ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Δευτέρα, 8 Σεπτεμβρίου 2014

Μην ξεχάσουμε το άρθρο 16


του Αρίστου Δοξιάδη από την Καθημερινή
Θα είναι βαρύ το τίμημα για τις νέες γενιές αυτής της χώρας αν αρχίσει η διαδικασία της αναθεώρησης του Συντάγματος χωρίς να περιληφθεί το άρθρο 16 στις αναθεωρητέες διατάξεις. Ο κίνδυνος να συμβεί αυτό είναι μεγάλος, καθώς η κατακραυγή εστιάζεται σε άλλα άρθρα, όπως το 86 για την ποινική ευθύνη των υπουργών. Το άρθρο 16 ορίζει τα της παιδείας, και περιλαμβάνει την πρόταση: «Η σύσταση ανώτατων σχολών από ιδιώτες απαγορεύεται».

Για να μην αλλάξει αυτή η συγκεκριμένη πρόταση, επί σαράντα χρόνια μια μεγάλη συμμαχία δεξιών και αριστερών υπερασπίζεται ολόκληρο το άρθρο, που περιέχει επίσης το εξής: «Η παιδεία ... έχει σκοπό ... την ανάπτυξη της εθνικής και θρησκευτικής συνείδησης ...». Η δήθεν κοσμική και κοσμοπολίτικη αριστερά δεν έχει κανένα πρόβλημα να ορίζεται από το Σύνταγμα η ανάπτυξη της θρησκευτικής συνείδησης ως σκοπός της κρατικής παιδείας, φτάνει να παραμείνει και η απαγόρευση της ίδρυσης μη κρατικών ΑΕΙ. Επίσης, το άρθρο ορίζει ότι «η ανώτατη εκπαίδευση παρέχεται αποκλειστικά από ιδρύματα που αποτελούν νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου με πλήρη αυτοδιοίκηση». Η νομική μορφή του ΝΠΔΔ είναι εντελώς ακατάλληλη για έναν σύγχρονο εκπαιδευτικό οργανισμό, πόσω μάλλον αν θέλει να είναι αυτοδιοικούμενος. Το βιώνουν οι καθηγητές καθημερινά, και το έχει αναλύσει ο Νίκος Αλιβιζάτος. Αλλά και αυτό το καταπίνει η συμμαχία της διατήρησης του άρθρου 16 ως έχει.

Γιατί αυτή η επιμονή να μη δημιουργηθούν πανεπιστήμια από ιδιώτες; Δεν υπάρχει αντίστοιχη απαγόρευση σε καμία άλλη δυτική δημοκρατία. Αν οι αιτίες δεν ήταν φανερές πριν από λίγα χρόνια, η κρίση τις αποκάλυψε. Το πολιτικό σύστημα της μεταπολίτευσης, Ν.Δ., ΠΑΣΟΚ και αριστερά, ήθελε να ελέγχει την κορφή κάθε πυραμίδας στην κοινωνία: όπως για να έχεις μεγάλα επιχειρηματικά κέρδη έπρεπε να έρθεις σε συνδιαλλαγή με το κράτος, όπως για να έχεις καλές συνθήκες εργασίας και ασφάλισης έπρεπε να ανήκεις σε πολιτικά ισχυρές συντεχνίες, έτσι και για να πάρεις πτυχίο έπρεπε να περάσεις από το κομματικά ελεγχόμενο δημόσιο πανεπιστήμιο. Το πτυχίο του είναι η πρόσβαση στη μεσαία τάξη, και τα κόμματα δεν ανέχονται να υπάρχουν πολίτες μορφωμένοι, οικονομικά αυτοδύναμοι και με δικές τους πεποιθήσεις που δεν θα έχουν περάσει από εκεί. Το άρθρο 16 συμπυκνώνει όλον τον κομματικό κρατισμό της μεταπολίτευσης που εχθρευόταν κάθε μεθοδική κριτική ανάλυση, κάθε έφεση για ρίσκο και καινοτομία, κάθε νησίδα αριστείας, και τελικά κάθε παραγωγική δραστηριότητα.

Για να μετασχηματιστεί η Ελλάδα σε μια κοινωνία παραγωγών και πολιτών με κριτική και δημιουργική σκέψη, θα χρειαστούν μεγάλες αλλαγές στη δημόσια ανώτατη εκπαίδευση, αλλά παράλληλα θα χρειαστούν νέου τύπου σχολές, που είναι απίθανο να προκύψουν μέσα στο ελληνικό Δημόσιο. Για αυτό διαφωνώ με την άποψη να θυσιάσουμε τα ιδιωτικά ΑΕΙ, επειδή γίνεται μάχη για τη μεταρρύθμιση στα δημόσια.

Οι καλές μη κρατικές σχολές θα μπορούν να αξιοποιούν πoλύ περισσότερο τις νέες εκπαιδευτικές τεχνολογίες που πρόκειται να φέρουν επανάσταση στην παιδεία. Να επιλέγουν ορισμένους υποψήφιους για τις ιδιαίτερες ικανότητές τους, που δεν αποτυπώνονται στη βαθμολογία των εξετάσεων ή του σχολείου. Να δίνουν πτυχία γενικής μόρφωσης και δεξιοτήτων, αντί για στενή εξειδίκευση, κατά τα πρότυπα των αμερικανικών Liberal Arts Colleges. Να δίνουν στους φοιτητές όχι μόνο γνώσεις αλλά και τις δεξιότητες της δημιουργίας, της συνεργασίας, των παραδοτέων με προθεσμία, και της πρακτικής άσκησης. Να δίνουν επαγγελματικά πτυχία παγκόσμιας εμβέλειας, σε κλάδους όπως ο τουρισμός και η ναυτιλία, συνεργαζόμενες με ισχυρές ελληνικές επιχειρήσεις. Να έχουν, ίσως, ως βασική γλώσσα τα αγγλικά. Να είναι, ίσως, παραρτήματα κορυφαίων ξένων πανεπιστημίων. Να αμείβουν πολύ καλά τους εξαιρετικούς καθηγητές για να διδάσκουν και να ερευνούν στην Ελλάδα αντί στη Βοστώνη, την Τουρκία ή τη Σιγκαπούρη.

Χωρίς αυτά τα στοιχεία, ή μερικά από αυτά, καμιά χώρα δεν θα μπορεί να μετάσχει στην οικονομία της γνώσης, ούτε στα παγκόσμια πολιτισμικά ρεύματα. Το δημόσιο πανεπιστήμιο δεν θα τα προσφέρει, γιατί έχει άλλα θέματα να λύσει, εξίσου ή και περισσότερο σημαντικά. Δεν πρέπει ούτε να καταργηθεί ούτε να υποβαθμιστεί. Αλλά οι ιδιωτικές ανώτατες σχολές μπορούν να εμπλουτίσουν το σύστημα, όπως τα ιδιωτικά σχολεία συμπληρώνουν τα δημόσια, και κανένας δεν λέει ότι κακώς υπάρχουν – αντίθετα, όλοι οι πολιτικοί αρχηγοί, σοσιαλιστές και μαρξιστές, αν μπορούν εκεί στέλνουν τα παιδιά τους.

Μπορούν λοιπόν να υπάρξουν τέτοιας ποιότητας σχολές; Αν δεν δοθεί η νομοθετική δυνατότητα, δεν θα το μάθουμε. Τα σημερινά κολέγια δεν είναι δείγμα για όσα μπορεί να κάνει ένας χορηγός και μια ομάδα σοβαρών πανεπιστημιακών σε ένα καθαρό θεσμικό πλαίσιο. Οι προϋποθέσεις υπάρχουν: Χορηγοί που διαθέτουν δεκάδες και εκατοντάδες εκατομμύρια για κοινωφελείς σκοπούς. Πάμπολλοι διαθέσιμοι και ικανότατοι επιστήμονες. Μεγάλη ζήτηση για ανώτατη παιδεία από οικογένειες που ήδη πληρώνουν για αυτήν με πολλούς έμμεσους τρόπους. Τεχνολογικές αλλαγές που μειώνουν δραστικά το κόστος της πρόσβασης σε πληροφορία, διαλέξεις, εργαστήρια. Από την ώρα που θα ξεκινήσει η αναθεώρηση, θα χρειαστούν περίπου δέκα χρόνια μέχρι να μπουν οι πρώτοι φοιτητές. Χάσαμε ήδη σαράντα χρόνια. Ας μη χάσουμε άλλα τόσα.
* Ο κ. Αρίστος Δοξιάδης είναι εταίρος στην εταιρεία Επιχειρηματικών Συμμετοχών Openfund.

2 σχόλια:

  1. ΑΡΙΣΣΤΟΣ Ο Αριστος αμην και ποτε

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Προβλεπω οτι θα χαθουν και αλλα χρονια. Πολλα. Οι γνωστοι ανοητοι και αγραμματοι θα τα δωσουν ολα εναντια στην "απαξιωση των δημοσιων πανεπιστημιων" και την "εκπαιδευση της αγορας και των μονοπωλιων". Οι παλαιμαχοι καταληψεων στα δημοτικα και νηπιαγωγια θα ξαναζησουν ηρωικες στιγμες. Θα γινει παλι μια ωραια ατμοσφαιρα. Θα την κανει και θεατρικο εργο ο Πελε. Σκηνοθετης ο Μυλο. Για σιγουρια την επιμελεια θα την εχει παλι ο Μπενιτο, γνωστος εξπερτ σε εκδοσεις κουρελοχαρτων.

    ΑπάντησηΔιαγραφή