ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Κυριακή, 9 Νοεμβρίου 2014

Η πτώση του τείχους του Βερολίνου και τα μπούνκερ στην Ελλάδα



Του Πέτρου Παπασαραντόπουλου

Η πτώση του τείχους του Βερολίνου στις 9 Νοεμβρίου 1989, πριν από 25 χρόνια, συμπυκνώνει συμβολικά το τέλος της Μεγάλης Ουτοπίας που κατάντησε απεχθής δυστοπία. Για κάποιους στην αριστερά ήταν αφετηρία αναστοχασμού. Για κάποιους άλλους ευκαιρία ιδεολογικοπολιτικής περιχαράκωσης. Δεν είναι τυχαίο ότι κορυφαίο πολιτικό στέλεχος της αριστεράς και υποψήφιος πρωθυπουργός οργανώθηκε στην ΚΝΕ, αμέσως ΜΕΤΑ την πτώση του τείχους.
Έχει όμως ενδιαφέρον να δούμε πως αντέδρασε η ελληνική κοινωνία σ’ ένα από τα κορυφαία γεγονότα του 20ου αιώνα. Η απάντηση είναι μονολεκτική: Αφασικά. Μία Ελλάδα αυτιστική και βυθισμένη στην εσωστρέφεια, μία Ελλάδα που ομφαλοσκοπούσε θεωρώντας ότι είναι το επίκεντρο του σύμπαντος. Στα πρωτοσέλιδα κυριαρχούσαν τα σκάνδαλα, η παραπομπή του Ανδρέα Παπανδρέου στο ειδικό δικαστήριο, οι απάτες του Γιώργου Κοσκωτά, οι ροζ ιστορίες της κ. Λιάνη, οι εσωτερικές συγκρούσεις στο ΠΑΣΟΚ, η κατάσταση της υγείας του Ανδρέα Παπανδρέου, η συγκυβέρνηση Νέας Δημοκρατίας και Συνασπισμού, οι συγκρούσεις και οι συμβιβασμοί στα πλαίσια της Οικουμενικής κυβέρνησης.

Σήμερα θεωρούμε ως εντελώς αυτονόητο το ότι το 1989 ήταν μία κομβική χρονιά για την ανθρωπότητα, μία χρονιά όπου τα πάντα άλλαξαν. Τότε στην Ελλάδα, ελάχιστοι το κατανοούσαν και ελάχιστοι ενδιαφέρονταν. Οι συνέπειες θα γίνονταν αντιληπτές με τραυματικό τρόπο τα χρόνια που ακολούθησαν.
Αντιγράφω το σχόλιο που είχα κάνει στο «Ράδιο Παρατηρητής» στα τέλη του 1989:
«Ο δημόσιος λόγος και τα μέσα ενημέρωσης μοιάζουν να έχουν περιπέσει σε μία κατάσταση ακραίου αυτισμού. Οτιδήποτε συμβαίνει έξω από τα όρια της ελληνικής επικράτειας είναι ανάξιο προσοχής και δεν έχει καμία σημασία. Ακόμα και σήμερα, στη διάρκεια του μουσικού διαλείμματος, αρκετοί ακροατές τηλεφώνησαν για να μου επισημάνουν ότι αυτά που αναφέρω, ελάχιστους ενδιαφέρουν και ότι τα πραγματικά μας προβλήματα είναι τα εσωτερικά. Γιατί άραγε συμβαίνει αυτό; Γιατί οι πολιτικοί μας, τα μέσα ενημέρωσης αλλά και οι πολίτες έχουν κλειστεί οικειοθελώς σε έναν αδιέξοδο και φαύλο κύκλο εσωστρέφειας;
Πιστεύω ότι η κύρια αιτία γι’ αυτό το παθολογικό φαινόμενο είναι ότι στην ελληνική κοινωνία έχει επικρατήσει το ιδεολόγημα, που εξέφρασε πριν μερικά χρόνια ο τότε πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας Χρήστος Σαρτζετάκης, ότι ‘είμαστε Έθνος Ανάδελφον’… Τηρουμένων των αναλογιών, έχουμε αυτοβούλως αποφασίσει ότι ως χώρα είμαστε κάτι σαν την Αλβανία την εποχή της παντοδυναμίας του Ενβέρ Χότζα. Ό,τι συμβαίνει έξω από τη χώρα μας και τον μικρόκοσμο μας είναι δευτερεύον, είναι ασήμαντο. Το Έθνος Ανάδελφον είναι το ιδεολογικό μπούνκερ της σύγχρονης Ελλάδας. Ακριβώς όπως ο Ενβέρ Χότζα έχτισε δεκάδες χιλιάδες καταφύγια πολέμου, τα μπούνκερ, για να αντιμετωπίσει την «ιμπεριαλιστική επιβουλή», με τον ίδιο τρόπο και εμείς χτίσαμε στις συνειδήσεις μας τα μπούνκερ της απομόνωσης και της εσωστρέφειας».

(Περιλαμβάνεται στο βιβλίο μου «Πολιτικό Τραβέρσο στην Ύστερη Μεταπολίτευση», εκδόσεις Επίκεντρο).

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου