ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Πέμπτη, 16 Οκτωβρίου 2014

Η παλινδρομική και καθοδική διαδρομή της ΔΗΜΑΡ


 του Γιώργου Αντωνίου

Η ΔΗΜΑΡ ήταν μια θετική πολιτική πρωτοβουλία εξυγίανσης και εξορθολογισμού της ελληνικής αριστεράς που γεννήθηκε στα ασφυκτικά πλαίσια του λαϊκίζοντος ΣΥΡΙΖΑ από τη μετριοπαθή, προσγειωμένη, ανανεωτική πτέρυγά του με επικεφαλής τα στελέχη Κουβέλη, Λυκούδη, Μαργαρίτη και πολλούς άλλους. Η προσπάθεια ξεκίνησε καλά, είχε ρεύμα, κέρδισε την επιδοκιμασία πολλών αριστερών και μη αριστερών, δημοκρατών πολιτών και αποτυπώθηκε εκλογικά με επιτυχία στις βουλευτικές του 2012.

Τελικά όμως κατέληξε σε αποτυχία και κάθετη πτώση. Μεσολάβησαν καθοριστικές επιλογές της ΔΗΜΑΡ, η συμμετοχή της στην κυβέρνηση ΝΔ-ΠΑΣΟΚ-ΔΗΜΑΡ και κατόπιν, με αφορμή το κλείσιμο της ΕΡΤ, η απόσυρση από την κυβερνητική συμμαχία. Τι έφταιξε άραγε γι’ αυτήν την οριστική αποτυχία;
Eίδαμε αρκετές φορές στη μεταπολίτευση και ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, όταν κάποιο κόμμα κάνει αλλεπάλληλες στροφές τη μία προς τα αριστερά και την άλλη προς τα δεξιά, τελικά να αποδυναμώνεται αποφασιστικά. Το έπαθε το κόμμα της λαϊκιστικής, εθνικιστικής δεξιάς του Γ.Καρατζαφέρη που αρχικά υιοθετούσε μια σκληροπυρηνική φρασεολογία, κατόπιν έκανε μια μετριοπαθή στροφή προς ένα πνεύμα υπευθυνότητας και συνεργασίας με την κεντροδεξιά και την κεντροαριστερά εισερχόμενο στην κυβέρνηση Παπαδήμου και κατόπιν το γύρισε ξανά προς πιο σκληρές θέσεις αποχωρώντας από την κυβέρνηση. Τι κέρδισε από αυτές τις παλινδρομήσεις; Απλά το να βουλιάξει στις τελευταίες βουλευτικές, έχοντας μπερδέψει, ζαλίσει και αποπροσανατολίσει τους ψηφοφόρους του που κατευθύνθηκαν προς άλλα συγγενή κόμματα. Κάτι αντίστοιχο συνέβηκε και με τη ΔΗΜΑΡ. Ξεκίνησε σε ένα ανανεωτικό αριστερό πνεύμα επενδύοντας στο διάλογο και την επιδίωξη ανταλλαγής απόψεων και συνεννόησης με τα υπόλοιπα κόμματα. Επέλεξε να παίξει το ρόλο της συνετής, λογικής και μετρημένης ευρωπαϊκής αριστεράς στον αντίποδα των «επαναστατικών» αντιπολιτευτικών κραυγών και του λαϊκισμού του ΣΥΡΙΖΑ, από τον οποίο προήλθε. 

Μετά τις εκλογές του Μάη του 2012 δεν πήρε την απόφαση να μπει σε κοινή κυβέρνηση, κάτι που θα μπορούσε και θα έπρεπε να κάνει, πράγμα που υποχρεώθηκε να εφαρμόσει μετά τις δεύτερες εκλογές του Ιουνίου, υπεύθυνα και με σοβαρότητα, για να μη μπει η χώρα στην περιπέτεια της ακυβερνησίας. Στην κυβέρνηση δεν προσέφερε και πολλά, οι δύο υπουργοί της Μανιτάκης και Ρουπακιώτης μάλλον βραχυκύκλωναν περισσότερο την εφαρμογή των μεταρρυθμιστικών μέτρων παρά τα διευκόλυναν και δεν έδειχναν να αισθάνονται και να λειτουργούν άνετα στα πλαίσια της κυβέρνησης, όπως οι πασοκικοί υπουργοί. Με αφορμή και αιτία την προβληματικότατη απόφαση Σαμαρά να κλείσει με συνοπτικές διαδικασίες την ΕΡΤ, ο μετανοιωμένος Κουβέλης απέσυρε τη ΔΗΜΑΡ από την κυβέρνηση. Οι φίλοι της ΔΗΜΑΡ που ήσαν υπέρ της συναίνεσης και της συνεργασίας απογοητεύτηκαν. Προηγουμένως βέβαια είχαν δυσαρεστηθεί οι αριστεροί οπαδοί της ΔΗΜΑΡ που δεν ήθελαν συνεργασία με τη ΝΔ, όταν πραγματοποιήθηκε η τρικομματική σύμπραξη. Το τιμόνι τη μια έστριβε προς τη μετριοπάθεια και την άλλη προς τα αριστερά. Ο Φ.Κουβέλης είπε αρχικά όχι στη συνεργασία με το επίσημο ΠΑΣΟΚ, την Ελιά, την Πρωτοβουλία των 58 και την υπόλοιπη κεντροαριστερά. Κατόπιν προσπάθησε να ενσωματώσει στο κόμμα του πασοκικά στελέχη του Γιώργου Παπανδρέου, την ευρωβουλευτή Κοππά, τον Καστανίδη, τον Μπεγλίτη κ.α. Το πιο παράδοξο και ανακόλουθο ήταν που εμφανίστηκε με θετική, φιλική προδιάθεση έναντι του κυρίως υπεύθυνου για την υιοθέτηση του μνημόνιου και της αυστηρής οικονομικής πολιτικής λιτότητας, του Γιώργου Παπανδρέου, στην εκδήλωση της Κοππά, που ήταν πλέον υποψήφια ευρωβουλευτής της ΔΗΜΑΡ. Αυτό μπορεί ίσως να ήταν η χαριστική βολή, να έδιωξε αριστερούς ψηφοφόρους προς τον ΣΥΡΙΖΑ και το Ποτάμι. Ύστερα άρχισε να λοξοκοιτάζει προς τη συνεργασία με τον ΣΥΡΙΖΑ και το συντονισμό με την πολιτική του. Λέει ναι στη συνεργασία με την κεντροαριστερά μα με στόχο να πάνε όλοι μαζί να συμμαχήσουν με τον ΣΥΡΙΖΑ. Ευθυγραμμίζεται βαθμιαία με τη σκληρή, εκ των προτέρων πάντοτε αρνητική, άκαμπτη αντιπολιτευτική γραμμή του ΣΥΡΙΖΑ, στον οποίο προσβλέπει για να διασωθεί από την ανυπαρξία.
Περιληπτικά, ο Κουβέλης έκανε πολλές αλλαγές πορείας, ακολούθησε μια τεθλασμένη διαδρομή. Στην αρχή ήταν στον ΣΥΡΙΖΑ με τον Τσίπρα. Μετά αποχώρησε και αυτονομήθηκε. Κατόπιν πλησίασε προς τον Βενιζέλο και τον Σαμαρά και, ορθά, συνεργάσθηκε μαζί τους για να μπορέσει να υπάρξει βιώσιμη κυβέρνηση. Κατόπιν βγήκε από την κυβέρνηση, απομακρύνθηκε από αυτούς και αυτονομήθηκε. Ύστερα ήρθε κοντά με τα παπανδρεϊκά στελέχη και τον Γιώργο. Μετά τον εκλογικό καταποντισμό συγκλίνει προς τον ΣΥΡΙΖΑ. Έφυγε μακριά από τον Τσίπρα για να ξαναγυρίσει τελικά σ’ αυτόν…

Η «συριζοποίηση» της ΔΗΜΑΡ, όπως την ονόμασε η Μ.Λιοναράκη, στέλεχος της Κ.Ε. που αποχώρησε από το κόμμα ακολουθώντας τη Μεταρρυθμιστική Τάση, θα είναι μια αρνητική εξέλιξη. Η προσέγγιση της ΔΗΜΑΡ στον ΣΥΡΙΖΑ σημαίνει απεμπόληση των αρχικών της στόχων ως κόμματος της ανανεωτικής, μεταρρυθμιστικής, ευρωπαϊκής, αντιλαϊκιστικής και νηφάλιας αριστεράς, μιας και ο ΣΥΡΙΖΑ, υπό την πίεση των πιο αριστερών στελεχών του και της αριστερής του πτέρυγας, δεν διακρίνεται για τέτοια χαρακτηριστικά. Ο Φ.Κουβέλης, υπό την ισχυρή πίεση των διαθέσεων των στελεχών της λαϊκίζουσας αριστεράς, μάλλον αποφάσισε τελικά, μετά από πολλές συζητήσιμες αμφιταλαντεύσεις, να μην είναι υποψήφιος πρόεδρος της δημοκρατίας υποστηριζόμενος από τα κυβερνητικά κόμματα και τους ανεξάρτητους βουλευτές, αλλά πιθανά από τον ΣΥΡΙΖΑ, τη σημερινή αντιπολίτευση και άλλες πολιτικές δυνάμεις, μετά τις βουλευτικές εκλογές, όταν η πλειοψηφία θα είναι, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του, ευνοϊκότερη για την εκλογή του…

Οι αλλεπάλληλες στροφές του κόμματος μπέρδεψαν τους οπαδούς της ΔΗΜΑΡ. Έχεις μια πορεία α, κατόπιν στρίβεις προς τα δεξιά. Εντάξει, ένα κόμμα είναι υποχρεωμένο από τη ζωή, από την πολιτικοοικονομική συγκυρία, να κάνει ελιγμούς. Έχεις χάσει όμως αναπόφευκτα ένα μέρος από την αριστερή σου πτέρυγα, είναι λογικό. Μετά από κάποιο διάστημα, μετανοιωμένος, στρίβεις επ’ αριστερά. Τότε δυσαρεστείς και χάνεις τους μετριοπαθείς οπαδούς σου. Αν ξαναστρίψεις επί το μετριοπαθέστερον ξαναχάνεις τους «αριστερούς» κ.ο.κ.
Ένα κόμμα είναι σαν ένα ανοιχτό όχημα, που κινούμενο διέπεται από τους νόμους της φυσικής. Πηγαίνεις ευθεία, μετά στρίβεις δεξιά, αυτοί που βρίσκονται στην αριστερή πλευρά του οχήματος πετάγονται έξω από τη φυγόκεντρο, προς τα αριστερά. Ύστερα, για να «διορθώσεις» την πορεία σου στρίβεις αριστερά (έξοδος από την τρικομματική κυβέρνηση), μα όσοι βρίσκονταν στα δεξιά του οχήματος πετάγονται έξω προς τα δεξιά. Αυτό σημαίνει πως με τη φυγόκεντρο δύναμη πλησιάζουν και ψηφίζουν παρατάξεις πιο μετριοπαθείς και πιο κεντρώες (Ποτάμι και κεντροαριστερά). Αλλά και τους δικούς σου, αυτούς που παρέμειναν στο όχημά σου μετά την απότομη αριστερή στροφή πας και τους παραδίδεις στο γνησιότερο από εσένα αριστερό κόμμα (τον ΣΥΡΙΖΑ), γιατί οι περισσότεροι έχουν αρχίσει να σε θεωρούν νόθο αριστερό κόμμα κι όχι αληθινό και προτιμούν το μαχητικότερο. Η διαδικασία αυτή δείχνει επίσης πως οι πολιτικές στροφές και διορθώσεις πρέπει να προετοιμάζονται, να συζητιούνται και να γίνονται σταδιακά, με ήπιο τρόπο και όχι ως κεραυνός εν αιθρία. Συνολικά, μπορούμε να υποστηρίξουμε πως η ΔΗΜΑΡ, λόγω των πολιτικών λαθών της ηγεσίας της, εξάντλησε το αρχικά πλούσιο, πολιτικό κεφάλαιό της.

Η ΔΗΜΑΡ θα έπρεπε κατά τη διάρκεια της διαδρομής της να επεξεργαστεί και εξειδικεύσει την ανανεωτική αριστερή φυσιογνωμία της, τη φυσιογνωμία και τον ιδεολογικοπολιτικό χαρακτήρα του ευρωπαϊκού, εποικοδομητικού, δημιουργικού, θετικού και συναινετικού, μεταρρυθμιστικού και μετριοπαθούς, ανανεωτικού αριστερού κόμματος. Όμως παρέμεινε μέσα στα όρια της αριστερής παράδοσης. Δεν αρκούσε η προβολή της μετρημένης και λογικής προσωπικότητας του Φ.Κουβέλη. Η ΔΗΜΑΡ ανήκε στην ομάδα του Ευρωπαϊκού σοσιαλιστικού κόμματος και αυτό συνεπαγόταν ορισμένα συγκεκριμένα πολιτικά χαρακτηριστικά. Τα αντίστοιχα, ευρωπαϊκά σοσιαλιστικά κόμματα συνεργάζονται με τα χριστιανοδημοκρατικά και δεξιά λαϊκά κόμματα και τα φιλελεύθερα κόμματα (κάτι που η ΔΗΜΑΡ έπραξε στα πλαίσια της τρικομματικής κυβέρνησης Σαμαρά). Κατά συνέπεια η σύμπλευση με ριζοσπαστικά, λαϊκιστικά αριστερά κόμματα τύπου ΣΥΡΙΖΑ αντιφάσκει με αυτή την κατεύθυνση. Προκρίνει τη διαμόρφωση και προώθηση μιας σχηματικής, χονδροειδούς, λαϊκιστικής αριστερής πολιτικής.

Το πολιτικό νόημα της προσέγγισης της ΔΗΜΑΡ προς τον ΣΥΡΙΖΑ είναι πως θα συγκλίνει προς τη μηχανιστική, μανιχαϊστική οπτική του και προς την αδιαπραγμάτευτη και τυφλή αντιπολίτευση που κάνει, απεμπολώντας η –ΔΗΜΑΡ– την πολιτική ευελιξία, την ρεαλιστική προσαρμοστικότητα και τη διαλλακτικότητα που την χαρακτήριζαν παλαιότερα ως ρεύμα της ανανεωτικής αριστεράς. Με λίγα λόγια, παίρνοντας αυτό το δρόμο η ΔΗΜΑΡ θα επανέλθει πολιτικά στον χώρο από τον οποίο προήλθε κι αποσπάσθηκε, και θα αφομοιωθεί μελλοντικά από αυτόν.
Η διαφωνούσα, μεταρρυθμιστική, διαλλακτική μειοψηφία, η Μεταρρυθμιστική Τάση της ΔΗΜΑΡ αποχώρησε από το κόμμα. Το πιθανότερο είναι να συγκλίνει προς την ευρύτερη κεντροαριστερά (Ποτάμι και Δημοκρατική, προοδευτική παράταξη-ΠΑΣΟΚ), σε αναζήτηση νέων, πιο δημιουργικών και εποικοδομητικών για τον τόπο, συμμαχιών.  

………………………………………………………….

O Γιώργος Αντωνίου είναι φιλόλογος


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου