ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Τρίτη, 4 Δεκεμβρίου 2012

Γιατί το σχολείο κουράζει και απωθεί τα παιδιά;



O Λουκάς Βλάχος, ανήσυχος και πρωτοπόρος πανεπιστημιακός δάσκαλος βάζει το θέμα της μετωπικής διδασκαλίας στα σχολεία μας. Νομίζω ότι είναι ώριμο πια να καταργηθεί. Θα πρέπει να αναζητήσουμε άλλες μεθόδους, ομαδοσυνεργατικές, προκειμένου να βοηθήσουμε τους μαθητές μας στην κατανόηση των εννοιών και των τεχνικών των επιστημών. Αλλά και να κάνουμε τις ώρες τους στο σχολείο πιο δημιουργικές και πιο ευχάριστες. Τώρα που αρχίζει η συζήτηση γύρω από την αξιολόγηση σχολείων, δασκάλων και συστημάτων είναι ευκαιρία. (leo)

Λουκάς Βλάχος  από τη Μεταρρύθμιση

Η συντριπτική πλειοψηφία των δασκάλων και καθηγητών όλων των βαθμίδων εκπαίδευσης, συνεχίζει τις διδακτικές προσεγγίσεις περασμένων δεκαετιών. Ο καθηγητής παίρνει τη θέση του στην έδρα και «παραδίδει». Oι μαθητές απέναντι ή πίσω του, κρατάνε σημειώσεις, μερικές φορές (όλο και πιο σπάνια) ρωτούν διευκρινιστικές ερωτήσεις και στο τέλος ο καθηγητής βγάζει τον «κατάλογο» για να εξετάσει το προηγούμενο μάθημα. Στην ορολογία της παιδαγωγικής επιστήμης, η διδασκαλία που περιέγραψα ονομάζεται «μετωπική» (δασκαλοκεντρική εκπαίδευση) και είναι παγκοσμίως γνωστό ότι σήμερα, στην εποχή των πολυμέσων, των υπολογιστών και της τηλεόρασης, η μέθοδος αυτή έχει ελάχιστα μαθησιακά αποτελέσματα. Η «μετωπική» διδασκαλία είναι κουραστική για το σύγχρονο μαθητή, ανεξάρτητα από τις ικανότητες και γνώσεις του δασκάλου. Οι μαθητές αδυνατούν να συγκεντρωθούν στο μονόλογο του καθηγητή, μιλάνε μεταξύ τους ή χαζεύουν, ενώ στο πανεπιστήμιο σταματούν να παρακολουθούν τα μαθήματα. Δεν νομίζω ότι υπάρχουν πολλοί εκπαιδευτικοί που δε γνωρίζουν τα παραπάνω, αλλά για λόγους τους οποίους δε θα συζητήσουμε εδώ, διατηρούν σχεδόν αποκλειστικά τη «μετωπική» διδασκαλία.

Να δούμε όμως και άλλες μορφές διδασκαλίας που είναι αρκετά πιο ελκυστικές για τους μαθητές και στηρίζονται στη «μαθητοκεντρική εκπαίδευση», αλλά απαιτούν μεγάλη προσπάθεια και γνώσεις από τον εκπαιδευτικό.

Τα τελευταία χρόνια συναντάμε στα σχολεία εκπαιδευτικούς που δεν παραδίδουν μαθήματα με τον παραδοσιακό τρόπο, αλλά μέσα από ερωτήσεις αξιοποιούν την «ανακαλυπτική ή διερευνητική» μάθηση, για να σπρώξουν την τάξη σε δημιουργική αναζήτηση. Σύμφωνα με τη μέθοδο αυτή, ο εκπαιδευτικός διευθύνει τη συζήτηση και παρεμβαίνει όπου πρέπει, ώστε οι μαθητές να φτάσουν στο επιθυμητό μαθησιακό αποτέλεσμα και να ανακαλύψουν τα βασικά σημεία του μαθήματος (πληθώρα εκπαιδευτικών προσεγγίσεων περιλαμβάνει αυτή η μέθοδος διδασκαλίας). Είναι φανερό ότι αυτή η κατηγορία μεθόδων έχει πλεονεκτήματα, είναι πολύ πιο ελκυστική προσέγγιση για όλους τους μαθητές, ακόμα και γι’ αυτούς που δε συμμετέχουν στη συζήτηση. Μαθητές που σε άλλα μαθήματα είναι «ανήσυχοι» στην τάξη, σε τέτοιου τύπου μαθήματα συνεργάζονται και συμμετέχουν.

Μια διδακτική προσέγγιση που εφαρμόζεται στα πρότυπα σχολεία και σε επιλεγμένα ιδιωτικά σχολεία, είναι η δημιουργία μικρών ομάδων ή Club από μαθητές που ενδιαφέρονται για συγκεκριμένα θέματα, για παράδειγμα αστρονομία, βιολογία, χημεία, περιβάλλον, γεωλογία, πληροφορική, κλπ. Στις ομάδες αυτές μοιράζονται εργασίες και αναπτύσσονται νέα ενδιαφέροντα εκπαιδευτικά στοιχεία, όπως η συνεργασία μεταξύ των μαθητών που έχουν κοινά ενδιαφέροντα. Δουλεύουν όλοι μαζί και ο καθηγητής έχει το ρόλο του «προπονητή». Τα παιδιά παίρνουν πρωτοβουλίες και αυτό εκτοξεύει το ενδιαφέρον τους. Η τάξη ξαφνικά μετατρέπεται σε «ερευνητικό κέντρο». Οι μαθητές προσκαλούν ειδικούς για σεμινάρια, ή επισκέπτονται ερευνητές στο χώρο της δουλειάς τους.

Μια άλλη εκπαιδευτική προσέγγιση, κυρίως για την τριτοβάθμια εκπαίδευση, είναι τα εργαστήρια, οι κλινικές και η πρακτική άσκηση. Με την προσέγγιση αυτή, οι εκπαιδευόμενοι παίρνουν γεύση από την πράξη. Στις περισσότερες πανεπιστημιακές σχολές, αυτή η μορφή εκπαίδευσης (όπου εφαρμόζεται) είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική.

Τέλος, θέλω να σταθώ στα φροντιστήρια. Το φροντιστήριο, ως εκπαιδευτική μέθοδος, έχει εξαιρετικά πλεονεκτήματα. Στα φροντιστήρια δουλεύουν πάνω και πέρα από τη μόρφωση που προσφέρει το σχολείο σε κάθε μάθημα. Οργώνονται μικρές ομάδες (κλειστά τμήματα) μαθητών, με βάση τις επιδόσεις στα μαθήματα. Βασίζονται στην εξατομικευμένη εκπαίδευση, τρέχουν όπου οι μαθητές είναι καλά προετοιμασμένοι και πηγαίνουν αργά όπου έχουν δυσκολίες. Ο φροντιστής ξέρει καλά τα ισχυρά σημεία και τις αδυναμίες του κάθε μαθητή στη μικρή ομάδα. Η φροντιστηριακού τύπου μέθοδος διδασκαλίας είναι εξαιρετικά πετυχημένη παγκοσμίως (tutorials), αλλά δυστυχώς στη χώρα μας ταυτίστηκε με τις εισαγωγικές εξετάσεις και παρέχεται κυρίως ιδιωτικά.

Αν φύγουμε τώρα από τα σχολεία και επισκεφτούμε τα ωδεία, θα διαπιστώσουμε ότι ο μαθητής δουλεύει με ένα συγκεκριμένο μουσικό κομμάτι, κάνει πολλές προσπάθειες στο σπίτι του και όταν πάει στο ωδείο, ο καθηγητής κάθεται δίπλα του και παρεμβαίνει μόνο στα «λάθη» του. Στα γυμναστήρια και τα γήπεδα επίσης, θα ανακαλύψουμε παρόμοιες με τα ωδεία προσεγγίσεις. Ο προπονητής είναι στον «πάγκο» και οι μαθητές στο γήπεδο και όχι το αντίστροφο που συναντάμε στο παραδοσιακό ελληνικό σχολείο και πανεπιστήμιο.

Για δύο κυρίως λόγους πρέπει να αλλάξει το σχολείο και να ενσωματώσει μοντέρνες διδακτικές πρακτικές: (1) Οι συνεχόμενες τεχνολογικές επαναστάσεις στους υπολογιστές, αλλά κυρίως στις μηχανές αναζήτησης, άλλαξαν ριζικά το εκπαιδευτικό τοπίο. (2) Οι πληροφορίες πάνω στις οποίες εκπαιδεύονται οι σημερινοί μαθητές/φοιτητές, γρήγορα θα είναι ξεπερασμένες, άρα το σημαντικό δεν είναι η απομνημόνευση πληροφορίας, αλλά το «να μάθουν οι μαθητές και οι μαθήτριες πώς θα μαθαίνουν» μόνοι τους, για την υπόλοιπη ζωή τους, όταν είναι μακριά από το σχολείο (δια βίου μάθηση).

Το παραδοσιακό σχολείο και η «μετωπική» διδασκαλία, κουράζει γιατί είναι μονότονη και επιμένει στη συσσώρευση πληροφορίας που θα ξεχαστεί. Δυστυχώς, η «μετωπική» διδασκαλία δε σου μαθαίνει να σκέπτεσαι, να αυτενεργείς, να ανακαλύπτεις και να συνεργάζεσαι. Το «νέο σχολείο», με τις μοντέρνες διδακτικές προσεγγίσεις, είναι ευχάριστο και σου μεταφέρει γνώσεις που θα κουβαλάς μαζί σου μια ζωή. Απομένει να ζητήσει το Υπουργείο Παιδείας από τα σχολεία και τους καθηγητές τους να εφαρμόσουν μοντέρνες προσέγγισες στη διδασκαλία τους και να πειραματίζονται. Να συνεργαστούν οι εκπαιδευτικοί με τα Πανεπιστήμια και τις παιδαγωγικές σχολές, γιατί μόνο αν οι εκπαιδευτικοί έχουν ζωντάνια και είναι ανήσυχοι θα καταφέρουν να σπρώξουν και τους μαθητές τους στην αναζήτηση και τη δημιουργία. Ο δάσκαλος, ο καθηγητής της δευτεροβάθμιας ή τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, είναι το κέντρο βάρους της εκπαίδευσης στα σχολεία και τα Πανεπιστήμια. Αν είναι ανήσυχος, θα φέρει τα πάνω κάτω στο σχολείο του, αν είναι «πεθαμένος», θα μοιράσει «χασμουρητά» στους μαθητές του.

Ο Λουκάς Βλάχος είναι καθηγητής αστροφυσικής στο Τμήμα Φυσικής του ΑΠΘ

4 σχόλια:

  1. Very fine article. But we should not forget that: "The fact is that nobody knows very well how to tell anybody else how to teach" (Richard Feynman)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ναι Μάκη δεν ξέρουμε. Και αυτό συμβαίνει όχι γιατί δεν ξέρουμε τις έννοιες, αλλά δεν ξέρουμε τον τρόπο να πλησιάσουμε τις κεραίες των μαθητών. Πολλές φορές νομίζω ότι τα είπα καλά, ότι κατάλαβαν και την επόμενη μέρα καταλαβαίνω ότι δεν τα κατάφερα και τόσο καλά. Ειδικά όταν τα παιδιά είναι αδύναμα, όταν σέρνουν αδυναμίες του παρελθόντος. Ο Λουκάς βάζει το θέμα του τρόπου. Αυτός είναι ο ίδιος πολλά χρόνια, περισσότερα από τον καιρό που εμείς ήμασταν οι μαθητές. Αλλά οι καιροί άλλαξαν, πρέπει να βρούμε κάτι άλλο. Μόνο που αυτό θέλει χρόνο, πέρα από υποδομές. Κατέληξα ότι πρέπει να μειώσουμε τα αντικείμενα, την ύλη, την έκταση. Να ψαχτούμε πιο πολύ με τα βασικά και να επιμείνουμε στην επανάληψη. Να προκαλέσουμε τη προσσέγγιση των ίδων εννοιών από πολλές πλευρές. Αλλά το πιο σημαντικό είναι νομίζω η συμμετοχή. Αν η διδασκαλία δεν κάνει το μαθητή συμμέτοχο, αποτυγχάνει.

      Διαγραφή
  2. Τρία πράγματα στον κόσμο αυτό, πολύ να μοιάζουν είδα.
    Τα ολόλευκα μα πένθιμα σχολεία των Δυτικών,
    των φορτηγών οι βρώμικες σκοτεινιασμένες πλώρες
    και οι κατοικίες των κοινών, χαμένων γυναικών.

    Έχουνε μια παράξενη συγγένεια τα τρία
    παρ' όλη τη μεταξύ τους στο βάθος διαφορά,
    μα μεταξύ τους μοιάζουνε πολύ, γιατί τους λείπει
    η κίνηση, η άνεση του χώρου και η χαρά.
    Νίκος Καββαδίας « ΠΑΡΑΛΛΗΡΙΣΜΟΙ »

    Η μάθηση είναι χαρά
    Όταν έρχεται από συνειδητή επιθυμία.
    Όταν αναζητιέται με πάθος.
    Όταν ικανοποιεί την περιέργεια.
    Όταν γεννάει τον ενθουσιασμό.
    Όταν προάγει την αυτεπίγνωση , την ανεξαρτησία και τον αυτοκαθορισμό.
    Όταν δυναμώνει το άτομο.
    Όταν έχει κίνηση.
    Όταν είναι περιπλάνηση.
    Όταν είναι συνάντηση.
    Όταν είναι παιχνίδι.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Τι όμορφα πράγματα μας έγραψες φίλε Ανώνυμε. Η μάθηση είναι αγάπη και όλα αυτά που μας γράφεις, ίσως και ακόμα περισσότερα. Αλλά τόσα χρόνια στον πίνακα ακόμα δεν τα βρήκα, δεν κατάφερα να τα βρω. Σε λίγες περιπτώσεις που η χημεία του δάσακλου και της τάξης συναντήθηκαν κάποια από αυτά που γράφεις έγιναν. Αλλά δεν είναι ο κανόνας. Συνήθως είναι επιβολή, καταπίεση, ανάγκη οπότε το πράγμα χαλάει. Αν κάτι θέλω να προσθέσω είναι η αισθητική. Η τάξη του δημόσιου σχολείου είναι τόσο κρύα, τόσο βρώμικη τόσο "άδεια" που σούρχεται να κλάψεις. Αν από κάπου πρέπει να αρχίσουμε είναι από το χώρο. Να γίνει συμπαθητικός, οικείος, ζεστός. Στη Φιλανδία μούπανε ότι τα παιδιά βγάζουν τα παπούτσια τους και κυκλοφοράνε με τις κάλτσες για να αισθάνονται σαν το σπίτι τους.

      Διαγραφή