ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Τρίτη, 25 Νοεμβρίου 2014

Βρέχει φωτιά στη στράτα μου...


του Plamen Tonchev από το Books Journal
Ομολογώ ότι δεν μπορώ με τίποτα να κατανοήσω πώς λειτουργεί το μυαλό του ΓΑΠ, αλλά είμαι σίγουρος ότι δεν δυσκολεύομαι μόνον εγώ. Υποψιάζομαι δε ότι οι σχετικές έρευνες θα συνέθεταν ευδιάκριτο επιστημονικό κλάδο, ενδεχομένως και ξεχωριστή επιστήμη. Το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι διακρίνω στη συμπεριφορά του τα συμπτώματα πολλαπλής διχόνοιας – κι ας μην είναι επιστημονικός αυτός ο όρος. Συμπτώματα διχόνοιας ανάμεσα στον καλοπροαίρετο οραματιστή και τον κυνικό πολιτικό, τον Ελληνα πατριώτη και τον κοσμοπολίτη thinker, τον σωτήρα της Ελλάδας και τον σωτήρα του πλανήτη, τον αιθεροβάμονα και τον ιδιοκτήτη, τον μεγαλόψυχο και τον μνησίκακο. Κι εξηγούμαι αμέσως.
Χάρη στις σπουδές του, αλλά ιδιαίτερα ως υπουργός Εξωτερικών στην κυβέρνηση Σημίτη είχε την πολυτέλεια να έρθει σε επαφή με πολλά διεθνή ρεύματα σκέψεις και να οικοδομήσει το προφίλ του στο εξωτερικό. Είναι αλήθεια ότι το 2004 ο ΓΑΠ ανέλαβε ένα ΠΑΣΟΚ, με το οποίο ελάχιστη σχέση είχε και δεν καταλάβαινε το DNA του homo pasocus. Φωνάζανε τότε οι ψηφοφόροι του “Γιώργο, άλλαξέ τα όλα” και ο ΓΑΠ νόμιζε ότι τον παροτρύνουν να κάνει την Ελλάδα τη μεσογειακή εκδοχή ενός σκανδιναβικού κράτους, ενώ οι άνθρωποι είχαν ένα πολύ πιο απλό και ταπεινό αίτημα: να γυρίσει η χώρα στην ηρωική δεκαετία '80 του Ανδρέα Παπανδρέου. Κάποια στιγμή το κατάλαβε αυτό ο ΓΑΠ και συμβιβάστηκε με το βαθύ ΠΑΣΟΚ, π.χ. όταν αναγκάστηκε να θυσιάσει τις προσωπικές απόψεις του για το άρθρο 16 του Συντάγματος και απέσυρε την κοινοβουλευτική ομάδα από την σχετική συζήτηση υπό το βάρος των εσωκομματικών αντιδράσεων. Στις λειτουργίες της πράσινης νομενκλατούρας ο ΓΑΠ προσπάθησε να προωθήσει νέα θεματολογία, αλλά και νέες μορφές επικοινωνίας και απορούσε γιατί οι καινοτομίες του δεν προκαλούν ρίγη συγκίνησης. Μού έχουν μεταφέρει το ακόλουθο περιστατικό ως πραγματικό, αλλά και να μην είναι, το βρίσκω απολαυστικό ως ανέκδοτο (se non è vero, è ben trovato): έγραφε ο ΓΑΠ στο laptop διάφορες σκέψεις του, τις έστελνε στα στελέχη του ΠΑΣΟΚ και αμέσως μετά έτρεχε ένας μαντατοφόρος στους ορόφους της Ιπποκράτους φωνάζοντας “Σύντροφοι, ανοίξτε το e-mail σας, έχει στείλει μήνυμα ο Πρόεδρος!”.
Πέρασαν τα χρόνια στην αντιπολίτευση και η σειρά του ΓΑΠ να κυβερνήσει ήρθε θριαμβευτικά το 2009. Η άτιμη η μοίρα, όμως, τού επιφύλαξε να διαχειριστεί τη χειρότερη οικονομική κρίση στην μεταπολεμική ιστορία της Ελλάδας. Εκτός του ότι τα οικονομικά ποτέ δεν ήταν το φόρτε του, ο ΓΑΠ ασφυκτιούσε μέσα στην ίδια τη χώρα. Αν του Κώστα Καραμανλή τού'πεφτε μακριά το Μέγαρο Μαξίμου και δεν έβλεπε την ώρα να επιστρέψει στη θαλπωρή της Ραφήνας μετά από την κοπιαστική τετράωρη ενασχόληση με την πρωθυπουργική αγγαρεία, του ΓΑΠ τού'πεφτε μικρή η Ελλάδα και δεν έβλεπε την ώρα να επιστρέψει στα διεθνή θέματα που πάντα τον συγκινούσαν πολύ περισσότερο απ'ό,τι τα εσωτερικά ζητήματα της χώρας. Αν ο Κώστας Καραμανλής διαχειριζόταν τους καβγάδες μεταξύ των υπουργών τους με την βαριεστημένη προτροπή να τα βρουν μεταξύ τους, ο ΓΑΠ όριζε “αντ'αυτού” - πρώτα τον Πάγκαλο, μετά τον Παπακωνσταντίνου και κάποια στιγμή τον Ραγκούση, αν δεν απατώμαι – κι έφευγε στο εξωτερικό, αφού βέβαια έκανε το καθιερωμένο jogging ή τιμούσε το αγαπημένο του κανό.
Το 2011 αναγκάστηκε να παραδώσει την εξουσία μετά από τις δραματικές εξελίξεις στις Κάννες, αλλά κυρίως γιατί μίλησε μέσα του ο Σκανδιναβός που έχει συνηθίσει να κάνει τοπικά δημοψηφίσματα λόγου χάρη για το δακτύλιο της Στοκχόλμης κι όχι ο πρωθυπουργός της Ελλάδας που βρισκόταν στο χείλος του γκρεμού και με το ένα πόδι εκτός Ευρωζώνης. Εκτοτε είναι συνεχώς στο εξωτερικό, δίνοντας διαλέξεις και παρευρισκόμενος σε διεθνή συνέδρια για τη σωτηρία του πλανήτη. Ωσπου έκανε πριν από λίγες μέρες εντυπωσιακή επανεμφάνιση και απειλεί να τινάξει το εναπομείναν ΠΑΣΟΚ στον αέρα.
Ο ΓΑΠ θεωρεί – πιθανώς λογικά από τη σκοπιά του – ότι το ΠΑΣΟΚ δικαιωματικά είναι δικό του “μαγαζί”. Στο κάτω-κάτω ο μπαμπάς του το έφτιαξε και έκανε κουμάντο για πάνω από δύο δεκαετίες, κερδίζοντας τεράστια και σταθερή πελατεία, με δεσμούς διαρκείας. Είναι αλήθεια ότι μετά το θάνατο του Ανδρέα Παπανδρέου μπήκε για οκτώ χρόνια ο Σημίτης ως εμβόλιμος διαχειριστής, αλλά στη συνέχεια το ξαναπήρε ο ΓΑΠ και το ΠΑΣΟΚ ξαναέζησε ημέρες δόξας, έστω και με ημερομηνία λήξης, μέχρι το ξέσπασμα της κρίσης. Και τώρα, στα μάτια του ΓΑΠ, το μαγαζί το κακοποιεί ο θρασύτατος σφετεριστής Βενιζέλος που σχεδιάζει να αλλάξει πρόσοψη, έως και την ονομασία της οικογενειακής επιχείρησης! Σήμερα το μαγαζί μπορεί να έχει χάσει την πελατεία του, μπορεί να μαζεύουν σκόνη τα άδεια ράφια του και να το πνίγουν τα χρέη, αλλά παραμένει πάντα μαγαζί των Παπανδρέου.
Συνεπώς, ο ΓΑΠ πολύ λογικά – πάντα από τη σκοπιά του – θα το κάνει ό,τι θέλει. Γούστο του και καπέλο του δηλαδή. Να το νοικιάσει το μαγαζί είναι κομμάτι δύσκολο στη σημερινή συγκυρία. Να το πουλήσει σε άλλον - αποκλείεται. Αλλά, αν θέλει ο ΓΑΠ, μπορεί κάλλιστα να το κλείσει. Μπορεί να το γκρεμίσει, μπορεί να τού βάλει φωτιά κιόλας. Κάτι που μού θυμίζει τον παλιό ελληνικό κινηματογράφο. Συγκεκριμένα. την εμβληματική σκηνή με τον Νίκο Κούρκουλο στην ταινία “Ορατότης Μηδέν” να μαζεύει όλα τα υπάρχοντά του σε μια στίβα στο δρόμο και να την πυρπολεί, υπό τους ήχους του “Βρέχει φωτιά στη στράτα μου” του Στράτου Διονυσίου.
Τί κι αν η πυρκαγιά αυτή μπορεί να βάλει σε περιπέτειες ολόκληρη τη χώρα, μέσω της αποσταθεροποίησης του ΠΑΣΟΚ και του κυβερνητικού συνασπισμού; Ο ΓΑΠ πιστεύει ότι αδικήθηκε από την ιστορία ως πρωθυπουργός της Ελλάδας, θα ενδιαφερθεί τώρα που την καυτή πατάτα της διακυβέρνησής της την κρατούν στα χέρια τους ο Σαμαράς και ο Βενιζέλος; Ο ίδιος Σαμαράς που τού είχε κάνει το βίο αβίωτο με τα αντιμνημονιακά χουνέρια κα τα Ζάππεια. Και ο ίδιος Βενιζέλος που προσπάθησε να οικειοποιηθεί το μαγαζί το 2007, αλλά ξεσηκώθηκαν τότε όλοι οι πελάτες και το προστάτευσαν από τη “βεβήλωση”. Δεν αποκλείεται, λοιπόν, για τον ΓΑΠ η φωτιά αυτή και η επαπειλούμενη κατάρρευση της κυβέρνησης να είναι τρόπον τινά και προσωπική εκδίκηση. Οπερ ενδέχεται να συνιστά και το τελευταίο δίπολο στο μυαλό του – αυτό της μεγαλοψυχίας και της μνησικακίας.

1 σχόλιο: