ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Τρίτη, 19 Μαρτίου 2013

Θεσσαλονίκη – Σόφια, δύο τσιγάρα δρόμος



Λέλα Παπαγιαννοπούλου από τη Μεταρρύθμιση

Δύσκολα θα μπορέσει μη Θεσσαλονικιός, να καταλάβει πόσο σημαντική ήταν η χθεσινή μέρα για την πόλη. Η πορεία απο την πλατεία Ελευθερίας προς τον παλιο σιδηροδρομικό σταθμό, πάνω στα χνάρια των Εβραίων της Θεσσαλονικης, εμπεριείχε και μια μεγάλη συγνώμη για τον τρόπο που διαχειριστήκαμε όλα αυτά τα χρόνια τη συλλογική μας μνήμη, θάβοντάς την κάτω από μεγαλοπρεπείς αδριάντες του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Συγνώμη για όλα τα ένοχα μυστικά που απλώς τα σιγοψιθύριζαν οι πατεράδες και οι μανάδες μας και που αφορούσαν την αναδυόμενη οικονομικά, στις δεκαετίες του ’50 και του ’60, νέα τάξη προυχόντων στην πόλη, που σε μεγάλο βαθμό (έτσι έλεγαν, τουλάχιστον) χτίστηκε πάνω στις περιουσίες της εβραϊκής κοινότητας.
Πάρα πολλές φορές, ο μπαμπάς μου, μου είχε διηγηθεί τις σκηνές, έτσι όπως είχαν αποτυπωθεί και στο δικό του εφηβικό σκληρό δίσκο, μιας και ήταν αυτόπτης μάρτυρας (ο μεγαλύτερος αδερφός του είχε μαγαζί πάνω στην πλατεία Ελευθερίας, γωνία με Κατούνη). Πάντα είχε την απορία της τόσο εύκολης παράδοσης, της τόσο εύκολης αποδοχής. Πέρασαν πάρα πολλά χρόνια και η απορία του, που είχε γίνει και δική μου, λύθηκε, διαβάζοντας το «Ιστορία Αγάπης και Σκότους» του Άμος Οζ. Εκεί που περιγράφει το φοβισμένο περπάτημα των Εβραίων - που γράφει ότι πρώτα πατούσαν με τα δάχτυλα των ποδιών και έπειτα, σιγά-σιγά, ακούμπαγαν και το υπόλοιπο πόδι πάνω στη γη- περπάτημα που το διατήρησαν ακόμα και όταν ζούσαν πια στη δική τους χώρα.
Αυτόν τον ίδιο φόβο έβλεπα πάντα και στα μάτια της μαμάς του φίλου μου του Παύλου, μιας πολύ κεφάτης και ζωντανής γυναίκας, που μας έμαθε τα σεφαραδίτικα τραγούδια. Ήταν μία από αυτούς που κατάφεραν να γυρίσουν, χωρίς όμως να μπορεί ούτε λεπτό να ξεχάσει.
Ο φίλος μου ο Ζακ, μου διηγόταν μια άλλη, πολύ πολύ τρυφερή ιστορία: Τα μικρά εβραιόπουλα που γεννήθηκαν στις δεκαετίες του ’50 και του ’60, δεν είχαν παππούδες και γιαγιάδες, αφού οι ηλικιωμένοι ήταν τα πρώτα θύματα των στρατοπέδων συγκέντρωσης. Η Κοινότητα, λοιπόν, αναγόρευσε τους ελάχιστους εναπομείναντες, σε παππούδες και γιαγιάδες όλων των πιτσιρικάδων, με τιμητική παρουσία σε γενέθλια, σχολικές γιορτές κ.λπ. Αντικαταστώντας έτσι τη γραμμή αίματος με τη γραμμή αγάπης.
Χθες, στη μεγάλη εικόνα μπήκε η πολυπολιτισμική Θεσσαλονίκη και ελπίζω εκεί να μείνει. Να ξαναπιάσει το κουβάρι της ιστορίας της από κει που το άφησε μερικές δεκαετίες πριν. Η ταυτότητα της πόλης, είναι η πρόσφατη ιστορία της και όχι οι στρατηλάτες που έζησαν δύο χιλιάδες χρόνια πριν.
Η Θεσσαλονίκη, μια τυπικά βαλκανική πόλη, με απρόσκοπτη ιστορία πίσω της, δεν έχει κανένα λόγο να γκρινιάζει και να μιζεριάζεται, να ανταγωνίζεται μια τεχνητά κατασκευασμένη πρωτεύουσα που αναμετριέται κάθε μέρα με το 2000 χρόνων ιστορικό της κενό. Έχει τη δική της αυτόνομη διαδρομή, το δικό της αφήγημα, τη δική της ενδοχώρα -κάπου εκεί, προς το βορρά της- που μπορούν να στηρίξουν το παρόν και το μέλλον της.
Υ.Γ. Σήμερα, για τη Θεσσαλονίκη είναι μια άλλη μέρα και από το πρωί στριφογυρνάει στο μυαλό μου εκείνο το παλιό φοιτητικό μας αίτημα για τα διαβατήρια στα Τέμπη…

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου