ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Σάββατο, 1 Φεβρουαρίου 2014

Πολίτες και κόμματα



του Ευθύμη Δημόπουλου

Η αρχή της μεταπολίτευσης (24 Ιουλίου 1974) είναι γνωστή σε όλους, με εξαίρεση ίσως κάποιους διαδηλωτές του ΣΥΡΙΖΑ που για χάρη της ομοιοκαταληξίας φωνάζουν ότι «η χούντα δεν τελείωσε το ’73». Το τέλος της μεταπολίτευσης μάλλον δεν μπορεί να το ορίσει κανείς ακόμη. Όμως είναι δύσκολο να αρνηθεί κάποιος ότι ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της μεταπολιτευτικής περιόδου, αν όχι το κυριότερο, είναι ο ρόλος των μαζικών κομμάτων όχι μόνο στη συγκρότηση της μεταπολιτευτικής δημοκρατίας και πολιτείας αλλά και στη διαμόρφωση μιας νέας συλλογικής ταυτότητας, για τους πολίτες.
Στην πρώτη μεταπολιτευτική φάση με τη μαζική ένταξη και συμμετοχή τους στα κόμματα δεκάδες χιλιάδες πολίτες αναζήτησαν όχι μόνο τον πολιτικό τους αλλά και τον κοινωνικό τους αυτοπροσδιορισμό. Στη δεύτερη μεταπολιτευτική φάση, φάση εκφυλισμού των κομμάτων σε μηχανισμούς για την κατάληψη της εξουσίας, εκφυλίζεται και η σχέση πολιτών και κομμάτων. Τα κόμματα μετατρέπονται σε μηχανισμούς παροχής προσόδων και προνομίων για τα κομματικά τους μέλη αλλά και για μεγάλες κατηγορίες ψηφοφόρων τους. Μοιράζουν δημόσιο χρήμα, οφίτσια, πουλάνε γνωριμίες και κοινωνική προβολή, φτιάχνουν επαγγελματικές καριέρες. Ο διευθυντής του σχολείου, ο πρύτανης στο πανεπιστήμιο, το διοικητικό συμβούλιο του νοσοκομείου, ο διοικητής στους ενστόλους, ο ανώτερος δικαστικός και πολλοί άλλοι δημόσιοι λειτουργοί δεν είναι πια προϊόν θεσμών αλλά κομματικών δικτύων. Το κομματικό κράτος έχει ήδη στηθεί και οι υπόλοιποι θεσμοί της κοινωνίας έχουν επικίνδυνα ατροφήσει. Οι κομματικοί μηχανισμοί αυτονομούνται και επικαθορίζουν ή εκβιάζουν ακόμη και ηγεσίες. Ο κομματάνθρωπος κυριαρχεί πάνω στον πολίτη. Η Ελλάδα έχει αποκτήσει ένα μεγάλο δομικό μειονέκτημα σε σχέση με τη Δυτική Ευρώπη.

Απ’ όποιο πρίσμα και να δει κάποιος παρατηρητής την ελληνική χρεωκοπία είναι αδύνατο να την κατανοήσει χωρίς να λάβει υπόψη του τον κομματικό πατερναλισμό και υδροκεφαλισμό. Όποια στρατηγική και να επιλεγεί για την ανασυγκρότηση της ελληνικής δημόσιας ζωής και του κράτους αλλά και για την προσαρμογή προς το ευρωπαϊκό μοντέλο είναι απίθανο να τελεσφορήσει χωρίς το τέλος του κομματικού κράτους.

Αυτό δε συνεπάγεται απαραίτητα εξαφάνιση των κομμάτων ή σύνθλιψή τους. Σημαίνει όμως ρευστοποίηση και ανασύνθεσή τους. Ένα μεγάλο τμήμα πολιτών με ανησυχία για τη χώρα και διάθεση προσφοράς αρνείται να αυτοπροσδιοριστεί με κάποιο κομματικό επίθετο. Ένα άλλο τμήμα πολιτών συγκροτεί οργανώσεις και κινήσεις, αποχωρεί από κόμματα ή χειραφετείται από τις κομματικές ηγεσίες. Όλοι αυτοί αναζητούν ένα πεδίο συνάντησης και κοινής δράσης. Η κίνηση των 58 προβάλλει ως ελπίδα συσπείρωσης και κοινής δράσης για αυτούς τους ανθρώπους. Για να καταφέρει όμως να τους εκφράσει δεν μπορεί και δεν πρέπει η προσπάθεια να είναι ούτε μονοκομματική ούτε μόνο κομματική.

Ωστόσο, οι κομματικοί μηχανισμοί δεν είναι διατεθιμένοι (οι τελευταίες αυταπάτες διαλύθηκαν μέσα στο χώρο της ΔΗΜΑΡ) να παραδώσουν τα κλειδιά της εξουσίας και των προνομίων τους. Προχωρώντας προς τις ευρωεκλογές, τη δημιουργία «σώματος» στους 58, την παραγωγή θέσεων και τη συγκρότηση ευρωψηφοδελτίου οι μηχανισμοί θα βάζουν, εφόσον δεν ικανοποιούνται, όλο και περισσότερες τρικλοποδιές στο εγχείρημα. Από την άλλη δεν μπορούν να μιλούν πια από θέση ισχύος. Οι ψηφοφόροι δεν τους ανήκουν, πολύ περισσότερο οι ενεργοί πολίτες.

Στη φάση αυτή θα είναι κρίσιμος ο ρόλος των κινήσεων και των πολιτών που έχουν χειραφετηθεί από κομματικά επιτελεία. Χρειάζεται από μέρους μας πολιτική γενναιοψυχία. Να μη θαμπωθούμε από οφίτσια, να μη δελεαστούμε από αρχηγικούς ρόλους. Πρέπει να προσέλθουμε στο εγχείρημα συντεταγμένα όλες οι πολιτικές φυλές (Δράση, ΔΗΝΕΛ, Πρωτοβουλία Β, ανέστιοι φιλελεύθεροι, Δημαρίτες που ήρθαν σε ρήξη με την επίσημη ηγεσία τους, οικολόγοι, εκσυγχρονιστές του ΠΑΣΟΚ κ.ά.) που ερμηνεύουμε την ελληνική κρίση με κοινούς όρους. Στην ιδρυτική μας συγκέντρωση θα αναμειχθούμε μεταξύ μας κατά το πρότυπο της μεταρρύθμισης του Κλεισθένη. Οι «πολιτικές τοπικότητες» θα παραχωρήσουν τη θέση τους στο νέο κράμα. Θα εκλέξουμε τους αξιότερους και όχι αυτούς που θα μας υποδείξουν τα δίκτυα. Έτσι, η αξία του αθροίσματος θα να είναι μεγαλύτερη της αξίας των όρων του, ώστε να παράγει μια διαφορετική πολιτική ποιότητα που δε θα παγιδευτεί στο παιχνίδι της παραδοσιακής κομματικής αντιπαλότητας. Έτσι θα κατακτήσουμε μια νέα πολιτική χειραφέτηση και μια νέα συλλογική αυτογνωσία.


3 σχόλια:

  1. Αγαπητέ καλά τα λες αλλά δεν έχετε τύχη. Όπου ανακατεύονται πολλοί διανοούμενοι μόνο ομόνοια δεν μπορεί να υπάρχει. Θα φαγωθείτε μεταξύ σας. Είναι βέβαιο.

    Κώστας Λιάνης

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Εξαιρετικο αρθρο που σε θλιβει: οι ανωτερες θεσεις του κρατους "προιοντα κομματικων δικτυων" (99% αδειανα κουστουμια, Αρμανικα βεβαια). Και δεν αφηνει περιθωρια αισιοδοξιας: "τιποτα δεν θα αλλαξει χωρις το τελος του κομματικου κρατους." Θα υποθεσω οτι η πρωτη θεση των 58 θα ειναι "Θανατος στο κομματικο κρατος" η πιο ηπια "Πληρης διαχωρισμος εξουσιων"; Αν οχι, τοτε οι υπολοιπες θα μας ειναι αδιαφορες.

    Επισης, ο κ. Δημοπουλος ειναι ΑΠΟΛΥΤΑ προσγειωμενος στην πραγματικοτητα. Οταν αλλοι μιλανε για καλεσμα στο ΠΑΣΟΚ και τη ΔΗΜΑΡ, αυτος μιλαει για καλεσμα Πασοκων εκσυγχρονιστων και Δημαριτων κοινης λογικης. Καλει και τη Δραση και ολους τους φιλελε και ΔΕΝ χρησιμοποιει την αχρειαστη, ΠΑΝΤΕΛΩΣ ασχετη με τη ΣΗΜΕΡΙΝΗ κατασταση της χωρας (και για πολλους αποθητικη) λεξη κεντροαριστερα. Καλει ολους εκεινους που ερμηνευουν την Ελληνικη κριση με "κοινους ορους" (το ερμηνευω: κοινης λογικης και αριθμητικης).

    Ο κ. Δημοπουλος θα μπορουσε να βοηθησει πολυ τους 58. Κανανε λαθος που δεν τον καλεσανε!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Πολύ καλό αρθρο. Και επίκαιρο.

    Εχω την αίσθηση οτι η υπόθεση των 58 τείνει να εμφανίζεται όλο και περισσότερο απο τον Τύπο -τα ΝΕΑ πχ- ως ζήτημα ισορροπιών και διαπραγμάτευσης μεταξύ ΠΑΣΟΚ -βλ. Βενιζελο- και άτυπης ηγεσίας των 58 -βλ.Βουλγαρη.

    Το στιγμα που δινει αυτη η εικόνα ειναι ο,τι θα πρεπει να αποφευχθεί, οπως πολυ καίρια επισημαίνει και ο κ. Δημοπουλος. Διαφορετικά θα οδηγηθούμε σε "μια απο τα ίδια".

    Αλικη

    ΑπάντησηΔιαγραφή