ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Δευτέρα, 10 Ιουνίου 2013

Το κόμμα των ανοήτων και η ανάπτυξη


του Γιώργου Παγουλάτου από την Καθημερινή

Με τα σημερινά συμφραζόμενα, ο μεγάλος οικονομολόγος Κέινς ήταν ένας φιλελεύθερος κεντροαριστερός μεταρρυθμιστής. Κατέφυγε σε ένα σχήμα για να εκδηλώσει την απέχθειά του προς τις ιδεολογικές απλουστεύσεις Δεξιάς και Αριστεράς, μιλώντας για «το κόμμα των βλακών» και «το κόμμα των ανοήτων» (the party of the stupid and the party of the fools). Το πρώτο ήταν οι τότε Συντηρητικοί, που πίστευαν στα θαύματα του laisser-faire, μιας τάχα αυτορρυθμιζόμενης ελεύθερης αγοράς. Το δεύτερο ήταν οι Εργατικοί, που είχαν εναποθέσει τις ελπίδες τους στη φενάκη των εθνικοποιήσεων και του ακραίου παρεμβατισμού, αγνοώντας τα κίνητρα επιχειρηματικότητας και τον τρόπο με τον οποίο μια οικονομία λειτουργεί.
Στη συζήτηση για την πολυπόθητη ανάπτυξη στη χώρα μας, συγκρούονται ξανά δύο ακραίες ιδεολογικές και εν τέλει μονομερείς αντιλήψεις.
Η πρώτη, ιδιαίτερα δημοφιλής, λέει περίπου τα εξής: πρέπει να πέσουν χρήματα, να ρίξει η Ευρώπη επενδύσεις, να ανοίξουν οι κάνουλες των φθηνών πιστώσεων, για να ξεφύγουμε από την ύφεση και να ανοιχτούμε στη λεωφόρο της ανάκαμψης. Το κράτος δημόσιες επενδύσεις, η Ευρώπη κοινοτικά κεφάλαια, ιδού η ανάπτυξη. Συγγνώμη: εάν ερχόταν ένα ελικόπτερο και έριχνε χρήμα στην επικράτεια, αυτό από μόνο του θα έλυνε το αναπτυξιακό πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας; Ή απλώς, χωρίς δομικές αλλαγές, θα επιστρέφαμε στο ίδιο μοντέλο που μας οδήγησε στην κρίση;
Διατηρήσιμη ανάπτυξη σημαίνει μεγαλύτερος εξαγωγικός τομέας, με αγαθά υψηλότερης προστιθέμενης αξίας, με εκμετάλλευση συγκριτικών πλεονεκτημάτων, αυξημένη δυνατότητα της χώρας να προσελκύει αξιοπρεπές μερίδιο άμεσων ξένων επενδύσεων, εξασφαλίζοντας περιβάλλον φιλόξενο για την επιχειρηματικότητα. Πόση χρησιμότητα έχουν οι αυξημένες ροές κοινοτικών κονδυλίων, εάν κράτος, τοπική αυτοδιοίκηση και αρμόδιοι φορείς δεν μπορούν να τα διαχειριστούν επαρκώς; Ομηρία επενδυτών σε εξουθενωτική γραφειοκρατία, αλλαγές φορολογικού καθεστώτος, εμπόδια τοπικών παραγόντων, δικαστικές περιπέτειες που μπορούν να διαρκέσουν πάρα πολλά χρόνια; Και πόση εμπιστοσύνη μπορεί να εμπνεύσει το κράτος όταν χιλιάδες περιπτώσεις μεγάλης φοροδιαφυγής παραμένουν στο συρτάρι, παρά τις πιέσεις της τρόικας, ή κινούνται με ταχύτητες παγετώνος, την ώρα που παραγωγικοί επιχειρηματίες και μισθωτοί στραγγαλίζονται από τους φόρους;
Η στερεότυπη επίκληση κρατικών και ευρωπαϊκών κεφαλαίων ήταν πάντοτε «μια κάποια λύσις». Στους κυβερνώντες επιτρέπει να ξεφύγουν από το πολιτικό κόστος οδυνηρών μεταρρυθμίσεων. Στην Αριστερά, να ξεπεράσει την ιδεολογική αμηχανία που της προκαλεί η συνύπαρξη με την πραγματικότητα της αγοράς. Από το οικονομικό πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ απουσιάζει πλήρως η ιδιωτική πρωτοβουλία. Το οικονομικό περιβάλλον που προτείνει θα έτρεπε σε άτακτη φυγή και τους τελευταίους τολμηρούς που επέλεξαν να δεσμεύσουν κεφάλαια και να δημιουργήσουν θέσεις εργασίας στη χώρα μας αποβλέποντας σε κάποιο εύλογο κέρδος. Η ψευδαίσθηση του «σοσιαλισμού σε μια χώρα», αδύνατη σε περιβάλλον οικονομικής διεθνοποίησης, αποτέλεσε παιδική ασθένεια της Αριστεράς. Καλή ίσως για να τραβά ψηφοφόρους, ιδίως σε κοινωνίες με λατινοαμερικανικά αντανακλαστικά. Κοντής διάρκειας όμως, όταν αναμετριέται με την πραγματικότητα.
Είναι επομένως μικρονοϊκή η αντίληψη ότι μπορούμε να περάσουμε στην ανάπτυξη αρκεί να πέσει κρατικό και ευρωπαϊκό χρήμα, που ούτως ή άλλως κανείς δεν μας δίνει χωρίς προϋποθέσεις σοβαρής διαχείρισης. Παραβλέπει τα κίνητρα του ιδιωτικού τομέα και τον ρόλο του στην ανάπτυξη, και αδιαφορεί για τις συνθήκες που καθιστούν την οικονομία ελκυστική στους επενδυτές και πρόσφορη στην υγιή επιχειρηματικότητα.
Αντίστοιχα μικρόψυχη, όμως, είναι και η δεύτερη θεώρηση, που βρίσκεται ακριβώς στον αντίποδα. Είναι η επωδός ότι η χώρα (ο Νότος ευρύτερα) ένα και μόνο πράγμα χρειάζεται για να ανακάμψει: ολοκλήρωση των «διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων». Αυτό το τροπάριο επαναλαμβάνουν μονότονα ορισμένες υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, παραγνωρίζοντας ότι η ύφεση έχει φτάσει σε τέτοιο βάθος, που κατακαίει υγιείς επιχειρήσεις, παραγωγικά εισοδήματα και πολύτιμο ανθρώπινο κεφάλαιο, ότι είναι πια αυτοτροφοδοτούμενη (δημοσιονομική, τραπεζική, πραγματική) και ότι χρειάζεται επειγόντως γενναίες στοχευμένες επενδύσεις και αντιμετώπιση της ανεργίας για να αντιστραφεί η καθοδική περιδίνηση. Και ότι αυτή η σταθεροποιητική μετάγγιση τώρα δεν μπορεί να προέλθει από το εξαερωμένο απόθεμα εγχώριων κεφαλαίων, αλλά κρίσιμα από ευρωπαϊκούς πόρους. Οι διαρθρωτικές αλλαγές είναι αναγκαίες αλλά όχι επαρκείς, και παίρνουν χρόνο. Η επόμενη μέρα θα είναι χειρότερη εάν η σημερινή έχει αφήσει πίσω της κουφάρια παραγωγικών επιχειρήσεων.
Πρόσφατα, σε συζήτηση στις Βρυξέλλες, ένας εκπρόσωπος βόρειας χώρας υποστήριξε ότι η τεράστια ανεργία των χωρών του Νότου είναι «δικό τους πρόβλημα», προς επίλυση σε εθνικό επίπεδο, χωρίς δέσμευση ευρωπαϊκών πόρων και πολιτικών. Ο επαρχιωτισμός των στενών εθνικών οριζόντων ήταν πάντοτε δύναμη ανάσχεσης στην πορεία στενότερης ενοποίησης της Ευρώπης. Σήμερα είναι ξανά το κυριότερο εμπόδιο στην προσπάθεια υπέρβασης της ευρω-κρίσης με μια φυγή προς τα εμπρός. Ο κόσμος που φαίνεται πάντοτε απλούστερος μέσα από ιδεολογικές ή εθνικές παρωπίδες έχει ένα βασικό ελάττωμα: δεν υπάρχει.
* Ο κ. Γιώργος Παγουλάτος είναι καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και επισκέπτης καθηγητής στο Κολέγιο της Ευρώπης.

4 σχόλια:

  1. Φοβερά εύστοχο άρθρο.

    Θέτει σαν αναγκαίες (αλλά όχι ικανές) προϋποθέσεις ανάπτυξης (1) διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, (2) επενδυτικά κεφάλαια, (3) ιδιωτική πρωτοβουλία. Το πρόβλημα είναι ότι στο (1) έχουμε ήδη αποτύχει (άρα ξεχνάμε το μοντέλο Ιρλανδίας που προσελκύει επενδύσεις υψηλής τεχνολογίας), το (2) προϋποθέτει ότι το κράτος θα χρησιμοποιήσει τα ευρωπαϊκά κεφάλαια για αναπτυξιακούς σκοπούς (ΧΑΧΑ!) και το (3) ... το συζητάμε.

    Φοβάμαι όμως ότι το "μοντέλο Cosco" (το μόνο μέχρι τώρα "Success Story" του Σαμαρά) είναι πολύ πιο πιθανό από τη δημιουργία προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας με "ιδιωτική πρωτοβουλία" σε τέτοια κλίμακα που να κάνει τη διαφορά στο ΑΕΠ. Το θέμα είναι μπορεί να φανταστεί κανείς τη ΔΗΜΑΡ να βγαίνει μπροστά και να μιλάει για την ... αναγκαιότητα Ειδικών Οικονομικών Ζωνών ως μόνη επιλογή για επενδύσεις και δημιουργία θέσεων εργασίας;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Προφανώς Κώστα. Γιατί το μοντέλο Cosco δεν απαιτεί δικές μας προσπάθειες. Η ΔΗΜΑΡ πολύ δύσκολα θα βγει να πει αυτά τα πράγματα που αναφέρεις.

      Διαγραφή
  2. "...χρειάζεται επειγόντως γενναίες στοχευμένες επενδύσεις..." γράφει ο Γ.Π.
    Συμφωνώ!
    Αλλά το πρόβλημα που τίθεται είναι ποιός και με ποιά κριτήρια θα επιλέξει τη στόχευση?
    Καμία επένδυση εκ προοιμίου δεν έχει εξασφαλισμένη επιτυχία.Και με την παράδοση των "αναθέσεων" που έχουμε δεν είμαι αισιόδοξος πως οι "στοχεύσεις" θα γίνουν με οικονομοτεχνικά κριτήρια...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Βαγγέλη. Συμφωνώ. Ουτε εγώ έχω καμιά εμπιστοσύνη στις στοχεύσεις. Αλλά δυστυχώς αυτό είναι το πολιτικό προσωπικό που έχουμε επάνω. Τώρα που χρειάζονται δράσεις συγκεκριμένες είναι τα δύσκολα. Δεν είμαι αισιόδοξος αλλά είμαι και ρεαλιστής. Στηρίζω αυτήν την κυβέρνηση προς το παρόν ελπίζοντας στο καλύτερο

      Διαγραφή