ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Σάββατο, 7 Ιουλίου 2012

H ανοιχτή κοινωνία και οι εχθροί της

Στα 190 χρόνια ύπαρξης του, το νεοελληνικό κράτος δεν κατάφερε να συμβαδίσει με τις ανάγκες των εποχών. Οι εποχές άλλαξαν και αλλάζουν, το ελληνικό κράτος όμως, παραμένει στο ίδιο επίπεδο που βρισκόταν στις αρχές του 19ου αιώνα. Ένα κατασκεύασμα συμβιβασμών και δοσοληψιών ανάμεσα σε τοπικά (κομματικά με την πάροδο του χρόνου) φέουδα, μεσαιωνικές συντεχνίες και πανίσχυρους δεσμούς αίματος. 



του Δημήτρη Β. Τριανταφυλλίδη  από Αθήνα 9.84

Μια πρόταση έχει νόημα όχι όταν επαληθεύεται, αλλά όταν εξακολουθεί να ισχύει παρ’ όλες τις αλλεπάλληλες και συστηματικές απόπειρες διάψευσής της. Η αρχή της διαψευσιμότητας κατά τον Καρλ Πόπερ
Πριν από μερικά χρόνια είδε το φως της δημοσιότητας η είδηση ότι μια ολόκληρη σχολή κεντρικού πανεπιστημίου, είχε καταληφθεί από μια οικογένεια. Από το αρχικό πυρηνικό ζευγάρι, προέκυψαν οι κατιόντες που μαζί με τους συντρόφους τους στη ζωή, κατέλαβαν σταδιακά τη μία πανεπιστημιακή έδρα μετά την άλλη, αποκλείοντας σχεδόν ολοκληρωτικά οποιονδήποτε δεν ανήκε σε αυτή την εξ αίματος και αγχιστείας ιδιότυπη «επιστημονική φατρία».


Το θέμα παρέμεινε στην επικαιρότητα για λίγες ημέρες. Το Υπουργείο Παιδείας έπραξε κατά τα ειωθότα, και, μετά από λίγο, το θέμα ξεχάστηκε. Δεν έγινε καμία διαδήλωση, τα κόμματα της Αντιπολίτευσης δεν έκαναν ερωτήσεις στη Βουλή, οι μονίμως καταγγέλοντες την οικογενειοκρατία στην πολιτική, έβηξαν δυνατά και συνέχισαν να εξαπολύουν τους αφόρητα μονότονους, πληκτικούς και κατ’ επάγγελμα μύδρους τους.


Ανάλογη είναι η εικόνα σε πολλές άλλες πανεπιστημιακές σχολές. Αρκεί μια βόλτα στους διαδρόμους και η ανάγνωση των πινακίδων με τα ονόματα των διδασκόντων. Για τον επιμελή, η αναζήτηση και η μελέτη των μισθολογικών καταστάσεων κρύβει πολλές ευχάριστες και διασκεδαστικές στιγμές, όπου θα διαπιστώσει σόγια ολόκληρα μισθοδοτούμενα υπό του δημοσίου κορβανά.


Την ίδια εικόνα συναντάει κανείς και σε άλλους φορείς και οργανισμούς της χώρας, όπου η οικογενειοκρατία, οι δεσμοί αίματος, ο φατριασμός, αποτελούν συστατικό χαρακτηριστικό του φέροντος οργανισμού. Παράλληλα, διάφορες επαγγελματικές ομάδες συμφερόντων σε αγαστή συνεργασία και σύμπνοια με το πολιτικό κατεστημένο, διαμόρφωσαν ένα αδυσώπητο πλέγμα προστασίας των συμφερόντων τους μέσω νομοθετικών ρυθμίσεων που παραπέμπουν σε προνεωτερικές μορφές κοινωνικής οργάνωσης. Η ύπαρξη και μόνο ενός φορολογικού νομοθετικού πλαισίου που αγγίζει τις 18.500 σελίδες, είναι ενδεικτική του γεγονότος γιατί η φοροδιαφυγή οργιάζει στην Ελλάδα.


Στα 190 χρόνια ύπαρξης του, το νεοελληνικό κράτος δεν κατάφερε να συμβαδίσει με τις ανάγκες των εποχών. Οι εποχές άλλαξαν και αλλάζουν, το ελληνικό κράτος όμως, παραμένει στο ίδιο επίπεδο που βρισκόταν στις αρχές του 19ου αιώνα. Ένα κατασκεύασμα συμβιβασμών και δοσοληψιών ανάμεσα σε τοπικά (κομματικά με την πάροδο του χρόνου) φέουδα, μεσαιωνικές συντεχνίες και πανίσχυρους δεσμούς αίματος.


Ένα από τα χαρακτηριστικά μιας ανοιχτής κοινωνίας είναι και οι δείκτες ενδογενεακής και διαγενεακής κοινωνικής κινητικότητας. Όλοι όμως γνωρίζουμε πολύ καλά πως στην Ελλάδα, ο γιος του γιατρού θα γίνει γιατρός, ο γιος του δικηγόρου δικηγόρος, ο γιος του δημοσιογράφου δημοσιογράφος, ο γιος του πολιτικού πολιτικός. Με άλλα λόγια, αντί για μια κοινωνία ευκαιριών, έχουμε τα οικογενειακά κληρονομικά τιμάρια. Αλίμονο σ’ εκείνον που δεν ανήκει σε κάποιο τιμάριο. Είναι το εύκολο θύμα και το μόνιμο υποζύγιο των βαρών.


Αυτή η τιμαριοποιημένη ελληνική κοινωνία αντιστέκεται σε κάθε προσπάθεια αλλαγής που θα διασαλεύσει την ηρεμία και τα προνόμια της. Αυτή η τιμαριοποιημένη ελληνική κοινωνία προβάλει ως «προοδευτικό» την ακινησία, τη στασιμότητα, τον βάλτο, μέσα στον οποίο βουλιάζει ολοένα και πιο πολύ. Αυτή η τιμαριοποιημένη ελληνική κοινωνία δίνει μέχρις εσχάτων αγώνα εναντίον κάθε προσπάθεια εναρμόνισης της χώρας με θεσμούς και διαδικασίες που θα της επιτρέψουν να ανασάνει και να βρει τον βηματισμό της στο μέλλον. Αρνείται τις βασικές αρχές της χρηστής διοίκησης όπως είναι η αξιολόγηση, το δίκαιο φορολογικό σύστημα, την κατάργηση κάθε περιορισμού στην άσκηση των επαγγελμάτων και πλήθος άλλων αναγκαίων για τη χώρα αλλαγών.


Τα τελευταία δύο χρόνια έγιναν στη χώρα μερικές χιλιάδες διαδηλώσεις. Καμία από αυτές δεν έγινε για την κατάργηση της οικογενειοκρατίας σε όλα τα επίπεδα της κοινωνικής οργάνωσης. Δεν έγινε ούτε μία (1) διαδήλωση για το άνοιγμα της οικονομίας και την παροχή ίσως ευκαιριών σε όλους. Το ίδιο ισχύει για την απλοποίηση του φορολογικού συστήματος, που αποτελεί, άλλωστε, ακρογωνιαίο λίθο του δημοκρατικού πολιτεύματος. Ακούσαμε και ακούμε πομφόλυγες και κούφια λόγια από διάφορους όψιμους «υπερασπιστές» των λαϊκών συμφερόντων, όταν όμως η συζήτηση φτάνει στην ουσία της, τότε η απάντηση στα εύλογα ερωτήματα είναι ένας μακρύς, πνιχτός βήχας.


Βρισκόμαστε σε αδιέξοδο. Οι δυνάμεις που επιμένουν στη τιμαριοποίηση της ελληνικής κοινωνίας, προβάλουν ανυπέρβλητα εμπόδια σε κάθε προσπάθεια εξυγίανσης και εκσυγχρονισμού της, με αφορμή την κρίση. Με συνθήματα που απευθύνονται στο θυμικό, αποκλείουν τον ορθό λόγο και, βασιζόμενες στη δίκαιη οργή και αγανάκτηση των πολιτών που χειμάζονται, υπονομεύουν την πορεία και το μέλλον της χώρας. Οι ευθύνες θα τους καταλογιστούν από το αδέκαστο δικαστήριο της ιστορίας. Μόνο που πολύ φοβάμαι πως πολύ πριν συμβεί αυτό, αντί για τους παιάνες της «προόδου» θα ακουστούν ψιθυριστά τα λόγια του ποιητή Τ.Σ. Έλίοτ:
έτσι τελειώνει ο κόσμος
έτσι τελειώνει ο κόσμος
έτσι τελειώνει ο κόσμος
όχι μ’ ένα πάταγο
μα μ’ ένα λυγμό.



1 σχόλιο:

  1. Ειμαστε αραγε σε ενα αδιεξοδο χωρις ελπιδα. Ο νομος της επαναληψης. Εαν δεν γινουν εντιμες μεταρυθμισεις μπορει να γινει εκρηξη οπως στην Τσαρικη Ρωσια και μετα παλι απο την αρχη. Του Κυριου δεηθωμεν...

    ΑπάντησηΔιαγραφή