ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Παρασκευή, 22 Αυγούστου 2014

H αρρώστια του Ισλάμ



Μια περιγραφή του βιβλίου του Α. Μeddeb σχετικά με το Ισλάμ που βρήκα στην Καθημερινή (
Abdelwahab Meddeb La Maladie de l΄ Islam (H αρρώστια του Ισλάμ)
εκδόσεις. Seuil, 222 σελ.
Το εγχείρημα είναι δύσκολο και τολμηρό. O Αμπντελγουαμπάντ Μεντέμπ είναι ένας Αραβας διανοούμενος, τυνησιακής καταγωγής, ο οποίος μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου έβαλε στόχο του να κατανοήσει πώς και γιατί νεαροί μουσουλμάνοι μπόρεσαν να συμμετάσχουν σ' αυτήν την τρομακτική «κούρσα προς τον θάνατο» και γιατί τα εγκλήματα αυτά τα υποδέχτηκαν με τόση χαρά οι «μουσουλμάνοι του δρόμου», σε τέτοια έκταση που η χαρά αυτή χρειάστηκε να τιθασευτεί, να μεταμφιεστεί και λίγο πολύ να καταπνιγεί από τις πολιτικές αρχές των χωρών τους.
Τρία κρίσιμα ερωτήματα
Η «Αρρώστια του Ισλάμ» είναι ένα πολυσύνθετο και παθιασμένο βιβλίο, ο στοχασμός ενός εμβριθούς αναγνώστη του Αλμπέρ Καμύ και μακρινού μαθητή του Ιμπν Αραμπί (1165-1240), ενός δασκάλου του ανδαλουσιανού σουφισμού, ο οποίος πίστευε, στο πλαίσιο της ισλαμικής του πίστης, ότι όλες οι θρησκείες είναι άξιες και ισότιμες. Αυτή η αναγνώριση της ισοτιμίας των θρησκειών θεμελίωσε ένα δημοκρατικό αίσθημα το οποίο ο συγγραφέας προβάλλει, αποφασισμένος να «ανοίξει τα μάτια» των δικών του «γι' αυτά που τους τυφλώνουν». Το βιβλίο του θέτει τρία βασικά ερωτήματα. Πώς έγινε ο μουσουλμάνος ένας αποκλεισμένος του σύγχρονου κόσμου; Τι είναι αυτό που υπάρχει μέσα στο Κοράνι ή στην μουσουλμανική παράδοση και που προδιαθέτει στον θρησκευτικό ολοκληρωτισμό; Με ποιους χειρισμούς μπόρεσε να επέλθει η παγκοσμιοποίηση της Τζιχάντ, του «ιερού πολέμου»;
Υπήρξε ένας καιρός που το Ισλάμ ακτινοβολούσε. H Βαγδάτη και το Κάιρο είχαν το κύρος παγκόσμιων μητροπόλεων. Συναρπαστικές περιπέτειες του πνεύματος, των μαθηματικών, της ποίησης, ξετυλίγονταν σ' αυτές τις πόλεις της Ανατολής, που περνούσαν διαδοχικά απο τους Αβασίδες, τους Φατιμίδες, τους Μαμελούκους, μεταξύ του 9ου και του 19ου αιώνα, προτού επέλθει ένα παράξενο φαινόμενο. Μια παρακμή που ακολούθησε τις σταυροφορίες και τις μογγολικές επιδρομές, σάμπως η ιστορία να απομακρυνόταν αργά αργά από τους λαούς που είχαν στραφεί προς τον Αλλάχ. Οι μουσουλμάνοι αρχίζουν να συνειδητοποιούν ότι δεν είναι πια αυτοί που ήταν, όταν ο Βοναπάρτης αποβιβάζεται στην Αίγυπτο. «Αποικιοποιήθηκαν γιατί ήσαν αδύναμοι ν' αντισταθούν», γράφει ο Μεντέμπ.
Αποτυχημένος εξευρωπαϊσμός
Απέναντι στον Δυτικό που τον δυναστεύει, ο μουσουλμάνος, που συνειδητοποιεί τη στειρότητά του, εγκαταλείπεται στην μνησικακία. Το Ισλάμ, «απαρηγόρητο για την εκθρόνισή του», επιταχύνει την παρακμή του. O εξευρωπαϊσμός της αραβικής σκέψης αποτυγχάνει: της λείπει ένας Δάντης, ένας Φρειδερίκος B΄. Και η ίδια η Ευρώπη, με τα αποικιοκρατικά της εγκλήματα, αμαυρώνει την ιδέα της ελευθερίας που ήταν η σημαία της. H ανεξαρτησία των παλιών αποικιών γίνεται χωρίς οι λαοί τους να μπορέσουν να δοκιμάσουν τα θέλγητρα της δημοκρατίας. Οι πιο «μοντέρνες» χώρες δεν καταφέρνουν να απαλλαγούν από την πανταχού παρούσα φιγούρα του Ανατολίτη δεσπότη. O κόσμος όλος εξευρωπαΐζεται, η μνησικακία ριζώνει κι εξαπλώνεται στις χώρες της Εγίρας.
Στην καρδιά του 18ου αιώνα, την ίδια τη στιγμή που ο μουσουλμανικός κόσμος συνειδητοποιεί ότι ζει πλέον με το κεφάλι σκυμμένο, «σαν ένας αντιγραφέας χωρίς ίχνος πρωτοτυπίας που κανείς δεν τολμά να του αποδώσει ούτε τον τίτλο του σκεπτόμενου», ο Ιμπν Αμπντ αλ-Γουαχάμπ διαδίδει γύρω του την καθαρολογική ιδεολογία «όλα είναι θρησκεία» που θα κατακλύσει αργότερα τη Σαουδική Αραβία. Μέσα σε δύο αιώνες, το σώμα των Σούφι θα διαλυθεί, η πολυπλοκότητα και πολυχρωμία του Ισλάμ θα αμφισβητηθεί, το κύρος των πρώτων σοφών θα καταβαραθρωθεί. Δίχως το πετρέλαιο, η Σαουδική Αραβία θα είχε απομείνει, με την ιδεολογία που την θεμελίωσε, ένας αφιλόξενος τόπος «όπου θα φυτοζωούσε μια μειονοτική σέκτα που θα έσβηνε σιγά σιγά από μόνη της ή θα επιβίωνε μέσα σε μια μάταιη αυστηρότητα». Ομως τα πετροδολάρια και η υποστήριξη των ΗΠΑ βοήθησαν να ευημερήσει αυτή η θρησκεία του μίσους και της αμνησίας, με την επιτυχία που όλοι γνωρίζουμε. Παντού λίγο πολύ όρθωσαν το ανάστημά τους οι ημιμαθείς που εμπνέονται από αυτό το στενόκαρδο πουριτανικό ιδεώδες και που θα γεννήσουν τις στρατειές της Τζιχάντ.
Υπάρχουν πολλά ακόμη πράγματα στο βιβλίο του Μεντέμπ, που αφορούν την αυτοκρατορική κληρονομιά του μεγάλου Αλεξάνδρου, τη θαυμαστή φιγούρα του Αμπντ Αλ-Καντέρ, την αμοιβαία γονιμοποίηση του Ισλάμ και της Δύσης, την αλαζονική άγνοιά μας για τον αραβομουσουλμανικό κόσμο, το αίνιγμα της ισλαμικής νάρκωσης - μια πλειάδα αναφορών που, παρά τα κάποια ζητήματα που ο συγγραφέας αφήνει θαμπά (τα εγγενή όρια του «σκεπτικιστικού Ισλάμ» που επαγγέλλεται, η αισιοδοξία του όσον αφορά την εξέλιξη του ποινικού δικαίου, η σιωπή του σχετικά με το σιιτικό Ισλάμ, τον μεγαλύτερο εχθρό του γουαχαμπισμού, οι προσεγγίσεις του στον Χριστιανισμό), καθιστούν τη μελέτη αυτή πολύ σημαντική για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε την πίκρα ενός κόσμου που πέρασε απο το μεγαλείο στην μιζέρια και τους λόγους που γεννήθηκε ο Μπιν Λάντεν.

2 σχόλια:

  1. ένα από τα βασικά προβλήματα του πώς βλέπουμε και τι εννοούμε με τη λέξη 'ισλάμ' είναι κι αυτό που ενθαρρύνει έναν τέτοιο τίτλο, και μιλάμε για την αρρώστεια του ισλάμ. όταν κάποτε έλεγαν ισλάμ και εννοούσαν γη που έχουν κατακτήσει μουσουλμάνοι σε αντίθεση με τη γη που κατέχουν ακόμη χριστιανοί, Ισλάμ και Χριστιανοσύνη ήταν 2 εφάμιλλες έννοιες, όντως εφάμιλλες, γι'αυτό και στη κωνσταντινούπολη υπήρχε τζαμί το μεσαίωνα, και γι'αυτό στην ισλαμική βαγδάτη το 10ο αιώνα διευθυντής της φιλοσοφικής σχολής ήταν ένας χριστιανός, ο γιάχια μπεν άντι. τα παραδείγματα μπορούν να πολλαπλασιαστούν.
    το πρόβλημα και η αρρώστεια είναι θέμα λεξιλογίου (και φυσικά όχι μόνο): όπως δε μιλάμε σήμερα για 'χριστιανικό κόσμο', έτσι δεν πρέπει να κάνουμε το τόσο συνηθισμένο λάθος και να γκρουπάρουμε τον 'ισλαμικό κόσμο'. όπως ο χριστιανισμός σήμερα είναι μια θρησκεία, έτσι και το ισλάμ είναι μία θρησκεία. δεν μπορούμε, σχετικά με τις θρησκείες, να λέμε για τη μια τις καθιερωμένες από την έρευνα απόψεις, από την εξέλιξη κοινωνίας κλπ, και για την άλλη να μένουμε στη μεσαιωνική εκδοχή της. αυτή είναι η αρρώστεια του ισλάμ, δλδ η δική μας αρρώστεια. καλημέρα! το μετέφρασαν ή σκοπεύουν να το μεταφράσουν αυτό το βιβλίο άραγε; (δεν είναι δα και χτεσινό, είναι όμως ενδιαφέρον).

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. καλησπέρα. Δυστυχώς δεν το βρήκα μεταφρασμένο στα Ελληνικά και μένα μου φάνηκε ενδιαφέρον. ΝΟμίζω ότι από το 10ο αιώνα έχουν αλλάξει πολλά και συμφωνώ μαζί σου. Σήμερα οι φανατικοί ισλαμιστές, δηλαδή μια δράκα από πλιατσικολόγους στρατοκράτες μιλάνε εξ ονόματος του Ισλάμ και τρομοκρατούν την οικουμένη. Είναι φυσικό η αντίδραση των Δυτικών να γεννά τέτοιες παρανοήσεις όπως αυτές που αναφέρεις. Φοβάμαι ότι δεν θα ξεμπλέξουμε εύκολα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή