ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Τετάρτη, 16 Απριλίου 2014

Η μεταρρυθμιστική νομοτέλεια


Κίμων Χατζημπίρος από τα ΝΕΑ

Οι ελιές (Olea europaea) μπορούν να είναι αιωνόβια δένδρα με ύψος που φθάνει τα 20 μέτρα ή χαμηλοί θάμνοι, οι γνωστές αγριελιές. Τα νερά των ποταμών είναι καθαρά και ορμητικά στα ορεινά, αλλά λασπώδη και αργοκίνητα στις εκβολές. Τα κοινωνικά φαινόμενα όμως δεν αναφέρονται ούτε σε ελιές ούτε σε ποτάμια. Τα πολιτικά κόμματα στον Δυτικό κόσμο δεν υιοθετούν ολιστικές πολιτικές και αποφεύγουν να μιλούν για ένα υποτιθέμενο γενικό συμφέρον. Αντ’ αυτού, κατά κανόνα προωθούν υπαρκτά επιμέρους συμφέροντα διαφόρων κοινωνικών στρωμάτων και προχωρούν, αν χρειαστεί, σε συμμαχίες και λογικούς συμβιβασμούς.

Το Ποτάμι υποστηρίζεται από σημαντικούς ανθρώπους της κοινωνίας των πολιτών, υπόσχεται να αναδείξει άφθαρτα πρόσωπα, διατυπώνει απόψεις που βρίσκονται κοντά στην κοινή λογική, αλλά οι θέσεις του δεν παύουν προς το παρόν να είναι αόριστες, αποσπασματικές και λίγο απ’ όλα. Στο ευρωψηφοδέλτιο της Ελιάς εμφανίζεται μια πλειονότητα αξιόλογων νέων ανθρώπων, αλλά μαζί με πρώην βουλευτές, συνδικαλιστές ή στελέχη των μηχανισμών. Συνθήματα όπως ιστορική δημοκρατική παράταξη και γενικόλογες θέσεις με ευχολόγια παραπέμπουν σε παλιές λογικές που ταιριάζουν στο «όλον ΠΑΣΟΚ». Μπορεί η μάχη των εκλογών να δίνεται μέσα από την Ελιά αλλά η εκλογική επιτροπή και οι τοπικές οργανώσεις είναι παλαιοκομματικές, οι δε αποφάσεις μονοπωλούνται από την ηγεσία του κόμματος. Όταν αναμειγνύονται παντός είδους λαϊκισμοί, λανθάνοντες εθνικισμοί, φιλοευρωπαϊσμοί, σοσιαλδημοκρατίες, θολές αντιλήψεις, ηθικοπλαστικές προτροπές, φθαρμένα και άφθαρτα πρόσωπα, πώς θα καθοδηγηθεί η κοινωνία για να κατανοήσει τα λογικά και υλικά αίτια των όσων συμβαίνουν;

Εν τούτοις, ένας ευρύτερος προοδευτικός χώρος είναι υπαρκτός και ζητά μεταρρυθμίσεις. Οι ηγεσίες ΠΑΣΟΚ και ΔΗΜΑΡ δεν εκμεταλλεύτηκαν τη μεγάλη ευκαιρία ανασυγκρότησης που δημιούργησε η Πρωτοβουλία των 58. Το μήνυμα περιείχε δύο καίρια συστατικά: ενότητα και ανανέωση. Η προσδοκία ενότητας των μετριοπαθών μεταρρυθμιστικών φιλοευρωπαϊκών δυνάμεων, με βάση ένα σοσιαλδημοκρατικό πρόταγμα, ξεσήκωσε ισχυρό ρεύμα υποστήριξης. Ωστόσο, η προοπτική μιας ευρείας ενότητας ακυρώθηκε γρήγορα, αφού οι ηγεσίες της ΔΗΜΑΡ αλλά και κάποιων μικρότερων μεταρρυθμιστικών δυνάμεων δεν ανταποκρίθηκαν. Οι μηχανισμοί προτίμησαν να ελέγχουν τον χώρο τους παρά να μοιραστούν τα προνόμια με άλλους. Αλλά και η ανανέωση, ως προαπαιτούμενο, τορπιλίστηκε για τον ίδιο λόγο. Η συναινετική διαδικασία επιλογής των προσώπων του ευρωψηφοδελτίου, με δικαίωμα βέτο, θα παρέκαμπτε τη δύναμη των μηχανισμών και τους ελιγμούς ηγεσίας και κομματικών βαρώνων. Η απόρριψη της συναινετικής διαδικασίας είχε ως αποτέλεσμα μια μικρή Ελιά, όπου η παρουσία πολλών νέων προσώπων καλλωπίζει την πραγματικότητα ενός σχήματος ΠΑΣΟΚ και λοιπών δημοκρατικών δυνάμεων.

Οι 58 είχαν ένα χαρακτηριστικό που άρεσε στην κοινή γνώμη αλλά ήταν αδιανόητο για το πολιτικό σύστημα: οι περισσότεροι δεν διεκδικούσαν προσωπικά οφέλη, δεν επιθυμούσαν καν να εγκαταλείψουν τις επιστημονικές ή επαγγελματικές δραστηριότητές τους για να γίνουν πολιτικοί. Σύμφωνα με την αρχική ιδέα, η διάλυση των συμπαρατασσόμενων κομμάτων και κινήσεων δεν ήταν αναγκαία, τουλάχιστον μέχρι την δοκιμασία της πρώτης εκλογικής αναμέτρησης. Βεβαίως, μια τεχνητή ενότητα, με συγκόλληση παλαιοκομματικών μηχανισμών ενός καταρρέοντος συστήματος δεν ήταν το ζητούμενο. Στην συμπαράταξη, τα πρόσωπα θα έπρεπε να προσέλθουν ως απλοί στρατιώτες. Όταν έγινε φανερό ότι τα εμπόδια από τους μηχανισμούς ήταν ανυπέρβλητα, η Πρωτοβουλία των 58 έπαψε να διαπραγματεύεται. Όσα μέλη της το επιθυμούσαν θα μετέχουν στις ευρωεκλογές ως πρόσωπα.

Η εκλογική διαδικασία θα δείξει αν οι πολίτες επικροτούν ή καταδικάζουν την πολυδιάσπαση του μεταρρυθμιστικού φιλοευρωπαϊκού χώρου. Θα φανεί επίσης πόσο θα πείσουν οι νέοι μη παλαιοκομματικοί σχηματισμοί. Αν το συνολικό ποσοστό της μετριοπαθούς Κεντροαριστεράς είναι πολύ κατώτερο από την δημοσκοπική της απήχηση τους προηγούμενους μήνες, οι υπάρχοντες μηχανισμοί και τα φθαρμένα πρόσωπα θα έχουν τελειώσει. Δυναμικά στρώματα με ρηξικέλευθες μεταρρυθμιστικές θέσεις και άνθρωποι νέοι στην ηλικία ή στη νοοτροπία θα έλθουν στο προσκήνιο. Βέβαια, η απόσυρση υπαρχόντων κομμάτων πιθανώς θα συμπαρασύρει όχι μόνο πολιτικούς που βαρύνονται με λάθη και ευθύνες για την κοινωνική και οικονομική χρεωκοπία, αλλά ακόμα και μερικούς που έκαναν θετικές προσπάθειες χωρίς να μπορέσουν να αποφύγουν την φθορά της κρίσης.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου