ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Τρίτη, 28 Αυγούστου 2012

Φοβάμαι ότι θα νικήσει ο λαϊκισμός και θα κινδυνεύσει η Δημοκρατία





της Ευγενίας Μπουρνόβα από την Αιχμή

Ανήκω σε εκείνους που είναι πεισμένοι πως η θέση της χώρας είναι στην Ευρωπαϊκή Ένωση και, πως αν πτωχεύσουμε και (επομένως) βγούμε από το ευρώ, η κατάσταση θα είναι πολύ χειρότερη, συγκρινόμενη με το σήμερα και τις θυσίες που κάνουμε.
Ανήκω, δηλαδή, σ’ αυτούς που δεν καταλαβαίνουν και δεν πιστεύουν στον «από μηχανής θεό»που θα παρουσιαστεί μετά τα πρώτα δυο τρία δύσκολα χρόνια, και τότε η χώρα -ως διά μαγείας- θα περάσει σε φάση ανάπτυξης.
Βεβαίως, αυτό υποστηρίζεται ή μάλλον διαδίδεται από πολιτικούς σχηματισμούς που, εκτός του ευρωσκεπτικισμού τους, δεν προβάλλουν καμία πρόταση αλλαγής στην ελληνική κοινωνία, αλλά ουσιαστικά υπόσχονται την επιστροφή στον παράδεισο• τον παράδεισο της φοροδιαφυγής και της διαπλοκής!
Γι’ αυτό και η πολιτική πρόταση της επιστροφής στη δραχμή κερδίζει την κοινή γνώμη, διότι πολύ απλά δεν προϋποθέτει καμία προσπάθεια. Το αντίθετο μάλιστα. Αρκεί και μόνο οι Έλληνες και οι Ελληνίδες να συνεχίσουν να μην πληρώνουν την εφορία, να φοροδιαφεύγουν και να δηλώνουν πολύ μικρό μέρος των εισοδημάτων τους, να μη δηλώνουν τους εργαζόμενους που απασχολούν στις επιχειρήσεις τους, να πληρώνουν «μαύρα» χρήματα στα ιδιαίτερα φροντιστήρια, στην αισθητικό, στην καθαρίστρια του σπιτιού τους.
Αρκεί να συνεχίσουμε όλοι έτσι και σίγουρα θα φτάσουμε στη δραχμή πολύ σύντομα. Και δεν θα φταίει, βεβαίως, η τρικομματική κυβέρνηση, παρά μόνο γιατί δεν είχε υπολογίσει την παθητική «αντίσταση» των οικονομικά εύρωστων ομάδων της χώρας: η στάση αυτών των ομάδων μπροστά στην ανέχεια που επέβαλαν τα απότομα και οδυνηρά μέτρα στα χαμηλά στρώματα είναι το άκρον άωτον της κοινωνικής αλληλεγγύης.
Δεν είχε υπολογίσει η σημερινή κυβέρνηση την απάθεια και τον άκρατο ατομικισμό των εύπορων και μεσαίων στρωμάτων, που δεν είχαν αποκτήσει ποτέ συνείδηση πολίτη, γιατί ο εύκολος πλουτισμός και το υπερκαταναλωτικό μοντέλο των 30 τελευταίων ετών τους έχει μετατρέψει σε απάτριδες καταναλωτές επώνυμων προϊόντων.
Πράγματι, οι περικοπές μισθών και συντάξεων ήταν απότομες και άδικες, πράγματι χάσαμε τουλάχιστον δύο χρόνια για να καταλάβουμε ότι βυθιζόμαστε, με την ανεργία να αφορά έναν στους τέσσερις ανθρώπους. Τώρα πρέπει να αρχίσουμε να παράγουμε αντί μόνο να καταναλώνουμε, πρέπει να αξιολογούμε και να αξιολογούμαστε, να σεβόμαστε το δημόσιο, ώστε πιθανόν κάποια στιγμή να το αγαπήσουμε και να το υπερασπιστούμε.
Μέχρι τότε υπάρχει ελπίδα; Φοβάμαι ότι ο χρόνος δεν μας φτάνει να πείσουμε για την ανάγκη αλλαγών, αφού η καθιερωμένη στάση ζωής, οι διαμορφωμένες πρακτικές και νοοτροπίες απαιτούν χρόνια για να μεταστραφούν.
Φοβάμαι ότι ο λαϊκισμός θα νικήσει.
Φοβάμαι ότι η ανεκτικότητα ως μέγιστη αρετή της Δημοκρατίας δεν θα επιβιώσει μέσα στις αυξανόμενες ρατσιστικές επιθέσεις.
Φοβάμαι ότι η Δημοκρατία θα κινδυνέψει.
Γι’ αυτό, όμως, πρέπει να δώσουμε τη μάχη. Για να έχουμε τη συνείδησή μας ήσυχη πως κάναμε ό,τι μπορέσαμε για την επόμενη γενιά.
*Η Ευγενία Μπουρνόβα είναι καθηγήτρια Οικονομικής – Κοινωνικής Ιστορίας και Ιστορίας Πόλεων στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Αθηνών.

4 σχόλια:

  1. Εχεις δίκιο που φοβάσαι, κι εγώ τους ίδιους φόβους έχω. Ομως μάλλον κι εμείς συμμετέχουμε στην επικράτηση του λαικισμού, παρά τις καλές μας προθέσεις. Για παράδειγμα, εσύ βοήθησες στην αναστροφή της μεταρρύθμισης στα ΑΕΙ, υποστηρίζοντας τις πρόσφατες τροπολογίες, έδωσες έτσι δίκιο στις παν/κες συντεχνίες, βοήθησες στην δικαίωση των αδιανόητων πρυτάνεων που διδάσκουν την απείθια στους Νόμους! Συμφωνώ λοιπόν, μάλλον ο λαικισμός θα επικρατήσει και θα έχουμε δυστυχώς συμβάλλει κι εμείς σε αυτό ....

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Πράγματι η κ. Μπουρνόβα έκανε ό,τι μπορούσε για τη νέα γενιά εγκλωβίζοντάς την στα πανεπιστήμια των συντεχνιών τα οποία μετά πάθους υπερασπίζεται. Πριν ανησυχήσει όμως για τον λαϊκισμό που έρχεται μήπως πρέπει ανησυχήσει για τον λαϊκισμό στον οποίο συνέπραξε; Δεν πρωτοστατούσε με αμετροέπεια (θα γίνει σφαγή, χούντα κλπ), συντασσόμενη με τους πρυτάνεις, στο ότι το σχέδιο της μεταρρύθμισης για τα πανεπιστήμια δεν αποτελεί καν βάση διαβούλευσης, ότι ο νόμος είναι αντισυνταγματικός και ανεφάρμοστος; Αν τα ξέχασε όλα αυτά, οι υπόλοιποι έχουμε μνήμη.
    Βάσω Κιντή

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Ο λαϊκισμός δεν θα νικήσει. Κανένας λαϊκισμός. Κι αν οι δύο προηγούμενοι σχολιαστές αναφέρονται στη στάση της αρθρογράφου απέναντι στο τελευταίο Νόμο για την Παιδεία.... εμένα γιατί μου φαίνεται λαϊκιίστικη αυτή η αναφορά (και το "τσουβάλιασμα") στα "εύπορα και μεσαία στρώματα" που "δεν είχαν αποκτήσει ποτέ συνείδηση πολίτη" είναι "απάτριδες καταναλωτές" κλπ;;;;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Dear Professor Bournova
    Exete mini poli piso. O laikismos exi IDI nikisi ke katastrepsi ti xora. S'afto exoun voithisi ke poli stin akadimaiki kinotita pou exoun arnithi logikes (isos oxi telies) metarithimisis pro to kalitero.
    Me ektimisi, enas sinadelfos

    ΑπάντησηΔιαγραφή