ΗΠΑ, θα παραιτηθεί ο Ρομπόπουλος, θα ψηφίσει η Βάσω Παπανδρέου το νομοσχέδιο, γιατί ο Ροντούλης είπε «γομάρια» τους βουλευτές του ΠΑΣΟΚ και πάει λέγοντας. Το κουτσομπολιό της πολιτικής στο προσκήνιο και ο ουσιαστικός και νηφάλιος διάλογος στο περιθώριο.
Αφορμή για το κείμενο αυτό στάθηκε η συζήτηση στις 13/10/2011 μεταξύ των δημοσιογράφων και του καλεσμένου υπουργού Εσωτερικών Χάρη Καστανίδη για το ζήτημα της αποκομιδής των σκουπιδιών. Ο διάλογος ξεκίνησε με τη διαπίστωση της παρουσιάστριας Όλγας Τρέμη ότι τα σκουπίδια μάς έχουν πνίξει, ότι ο κόσμος έχει απηυδήσει και ότι πρέπει επιτέλους κάτι να γίνει γιατί υπάρχει θέμα δημόσιας υγείας. Ο Καστανίδης απάντησε ότι το πρόβλημα θα λυθεί με την ανάθεση της αποκομιδής των σκουπιδιών σε ιδιωτικές εταιρείες. Ποιό ήταν το σχόλιο της Τρέμη; «Α, οι εργαζόμενοι δηλαδή θα χάσουν την δουλειά τους. Αυτό μας λέτε;»
Χωρίς να θέλω να υπερασπιστώ τον Καστανίδη, αναρωτιέμαι αν υπάρχει απάντηση που θα ικανοποιούσε τους δημοσιογράφους του Μέγκα. Στον δικό τους κόσμο ο σκύλος είναι εσαεί χορτάτος και η πίτα πάντα ολόκληρη. Υπάρχει δηλαδή μια μαγική λύση που αν εφαρμοστεί και τα σκουπίδια θα μαζευτούν από ιδιωτικές εταιρείες και οι υπάλληλοι του Δήμου θα μπορούν να απεργούν χωρίς συνέπειες. Με τον ίδιο μαγικό τρόπο θα γίνουν όλες οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις ανώδυνα και χωρίς συγκρούσεις, θα ανοίξουν τα κλειστά επαγγέλματα χωρίς να θιγεί κανείς – και γενικά καλύτερα πλούσιος και υγιής παρά φτωχός και άρρωστος. Γιατί όχι εδώ που τα λέμε; Η κοινωνική ευαισθησία στην τηλεόραση, στο προσκήνιο γενικώς, είναι –ανέκαθεν ήταν– τζάμπα.
Αυτού του είδους οι αντιφάσεις είναι ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου δελτίου. Δεν προωθεί η κυβέρνηση τις μεταρρυθμίσεις; Ολιγωρεί. Τις προωθεί; Σιγά τις μεταρρυθμίσεις! Λαμβάνει μέτρα; Πλήττονται οι κοινωνικές ομάδες. Δεν λαμβάνει; Είναι αναποτελεσματική. Γίνονται επεισόδια από κουκουλοφόρους και τα ΜΑΤ δεν παρεμβαίνουν; Παρέμειναν θεατές των γεγονότων που δεν κούνησαν ούτε το μικρό τους δαχτυλάκι. Παρεμβαίνουν; Μόνο για φασιστική εκτροπή που δεν κάνουν λόγο.


Τα πρόσωπα και οι ρόλοι

Το δελτίο του Μέγκα είναι ένα παιχνίδι χαρακτήρων, ένα προϊόν της τηλεοπτικής διαρκούς ροής με τους δημοσιογράφους να υιοθετούν διαφορετικούς, σαφώς διακριτούς, αλλά όχι κραυγαλέους ρόλους. Όσο και να ταυτίζεται ο ρόλος με τον χαρακτήρα των πρωταγωνιστών, η σκηνοθεσία είναι αυτή που έχει τον πρώτο λόγο στην αφήγηση της επικαιρότητας. Σύμφωνα με τη σκηνοθεσία αυτή, ο Γιάννης Πρετεντέρης ενσαρκώνει τον αγανακτισμένο με την πολιτική της κυβέρνησης και «τη λάθος συνταγή της τρόικας» που οδηγούν, όπως υποστηρίζει, από κοινού τη χώρα με μαθηματική ακρίβεια στην καταστροϕή. Στον αντίποδα, ο Μανώλης Καψής έχει αναλάβει την στήριξη της κυβερνητικής πολιτικής, τον πιο άχαρο ομολογουμένως ρόλο, ενώ ο Παύλος Τσίμας εκϕράζει την αριστερή ευαισθησία του δελτίου . Μετά την ολιγόλεπτη εισαγωγή της κεντρικής παρουσιάστριας στην ειδησεογραφική ατζέντα της ημέρας, ακολουθούν τα ρεπορτάζ και οι τοποθετήσεις των τριών βασικών σχολιαστών. Ενδεικτικός του τρόπου με τον οποίο συνήθως αυτοί τοποθετούνται βάσει των ρόλων τους είναι ο διάλογος από τη συνέντευξη του υπουργού Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής Γιώργου Παπακωνσταντίνου στο δελτίο στις 12/9/2011. Ο Πρετεντέρης υποστηρίζει ότι οι δαπάνες έχουν αυξηθεί κατά 2,5 δισ. και συμπληρώνει ότι «είναι ακριβώς τα λεϕτά που ψάχνουν να βρουν τώρα με το χαράτσι. Δηλαδή το χαράτσι είναι ακριβώς η υπέρβαση των δημοσίων δαπανών που έχει γίνει από την αρχή του χρόνου. [...] Τους ξέϕυγαν οι δαπάνες 2,5 δισ. πάνω και τώρα τα πληρώνουμε από την τσέπη μας». Ύστερα από μια σύντομη παρέμβαση για τον Σαμαρά και την επαναδιαπραγμάτευση, της «φωνής της Συγγρού», όπως ευφημιστικά αποκαλούν τη διαπιστευμένη συντάκτρια του Μέγκα στη Νέα Δημοκρατία Μαρία Σπυράκη, παρεμβαίνει ο Καψής υποστηρίζοντας ότι οι δαπάνες ξέφυγαν λόγω της αύξησης της ανεργίας και ότι «το επίδομα της ανεργίας πρέπει να το δίνουμε» , άποψη με την οποία συμϕωνεί και ο κοινωνικά ευαίσθητος Π. Τσίμας. Αυτό είναι το σχήμα που ακολουθείται τις περισσότερες φορές. Κάποιος «τα ρίχνει» και κάποιος άλλος «τα μαζεύει».
Δυστυχώς, δεν είναι μόνο το πολιτικό σύστημα που στερείται υπευθυνότητας, αλλά και το επικοινωνιακό. Κρίση, ξε-κρίση, η δουλειά του δημοσιογράφου είναι να καλύπτει όλες τις πλευρές ενός ζητήματος με τρόπο αμερόληπτο. Δεν είναι δουλειά κανενός δελτίου να παίρνει θέση υπέρ ή κατά του μνημονίου, να κάνει υποδείξεις στην κυβέρνηση ή να αβαντάρει την αντιπολίτευση. Το πρόβλημα είναι ότι όλοι θέλουν να πουν την άποψή τους και θεωρούν ότι μπορούν να μεταφέρουν ως έγκυρη πληροφορία στους τηλεθεατές την αίσθηση που έχουν για τα πράγματα.

Όποιος παρακολουθεί το συγκεκριμένο δελτίο γνωρίζει ότι κινείται σε μια σαφώς αντι-μνημονιακή γραμμή. Εξαίρεση αποτελούν ίσως οι πρώτες μέρες από την ανάληψη του χαρτοφυλακίου του υπουργείου Οικονομικών από τον Ευάγγελο Βενιζέλο, όταν το Μέγκα εμφανίστηκε υπέρ του μνημονίου μάλλον από σπόντα – μέσω της στήριξης στο πρόσωπο του νέου τότε ακόμα υπουργού. Ο Βενιζέλος –όχι για πολύ– υπήρξε για το Μέγκα ένα είδος Μεσσία, ο κοινωνικά ευαίσθητος υπουργός που σε αντίθεση προφανώς με τον ανάλγητο προκάτοχό του είχε στο μυαλό του τον άνεργο, τον συνταξιούχο και όποιον άλλον πλήττεται από την κρίση. Ο Βενιζέλος, παρά τις πιέσεις της τρόικας για το αντίθετο, θα έδινε την μάχη για μια δίκαιη λιτότητα, για μια λιτότητα με ανθρώπινο πρόσωπο . Όταν λ.χ. στο δελτίο της 23ης/6/2011 συζητήθηκε το μέτρο της αύξησης του ΦΠΑ στην εστίαση στο 23%, μέτρο που ο ίδιος ο κ. Βενιζέλος χαρακτήρισε άδικο και παράλογο, το «διά ταύτα» της Τρέμη ήταν ότι ο υπουργός δεν συμφωνεί, αλλά τι να κάνει που το μέτρο είναι αναγκαίο. Τι πιο φυσιολογικό εξάλλου από το να χαρακτηρίζει ο υπουργός ένα μέτρο παράλογο και να μην αναρωτιέται κανείς γιατί το δέχτηκε;

Η σκηνοθεσία του σόου της ελληνικής κατάρρευσης είναι υποχρεωτικό να δομηθεί σαν δράμα – κάποιες φορές και σαν μελόδραμα. Κυρίαρχο είναι συνεπώς το στοιχείο της δραματοποίησης και της υπερβολής. Οι δημοσιογράφοι του δελτίου, π.χ., «έσκιζαν τα ιμάτιά τους» με τις δηλώσεις του κλιμακίου της τρόικας περί αποκρατικοποιήσεων, στο κεντρικό δελτίο της 11ης/02/2011. Τις χαρακτήρισαν «απαράδεκτες», «στα όρια του προκλητικού» και «ωμή παρέμβαση στα εσωτερικά της χώρας» από έναν «ξενόφερτο μουσαφίρη» με «ύφος ανθυπάτου». Εν εξάλλω η παρουσιάστρια και οι σχολιαστές υποστήριζαν ότι «δεν του πέφτει κανένας λόγος του κ. Τόμσεν» για το τι θα κάνουμε και τι όχι και ότι καλά θα έκανε να κρατήσει τις υποδείξεις του για τη χώρα του, τη Δανία. Κανείς δεν ασχολήθηκε με την ουσία των δηλώσεών του. Παρ’ όλα αυτά, εφτά μήνες αργότερα, στις 12/9/2011, οι ίδιοι σχολιαστές εγκαλούσαν τον καλεσμένο του δελτίου Γ. Παπακωνσταντίνου γιατί δεν έχει γίνει ούτε μια αποκρατικοποίηση τα δύο χρόνια που κυβερνά το ΠΑΣΟΚ. Σωστά τον εγκαλούσαν, αλλά αυτή είναι η «αξιοπιστία και η εγκυρότητα» που υπόσχεται το δελτίο; Τον Φεβρουάριο ο Πρετεντέρης να υποστηρίζει «ότι θα πουλήσουν και τα τασάκια» και τον Σεπτέμβριο να ωρύεται γιατί έχουν μείνει πίσω οι αποκρατικοποιήσεις;
Κάπως έτσι έγινε και με τον διάλογο για την μείωση του κατώτατου μισθού στον ιδιωτικό τομέα και την κατάργηση της συλλογικής σύμβασης, θέμα που είχε τεθεί στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων με την τρόικα. Τι έμεινε από αυτές τις συζητήσεις (4/10/2011, 7/10/2011 και 12/10/2011) στον μέσο τηλεθεατή; Ότι η τρόικα για κάποιον ανεξήγητο λόγο έχει μια εμμονή με τους μισθούς μας, ότι περιμένουμε τη βουλευτή του ΠΑΣΟΚ ακόμα Λούκα Κατσέλη να αποφασίσει αν θα ψηφίσει τελικά το άρθρο 37 του πολυνομοσχεδίου και, βέβαια, το συμπέρασμα του Γιάννη Πρετεντέρη (7/10/2011):

Είναι επικίνδυνοι αυτοί εδώ οι κουστουμάτοι. Ας τους μαζέψει κάποιος. Δεν ξέρω ποιος, αλλά κάποιος να τους μαζέψει. Θα δουλεύουμε τζάμπα δηλαδή; Αν θέλουν να μας κάνουν Βουλγαρία να μας το πουν για να αποφασίσουμε…
Μπορεί να είναι όντως στόχος να φτάσουμε στο βιοτικό επίπεδο της Βουλγαρίας. Αλλά γιατί όταν το κλιμάκιο της τρόικας σηκώθηκε και έφυγε, αντί να επιχαίρουν, έκαναν λόγο για «λάθος χειρισμούς» του Ευ. Βενιζέλου; Και πώς άραγε λέγεται το φαινόμενο που κολακεύει τις διαθέσεις του περίφημου «μέσου τηλεθεατή» που τα επιτελεία των καναλιών θεωρούν λαό τους; Και να σκεφτεί κανείς ότι ο Γ. Πρετεντέρης έχει (πολύ σωστά) περιγράψει και στηλιτεύσει το φαινόμενο του λαϊκισμού σε τουλάχιστον εκατό άρθρα του…
Συμπερασματικά: Το δελτίο του Μέγκα δεν προσφέρει καθαρή πληροφορία ώστε να συμβάλει στη διεξαγωγή ενός ουσιαστικού και εποικοδομητικού διαλόγου που θα βοηθούσε τον τηλεθεατή να κατανοήσει την επικαιρότητα. Βασίζεται και επενδύει στις φοβίες και τις ανασφάλειες του μέσου τηλεθεατή, θεωρώντας υποτιμητικό να περιγράψει την πραγματικότητα ενώ επιχειρεί εμφανέστατα να τη διαμορφώσει. Δεν είναι φυσικά το μόνο. Παρ’ όλα αυτά, δεν έχει χαθεί εντελώς η ελπίδα από την Ελλάδα της κρίσης. Οι κρατικές εγγυήσεις σε ιδιωτικά δάνεια, όπως και η κρατική διαφήμιση, φθίνουν καθημερινά. Αργά ή γρήγορα η υπεύθυνη ενημέρωση θα είναι μονόδρομος για την επιβίωση των ελληνικών ΜΜΕ. Και αυτό γιατί λεφτά για την εξαγορά πολιτικής επιρροής δεν υπάρχουν και ούτε πρόκειται να υπάρξουν. Ευτυχώς.

Κεντρικό Δελτίο Ειδήσεων MEGA. Διευθυντής Ειδήσεων και Ενημέρωσης: Χρήστος Παναγιωτόπουλος. Παρουσίαση: Όλγα Τρέμη (Σαββατοκύριακα: Νίκος Στραβελάκης). Σχολιασμός: Όλγα Τρέμη, Γιάννης Πρετεντέρης, Παύλος Τσίμας, Μανώλης Καψής κ.ά. Κάθε βράδυ στις 20.00

1 σχόλιο:

  1. Πεντακάθαρο κείμενο με κρυστάλλινη άποψη και τεκμηρίωση. Πραγματικά έξοχο. Και απόψε, πέρα από το δελτίο των 8, ήρθε να το επιβεβαιώσει η εκπομπή του "κυρίου" Πρετεντέρη, ο οποίος άλλα λέει στο κανάλι του κι άλλα γράφει στα άρθρα του (και όχι μια φορά, πολλάκις). Κι απόψε τα ίδια έκανε στην "Ανατροπή" του. Είδα την εκπομπή όσο άντεξα, γιατί σε όλα υπάρχει ένα όριο: Η παραπληροφόρηση σε όλο της το μεγαλείο, γιατί φαίνεται συμφέρον των μεγάλων αφεντικών είναι να γυρίσει η Ελλάδα στη δραχμή, αφού έτσι θα δεκαπλασιάσουν την περιουσία που έχουν βγάλει εις τας Ελβετίας...

    ΑπάντησηΔιαγραφή