ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Κυριακή, 3 Μαρτίου 2013

Η μεγάλη ληστεία του τραίνου



Λέλα Παπαγιαννοπούλου από τη Μεταρρύθμιση

Μια μικρή είδηση «πέθανε ο εγκέφαλος της μεγάλης ληστείας του τραίνου», με γύρισε πολλά πολλά χρόνια πίσω, στον ασφαλή τόπο της παιδικής ηλικίας και μου θυμισε εκείνο το ανόθευτο είδος γέλιου που μόνο όταν είμαστε μικρά το μπορούμε.

Πρωταγωνίστριες της ιστορίας μου, η γιαγιά μου και η αδερφή της, η θεια Αθηνά. Κωνσταντινουπολιτισσες. Η γιαγιά μου ήταν μια απίστευτα αυταρχική γυναίκα και όχι μόνο. Η φράση της μαμάς μου κάθε φορά που την έφερνα σε απόγνωση, «ίδια η γιαγιά σου είσαι», συνήθως συνοδευόταν και από τους χαρακτηρισμούς « εγωίστρια, εγωκεντρική και αλαζών». Δεν ξέρω αν είμαι ίδια η γιαγιά μου, η αλήθεια είναι ότι μου το έχουν προσάψει και εξωτερικοί αξιολογητές εκτός της συναισθηματικά φορτισμένης μαμάς μου, αλλά σίγουρα οι χαρακτηρισμοί της ταίριαζαν γάντι. Όχι, δεν τα πηγαίναμε καλά, όχι δεν την συμπαθούσα ιδιαίτερα.

Στον αντίποδα η θεία Αθηνά. Ήταν δασκάλα, στην Χάλκη. Γεροντοκόρη, όπως λέγανε τότε. Ήρθε στην Ελλάδα το 1963, όταν συνταξιοδοτήθηκε. Κοντή, στρουμπουλή, λίγα ξανθά μαλλιά τα οποία, κάθε πρωί, μάζευε με κάτι συρματάκια σε ρολό πίσω στον αυχένα, γαλάζια ματάκια μικρού παιδιού και μια απίστευτη διάθεση για σκανταλιά και γέλιο. Ερωτευτήκαμε η μια την άλλη με την πρώτη ματιά, στην πλατφόρμα του τραίνου που την έφερε από την Πόλη, όταν με σήκωσε στην αγκαλιά της και κοιταχτήκαμε. Και μείναμε έτσι μέχρι το τέλος. Ο ήσυχος και διαλλακτικός χαρακτήρας, η παιδαγωγική της εμπειρία, λειτουργούσαν κατασταλτικά επάνω μου. Όταν μια πολύ σοβαρή ιλαρά με κράτησε στο σπίτι για 2 μήνες μέσα στα σκοτάδια, μας δόθηκε ο χρόνος για να αποκτήσει ο έρωτας μας μυστικά, να δημιουργήσει συνενοχές, κοντολογίς να γίνει αγάπη.

Όπως είναι φυσικό, η γιαγιά δεν ενθουσιάστηκε καθόλου. Μπορεί να μην είχε καμιά διάθεση να ασχοληθεί με κάτι άλλο πέρα από τον εαυτό της, αλλά την θέση της δεν ήθελε να την παραχωρήσει. Έτσι, σιγά σιγά, στις προστριβές που δημιουργούσε η δεδομένη ασυμβατότητα χαρακτήρων, προστέθηκε και ο ανταγωνισμός για τα δικά μου μάτια. Και εκεί που το σύνολο ήρθε κι έδεσε, ήταν όταν διαπιστώσανε ότι διαφωνούν ΚΑΙ πολιτικά.

Έμεναν μαζί, σε μια από τις πιο όμορφες πολυκατοικίες της Θεσσαλονίκης, Παύλου Μελά και Παλαιών Πατρών γωνία. Κάθε μεσημέρι, διότι ξυπνούσαν αργά τα πουλάκια μου, ο θυρωρός, έφερνε δυο εφημερίδες. Θεσσαλονίκη για τη γιαγιά μου και Ελληνικό Βορρά για τη θεία Αθηνά. Μετά το μεσημεριανό φαγητό, με την ανασκόπηση του ημερήσιου τύπου, στηνόταν ο καυγάς. Ο οποίος σημειωτέον, δεν χρειαζόταν αιτία. Κουφές και ο δύο, απλώς τσακωνόταν, μιλώντας πολλές φορές για διαφορετικά πράγματα. Ήταν η χαρά μου, ήταν το καλύτερο. Τα παρακάλια, «μαμά άσε με να φάω στη γιαγιά» δεν είχαν σχέση με το φαγητό αλλά με αυτό θα ακολουθούσε.

Μια τέτοια σκηνή θυμήθηκα διαβάζοντας για την ειδησούλα περί θανάτου του Μπάστερ Ρέινολντς. Πρέπει να ήταν γυρω στο ’66, η Θεσσαλονίκη, δημοσίευε σε συνέχειες την «μεγάλη ληστεία του τραίνου». Ο Ελληνικός Βορράς, είχε πρωτοσέλιδα με το θέμα των ημερών, που ήταν η δολοφονία μιας νεαρής δασκάλας, κάπου στα Γιαννιτσά νομίζω, δίπλα στις γραμμές του τρένου. Προσέξτε το αυτό σας παρακαλώ «δίπλα στις γραμμές του τρένου». Είναι το σημείο τομής των δύο ιστοριών. Μετά λοιπόν το φαγητό, ξεκίνησε η ανάλυση της επικαιρότητας. Ένα πολύ σημαντικό στοιχείο είναι ότι ενώ η γιαγιά μου μιλούσε την καθομιλουμένη, η θεία Αθηνά επέμενε στην καθαρεύουσα, λόγω του πρότερου διδακτικού της ρόλου. Τον θυμάμαι τον διάλογο λέξη- λέξη, όμως δεν θα τον μεταφέρω, θα είναι κουραστικό. Η γιαγιά πάντως επέμενε στο καλό μυαλό του δράστη, στην μητριά που τον πέταγε έξω από το σπίτι, στα δύσκολα παιδικά χρόνια που τον έσπρωξαν στον κακό δρόμο. Η θεία Αθηνά, στον χασάπη, τον δράκο (η εγκληματολογική κουλτούρα της πόλης βλέπετε), την πονούσε ότι το θύμα ήταν δασκάλα και μόνη (ταυτιζόταν μιας και ακόμα ένοιωθε τον φόβο των δύσκολων χρόνων που πέρασε και η ίδια στη Χάλκη). Ήταν τέτοια η απόκλιση ανάμεσα στις δύο ιστορίες που τις εξέπληξε. «Για το τρένο λέω» είπε η γιαγιά μου. «Κι εγώ Ελένη για το τρένο λέω» απάντησε η θεία Αθηνά. Μετά λοιπόν το τσεκάρισμα, σίγουρες πλέον ότι μιλάνε για το ίδιο θέμα, ξεχύθηκαν η μία επάνω στην άλλη. «Δεν σκότωσαν κανένα» φώναζε η γιαγιά μου. «»Την στραγγάλισε» επέμενε η θεία Αθηνά «και ήτο και διδασκάλισσα». Και ανάμεσα σε όλα αυτά η δική μου ευτυχία, να παρακολουθώ ένα διάλογο κωφών (που να’ ξερα τότε πόσους τέτοιους θα άκουγα στη ζωή μου), να γελάω κάτω από τα μουστάκια μου μη τυχόν και υποψιαστούν ότι κάτι δεν πάει καλά και φυσικά ούτε λόγος για να παρέμβω να λύσω το πρόβλημα.

Περίμενα την επωδό όλων των καυγάδων. «Που τα διάβασες αυτά; Σ’ αυτήν την κωλοφυλλάδα που παίρνεις; Ούτε ειδήσεις δεν ξέρουν να γράφουν» η γιαγιά. «Εγώ Ελένη, δεν διαβάζω κουμμουνιστικά φυλλάδια γεμάτα ψεύδη. Αριστερός θα ήτο ο δράστης, εφ’ όσον δεν αναφέρουν τον φόνο» . Το’ ξερα ότι κάπου εκεί θα τελείωνε η συζήτηση και με προσβεβλημένο ύφος θα αποσύρονταν η κάθε μία στο δωμάτιο της για τον μεσημεριανό υπνάκο και άφησα το παιδικό μου γέλιο να ξεσπάσει. Αυτό το γέλιο θυμήθηκα διαβάζοντας την είδηση του θανάτου του Μπάστερ Ρέινολτς, αυτό και τις λίγο υποψιασμένες ματιές που έριχναν η μία στην άλλη, αποσυρόμενες από την σκηνή. Λες ;


2 σχόλια:


  1. "....και βγάλαμε να διαβάσουμε τους Θησαυρούς μας : Γκιαούρ Ταρζαν , και Υπερανθρωπο και Μικρο Ήρωα (Δεν είχε βγει ακόμα ο Μπλεκ κι η Σούπερ - Κατερίνα) ..." Nosferatos

    ΑΦΥΠΝΙΣΗ (βελτιωμενη-επαυξημενη)

    Μικρο παιδι σαν ημουνα και ηταν καλοκαιρι
    παραθεριζαμε σε χαμουτζιδομερη
    στης θειας μου το πανωσπιτο μεναμε επισκεπτες
    αρμενηδες εμεις οι νοτιοι οικο-κλεπτες.

    Ο ξαδελφος εσπουδαζε ετη πολλα
    550 χιλομετρα ΒΒΑνατολικα
    σ' ενα μπαουλο ευρηκα παραλογοτεχνια
    ΜΑΣΚΑ και ΜΥΣΤΗΡΙΟ και ενα δυο βιβλια
    Τον Λεμυ Κοσιον γνωρισα και τις μοιραιες
    συχνα ξανθες με μιζανπλι γκομενες ωραιες

    Το 'να βιβλιο ηταν η ωραια του περαν
    ρομαντζο για κοριτσια τωρα στο υπερπεραν
    Το δευτερο ηταν δυο best seller σε ενα
    ζορικα θεματα μα ελκυστικα φαινονταν σε μενα
    κελλι 2455 , μπροστα στην δικαιοσυνη
    του Καρυλ Τσεσσμαν αιωνια του η μνημη.
    Ληστης και βιαστης, μια μοιραια απαγωγη
    ΑΥΤΉ η πραξη του επεφερε θανατικη ποινη
    θανατοποινιτης εγραφε για 12 χρονακια
    4 διηγηματα αυτοβιογραφικα
    τα 2 γυριστηκαν κινηματογραφικα.

    Αναβολες εκτελεσης εκερδισε πολλες
    την τελευταια αναβολη για νεα στοιχεια
    η γραμματευς του δικαστη ειχε την ατυχια
    να τηλεφωνησει με θαλαμο πληρη υδροκυανιου
    (αν εβγαινε απ'τον θαλαμο οι θεατες πεθαινουν)

    Ατυχεις στιγμες εγκληματικης καθυστερησης
    το αιτιο της οριστικης αναχωρησης
    πρωτυτερα της φυλακης το τηλεφωνο επαιρνε λαθος
    ερωτευμενη ητανε; της ανοιξης το παθος;
    (Ο θανατοποινιτης πεθανε στα τριαντα εννια του
    2 Μαϊου 1960 η μερα του θανατου)
    ...............................................

    Να μην τα πολυλεω ο καθυστερημενος
    κατι σκιρτησε μεσα μου, το εσωρουχο ετεντωθη
    οταν επροβληθηκαν της Ζ. Λασκαρη τα καλλη εθαμπωθην
    στο τεντωμενο το πανι του υπαιθριου καφενειου
    (ως τοτε δεν καταλαβαινα μεσα στην αμαθησια μου
    το ενδιαφερον μου για στηθοσχισμες και γυναικειες γοβες
    τα δακτυλα που προβαλλαν, τα πλουσια στηθοβουνια
    πως χαλαγαν το βερνικωμενο το παρκε τα μυτερα τακουνια )

    Τοτε λοιπον στα ξαφνικα τα βασανα αρχινησαν
    και οπως προβλεπω δυστυχως ποιουμε ωρε την νησσαν
    ισχυριζομενοι οτι πανε αυτα περασαν
    ο Ζιγκμουντ τα' χε πει μα αυτοι λες τα ξεχασαν
    ομως ισχυει ευτυχως και σ' αυτους οπου γερασαν.....

    Αφωτιστος Φιλελλην
    12 Μαρτίου 2012 - 4:27 μ.μ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. ομορφο :)

    Κάνε κι ένα αφιέρωμα στον Stephane Hessel, τα τίναξε κι αυτός πολύ δυστυχώς. Και ένα αφιέρωμα το αξίζει !

    ΑπάντησηΔιαγραφή