ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Σάββατο, 4 Αυγούστου 2012

Μουσική και φασισμός. Ανίερες συγγένειες;



(We don't need this) fascist groove thang*

του Αντώνη Ξαγά από το ΜΙC

"Ωχ, ένα ελάφι"! Τoν "έκπληκτo" λαθροθήρα του γνωστού ανεκδότου όταν εσυλλήφθη με την απαγορευμένη λεία στους ώμους θυμίζει η αντίδραση της ελληνικής κοινωνίας μπροστά στην εκλογική ανάδυση του φασιστικού ...καιάδα. Και κάπως έτσι, βίαια, με ένα "εγέρθητου" τελείωσαν οι μέρες της αθωότητάς της. Για χρόνια πολλά φασιστικές, ρατσιστικές και εθνικιστικές ιδέες διακινούνταν και απενοχοποιούνταν, διατέμνοντας μάλιστα οριζόντια το πολιτικό σύστημα, το οποίο είχε εφησυχάσει πίσω από εθνικά στερεότυπα περί δήθεν ανοσίας του Έλληνα στις διαστροφές των ψυχρών ορθολογιστών "Δυτικών". Αυτά δήθεν δεν συμβαίνουν εδώ, στον ηλιόλουστο φιλόξενο Νότο...
Τώρα λοιπόν που άρκεσε μια σχετικά ήπια για τα ιστορικά μεγέθη οικονομική κρίση για να πάρει το τέρας μορφή, φρονώ πως ήρθε ο καιρός να αφήσουμε στην άκρη κατεστημένες πάγιες απόψεις και να αντικρίσουμε κατάματα τη νέα πραγματικότητα, όσο αποκρουστική κι αν μοιάζει.
Πριν από μερικά τεύχη του περιοδικού ΣΟΝΙΚ διάβαζα ένα κείμενο του Μάκη Μηλάτου το οποίο επίχαιρε για την επιστροφή στο προσκήνιο του πολιτικού τραγουδιού (με απωθεί ο όρος αλλά χάριν οικονομίας ας τον υιοθετήσουμε). Σκεφτόμουν πόσο δυσδιάκριτα είναι κάποιες φορές τα όρια μεταξύ καλλιτεχνικής έκφρασης και πολιτικής προπαγάνδας. Και παρόλο που αυτονόητα η μουσική είναι φορέας πάσης φύσεων ιδεών, τείνουμε να λησμονούμε την ύπαρξη της σκοτεινής πλευράς του φεγγαριού. Η "φωνή λαού" η οποία θα μετατραπεί σε τέχνη δεν είναι απαραίτητα εξ ορισμού σοφή... Και η κιθάρα ως όπλο (κατά Woody Guthrie) μπορεί να έχει πολλές χρήσεις...
Έχοντας επίγνωση ότι το θέμα είναι ...χταπόδι και ακόμη κι ένα βιβλίο-τούβλο θα δυσκολευόταν να το καλύψει πλήρως, θα προσπαθήσουμε εδώ σε πολύ αδρές γραμμές να σκιαγραφήσουμε τη σχέση μεταξύ του φασισμού και της μουσικής και να εξετάσουμε τους τρόπους με τους οποίους ο φασισμός εκδηλώθηκε αισθητικά κι εκφράστηκε συμβολικά στον κόσμο των ήχων.


Για να θέσουμε τα πράγματα εξ αρχής κρυστάλλινα: Οι διαχωρισμοί στη μουσική είναι μορφολογικές και μεθοδολογικές κατασκευές, κατά συνέπεια "φασιστικό" είδος μουσικής δεν υπάρχει, ας ξεκινήσουμε με αυτό το κρατούμενο. Διατηρούμε επίσης απόσταση ασφαλείας από επικίνδυνες διπλές συνεπαγωγές: όταν το Α συνεπάγεται το Β, δεν ισχύει πάντοτε και το αντίστροφο.
Πέραν αυτής της βάσης όμως, ας αγνοήσουμε τα δεσμά της πολιτικής ορθότητας, ας βάλουμε στο τραπέζι τα μυωπικά γυαλιά του οπαδού και ας πάψουμε να κρυβόμαστε πίσω από το αφελές και τραγικά ανιστόρητο επιχείρημα "δεν είναι όλοι έτσι". Γιατί χωρίς (προφανώς) να φτάνουμε σε γενικεύσεις και υπεραπλουστεύσεις, δεν είναι δυνατόν να αγνοήσουμε τη σκληρή πραγματικότητα, ότι κάποια είδη μουσικής αποτελούν ένα λίαν φιλικό περιβάλλον επώασης για μια ποικιλία εύοσμων "ανθών". Δεν είναι τυχαίο ότι είδη όπως το black (ιδίως στην ...βλακ εκδοχή του) μέταλ ή το industrial ή το πανκ ή το gothic ή ακόμη και η φαινομενικά αθώα neofolk (όχι αυτή του Rufus, μην ανησυχείτε), έλκονται από το φασισμό όπως οι ...μύγες από την κοπριά. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι δεν συναντάς φασίστες στην ...twee pop ή στην (εκφυλισμένη κατά τους ναζί) τζαζ. Υπάρχουν συγκεκριμένοι ιστορικοί και κοινωνικοί λόγοι οι οποίοι δικαιολογούν αυτές τις κατανομές, πέραν φυσικά από την κάπως επιφανειακή παρατήρηση περί συνάφειας και έλξης μεταξύ ακραίων ακουσμάτων και ακραίων αντιλήψεων. Ο Burzum και ο Breivik δεν φύτρωσαν με παρθενογένεση...
Ως σύμπτωμα του νεωτερικού κόσμου και enfant terrible του 20ου αιώνα χαρακτηρίζει εύστοχα τον φασισμό ο Payne. Έτσι, στις αρχές αυτού του "αιώνα των άκρων" θα αναζητήσουμε κάποια νήματα που θα μας βοηθήσουν στην διερεύνησή μας.
Δύο ρεύματα της τέχνης συνέβαλαν, τροφοδότησαν και τροφοδοτήθηκαν γενναία από το φασισμό. Ο ρομαντισμός και ο μοντερνισμός. Αφορίζοντας ελαφρά θα τολμούσα να ισχυριστώ ότι ο φασισμός συνιστά τις απόλυτα ακραίες, διεστραμμένες τους εκδοχές. Κι ας μοιάζουν με μια επιπόλαια ματιά ασύμβατες και αντιφατικές (άλλωστε κι ο φασισμός έχει τις πολλές του συνιστώσες). Η ουσιώδης τους διαφορά είναι απλά στη χρονοθέτηση της ουτοπίας, του Παραδείσου: στο μέλλον ή στο παρελθόν.

H συνέχεια του πολύ ενδιαφέροντος άρθρου εδώ

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου