ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Δευτέρα, 15 Σεπτεμβρίου 2014

Ελληνική Επανίδρυση


του Δημήτρη Κουμάνταρου

200 χρόνια κοντά μετά το 1821, η Ελλάδα έχει ανάγκη την ιστορική της επανίδρυση.
Ο κόσμος όλος, ο πλανήτης, είναι αλληλένδετος. Μα κάθε τόπος και κάθε λαός έχει τα δικά του χαρακτηριστικά, που αλληλεπιδρούν με το παγκόσμιο γίγνεσθαι.
Το σύγχρονο ελληνικό κράτος και η σύγρονη ελληνική κοινωνία χαρακτηρίζονται από την πρώτη στιγμή της συγκρότησής τους το 1828 από μιαν ανέχεια, η οποία διατρέχει με διάφορες μορφές το σύνολο της νεοελληνικής ιστορίας μέχρι και σήμερα.
Η ανέχεια είναι «ιδρυτική». Η Ελλάδα δεν είχε, τότε το 1828, από μόνη της τις δυνάμεις να απαλλαχθεί από τον Οθωμανικό ζυγό και να συγκροτήσει την κοινωνία της. Χρειάστηκε την παρέμβαση- βοήθεια των μεγάλων δυνάμεων της εποχής.
Το δίπολο ανέχειας-παρέμβασης έχει έκτοτε πολλά επεισόδια, μεταξύ άλλων:
Τη δολοφονία από Έλληνες του πρώτου Έλληνα κυβερνήτη, αλλά και υπουργού εξωτερικών της τσαρικής Ρωσσίας, Καποδίστρια. Τη διακυβέρνηση της χώρας για κοντά 140 χρόνια από αλλοδαπούς βασιλείς. Τα απανωτά πραξικοπήματα από δικτάτορες. Τον εθνικό διχασμό και τον εμφύλιο. Τις απανωτές πτωχεύσεις-διασώσεις-εποπτείες.
Η Ελλάδα είναι μια μικρή χώρα με μεγάλη ιστορία, που βρίσκεται σε ένα κομβικό σημείο πάνω στον πλανήτη. Δεν θα πάψει να εξαρτάται από την παγκόσμια ιστορία και να επηρεάζεται από μεγάλες χώρες.
Όμως, μπορεί και πρέπει 200 χρόνια μετά το 1821, να αναμετρηθεί και με τη δική της ανέχεια. Αυτήν που επιτρέπει, σε ξένους υπέρμετρα κι άστοχα να αναμειγνύονται στις δικές μας υποθέσεις και σε δικούς μας τυχάρπαστους να διαφεντεύουν την οικονομική και πολιτική μας ζωή.
Το ζητούμενο είναι η αναγέννηση, η ανασυγρότηση, η επανίδρυση της Ελλάδας. Δίχως μια τέτοια στόχευση ούτε τα άμεσα και δραματικά μας προβλήματα μπορούμε να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά, ούτε να βάλουμε στέρεες βάσεις για το μέλλον της χώρας.
Τα συστατικά στοιχεία του περιεχομένου αυτής της επανίδρυσης θα τα αναζητήσουμε στην αναίρεση των αντιλήψεων και των πρακτικών που έβλαψαν και βλάπτουν τη χώρα. Ενδεικτικά:

1.Την Ελλάδα δεν θα τη σώσουν ή καταστρέψουν οι ξένοι αλλά εμείς οι ίδιοι. Από μας εξαρτάται η αξιοποίηση ή η απώλεια διεθνών ευκαιριών, η αντιμετώπιση διεθνών δυσκολιών.
2.Χωρισμένοι σε στρατόπεδα δίχως συλλογικότητα δεν πρόκειται να πετύχουμε τίποτα. Μια παλλαϊκή πανεθνική ανάταση απαιτεί την αξιοποίηση όλων ανεξαίρετα των δυνάμεων. Μέσα σε ένα πλαίσιο δημοκρατίας, διαφάνειας, ελευθερίας, δικαιοσύνης, αξιοκρατίας, αμοιβαίου ελέγχου.
3.Δίχως συστηματική μελέτη και προγραμματισμό όλων των εθνικών δράσεων το μπάχαλο που έχουμε από κοινού φτιάξει, δεν πρόκειται να αναταχθεί. Κανένας τομέας της δημόσιας ζωής δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένος. Δίχως να διαλύσουμε τη χώρα, όλα πρέπει να επαναξεταστούν από την αρχή και να επαναθεμελιωθούν. Το ελληνικό κράτος θα πρέπει για πρώτη φορά στη νεοελληνική ιστορία να γίνει δικό μας, όλων των Ελλήνων πολιτών που θα τους σέβεται και θα το σέβονται.
4.Η νοοτροπία του γρήγορου κι εύκολου πλουτισμού, η διασύνδεση πολιτικής-ΜΜΕ-επιχειρηματικότητας, η αδιαφάνεια στην απόκτηση και στη διοχέτευση του πλούτου, ληστρικές πρακτικές όπως το λαθρεμπόριο ή οι υπερτιμολογήσεις, η φοροδιαφυγή, το μπαξίσι, το ρουσφέτι, η αδιαφορία για το κοινωνικό σύνολο και το περιβάλλον, η ατομικιστική έλλειψη συνεργειών στην οικονομική δραστηριότητα, η απουσία αλληλεγγύης σε όσους στερούνται τα στοιχειώδη, η πολιτική δημαγωγία για εξ’ ουρανού οικονομικές παροχές, πρέπει να αντικατασταθούν από ένα νέο οικονομικό όραμα.
Που να προκρίνει τη σκληρή δημιουργική κι έντιμη δουλειά, την απόλυτη ελευθερία στην οικονομική δραστηριότητα και επιχειρηματικότητα μαζί με την απόλυτη διαφάνεια και τον απόλυτο κοινωνικό της έλεγχο, τη δίκαιη συμμετοχή όλων στις συλλογικές δαπάνες, την αλληλεγγύη στους αδυνάτους, τη μελέτη, τον προγραμματισμό, την καινοτομία, την ποιότητα και τη συνέργεια στην παραγωγή αγαθών κι υπηρεσιών.
5.Τέλος θέλουμε κι ένα νέο τύπου Έλληνα, μια πολιτισμική επανάσταση. Πως αλλιώς θα αλλάξουμε και θα επαναθεμελιώσουμε τη χώρα, αν δεν αλλάξουμε εμείς οι ίδιοι που τη συναποτελούμε.

Στο χέρι μας είναι να είμαστε φιλότιμοι κι όχι κομπιναδόροι. Να αναλαμβάνουμε την ευθύνη μας και μην τη μεταθέτουμε σε άλλους. Δίχως να χάνουμε την ατομική μας ελευθερία και ιδιοσυγκρασία να είμαστε λιγότερο ατομιστές και περισσότερο συλλογικοί. Δίχως να χάσουμε τον αυθορμητισμό και τη σπιρτάδα μας, να είμαστε πιο μελετηροί και προγραμματισμένοι και λιγότερο τσαπατσούληδες. Να σεβόμαστε περισσότερο τους συμπολίτες μας, όπως θέλουμε να μας σέβονται κι αυτοί. Να είμαστε λιγότερο ξερόλες και μισαλλόδοξοι, περισσότερο ταπεινοί κι ανεκτικοί.
Η επαναθεμελίωση της παιδείας μας και του τρόπου λειτουργίας των ΜΜΕ θα βοηθήσουν δραστικά σε αυτήν την κατεύθυνση.

Ωραία ή λιγότερο ωραία όλα αυτά ή χρειάζονται κι άλλα, μα πως και ποιός θα τα κάνει;
Η ανάγκη της χώρας και το μέγεθος του εγχειρήματος προσδιορίζουν την απάντηση σε αυτό το ερώτημα. Αν για να γίνει η επανάσταση του 1821, χρειάστηκε σε συνθήκες παρανομίας μια κρυφή Φιλική Εταιρεία, που συσπείρωσε ότι καλύτερο διέθετε τότε ο τόπος, για να επανιδρυθεί σήμερα η Ελλάδα σε συνθήκες νομιμότητας, χρειάζεται η φανερή συστράτευση όσο γίνεται περισσότερων δυνάμεων. Οι δυνάμεις αυτές υπάρχουν παντού κι είναι πολλές σε όλα τα κοινωνικά στρώματα σε όλες τις ηλικίες. Ιδιαίτερα η νέα γενιά αν πειστεί ότι ο σκοπός αξίζει τον κόπο, μπορεί να προσφέρει απρόσμενα πολλά. Το κλειδί είναι μια στοιχειώδης αίσθηση συνευθύνης και συμμετοχής. Αν θέλουμε να εξακολουθούμε ν’ αφήνουμε την Ελλάδα, τις τύχες μας και τις τύχες των νέων ανθρώπων, στα χέρια ιδιοτελών κομματικών στρατιών με ιδεολογικές, υπαρξιακές ή και οικονομικές ιδιοτελείς αγκυλώσεις, με ηγέτες αμφίβολου εμβέλειας, καμμιά φορά και καθόλου εμβέλειας, ήθους ή ικανοτήτων, τότε είμαστε άξιοι της μοίρας μας. Τα παλαιά πολιτικά κόμματα, περισσότερο αυτά που κυβέρνησαν, αλλά κι αυτά που δεν κυβέρνησαν αλλά δεν πήραν χαμπάρι από το επερχόμενο τσουνάμι, έχουν ευθύνη για το κατάντημα της χώρας. Ευθύνη έχουμε όμως κι εμείς όλοι οι Έλληνες πολίτες που τα ψηφίζαμε ή που σφυρίζαμε αδιάφορα.
Επειδή το επιζητούμενο εγχείρημα είναι ιστορικό και πανεθνικό, δεν έχει νόημα να εμπλακεί κανείς σε φτηνές κομματικές αντιπαραθέσεις. Το μόνο σίγουρο είναι, ότι η ανάταση δεν μπορεί να προέλθει και να στηριχθεί, παρά από νέες κυρίως πολιτικές δυνάμεις, που δεν είναι ποικιλότροπα εγκλωβισμένες στο παλαιό πολιτικό σύστημα. Όσοι από τα κόμματα που κυβέρνησαν τη χώρα, τη ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ, έχουν εν μέρει ήσυχη τη συνείδησή τους, συναισθάνονται το βάρος της ευθύνης τους και θέλουν να βοηθήσουν, δεν έχουν παρά να το πράξουν όχι από θέση ισχύος αλλά ταπεινά ισότιμα με τους άλλους συμπολίτες τους δίχως ιδιοτέλεια κι ανταλλάγματα. Κι όσοι από την Αριστερά κατανοούν, ότι δε φταίει μόνο η εφαρμογή αλλά και το ίδιο το θεολογικό υπόδειγμα και δεν επιθυμούν δεύτερους γύρους μετά τη Βάρκιζα, δεν έχουν παρά να συνδράμουν σε ένα πανεθνικό, όχι αριστερό γιατί είναι ατελές κι όχι δεδομένο γιατί θέλει μελέτη, επεξεργασία και συνεννόηση, πρόταγμα.
Το ΠΟΤΑΜΙ, ένα νέο πολιτικό κίνημα αδέσμευτο από ιδεολογικές, οικονομικές ή στείρες αυτοαναπαραγωγικές αγκυλώσεις, προσφέρεται σήμερα ως ο πιο κατάλληλος πολιτικός σχηματισμός, ικανός ν’ αποτελέσει το εφαλτήριο για την επανεκκίνηση της Ελλάδας. Η χωρίς αναστολές πλαισίωσή του κι από άλλους έντιμους κι άξιους συμπολίτες μας σε όλη την επικράτεια, που δεν θέλουν πια άλλο να απέχουν αλλά να συμμετέχουν, θα βοηθήσει στην ταχύτερη και πληρέστερη αντιμετώπιση της νέας ιστορικής πρόκλησης της χώρας.
Λιγότερο ή περισσότερο σύντομα μια νέα κυβέρνηση που θα προκύψει μέσα από εκλογές, θα κληθεί να διαχειριστεί σε ιδιαίτερα δυσμενείς εσωτερικές και διεθνείς συνθήκες τις τύχες μας. Η κυβέρνηση αυτή δεν θα είναι το τέρμα αλλά η αρχή του δρόμου. Κάθε αρχή και δύσκολη και σημαντική. Πρέπει ανεξάρτητα από τα τερτίπια του εκλογικού νόμου να εκφράζει την πλειοψηφία του λαού και να πλαισιωθεί από στελέχη κι επιτελεία με ισχυρή κι όχι δοτή προσωπικότητα, έντιμα και ικανά, δίχως οικονομικές εξαρτήσεις, κομματικές ή συντεχνιακές παρωπίδες. Με συναίσθηση της δυσκολίας του έργου τους και των ποικιλότροπων εμποδίων και παγίδων που θα βρούν στο δρόμο τους και με πρόβλεψη για την επόμενη και μεθεπόμενη μέρα. Η συζήτηση για την πλαισίωση αυτής της κυβέρνησης έχει την ίδια βαρύτητα με τη συζήτηση για το πρόγραμμά της.
Οι εκλογές προσφέρονται για δημαγωγία, η χώρα έχει και θα έχει ανάγκη μόνο την αλήθεια, όσο σκληρή κι επώδυνη κι αν είναι αυτή. Αυτός που θα την πει θάναι κι ο αυριανός ή ο μεθαυριανός πραγματικός νικητής.
Δημήτρης Κουμάνταρος
ΑΘΗΝΑ 12.9.2014


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου