ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Τρίτη, 21 Ιουλίου 2015

Θανάσης Πολλάτος: «Παρασιτισμός και επίπλαστη εμπειρία. Ο Παναγιώτης Κονδύλης και η ελληνική κρίση»


Συνέντευξη του Θανάση Πολλάτου στον Αντώνη Παγκράτη από την Καθημερινή
Υπάρχουν άνθρωποι που «παράγουν» σκέψη στη σύγχρονη Ελλάδα; Υπάρχουν, ανάμεσά τους, νέοι διανοούμενοι, που διατυπώνουν πρωτότυπους ή διαφορετικά επεξεργασμένους συλλογισμούς και ιδέες πάνω σε κοινά ζητήματα; Υπάρχει μια παράλληλη πραγματικότητα, η οποία εξελίσσεται από ανθρώπους που κάνουν υπεύθυνα και αθόρυβα τη δουλειά τους; Υπάρχει λόγος για όλα αυτά; Μια έρευνα με ερωτήσεις και απαντήσεις για ό,τι μας απασχολεί ή δεν μας απασχολεί ως χώρα και ως πολίτες του κόσμου.
Η πρώτη συζήτηση γίνεται με τον Θανάση Πολλάτο, συγγραφέα του βιβλίου «Παρασιτισμός και επίπλαστη εμπειρία. Ο Παναγιώτης Κονδύλης και η ελληνική κρίση» (εκδ. Επίκεντρο) στον κήπο του Νομισματικού Μουσείου Αθηνών ή αλλιώς στο Ιλίου Μέλαθρον (την οικία του Ερρίκου Σλήμαν, ερασιτέχνη αρχαιολόγου, ευρύτερα γνωστού για τις ανασκαφές της Τροίας και των Μυκηνών) που από το 1881 -οπότε εγκαινιάστηκε- μέχρι σήμερα, έχει γνωρίσει μεγαλεία αλλά και παράλογες καταστροφές, όπως αυτές που υπέστη στα χρόνια φιλοξενίας των δικαστηρίων: τοίχοι με σπουδαίο διάκοσμο και τοιχογραφίες καλυμμένοι με ασβέστη και ταπετσαρίες, ζωγραφικές συνθέσεις κατεστραμμένες από σωληνώσεις για φωτιστικά και θέρμανση. Μια ζωή παράλληλη με αυτήν του νεότερου ελληνικού κράτους. Και με έναν ιδιαίτερα δροσερό κήπο στο κέντρο της πόλης.
– Στο βιβλίο σας σχολιάζετε τις θέσεις του Παναγιώτη Κονδύλη για το ελληνικό πρόβλημα, έτσι όπως αυτές αναπτύσσονται σε δύο κείμενα. Το ένα απ’ αυτά ονομάζεται «Η καχεξία του αστικού στοιχείου». Χρησιμοποιείται λοιπόν η ελλιπής ανάπτυξη της αστικής τάξεως στη χώρα κατά τους νεότερους χρόνους ως κύριος ερμηνευτικός άξονας της ελληνικής κρίσεως. Σε ποια περίοδο αναφέρονται οι «νεότεροι χρόνοι»; Και πόσο πλήρης θεωρείτε πως είναι αυτή ερμηνεία του Κονδύλη;
– Τα χρόνια της νεωτερικότητας είναι χονδρικά η περίοδος από την Aναγέννηση (13ος αι.) μέχρι και τα μέσα του 20ού αι. Ο δε Κονδύλης μιλώντας για την καχεξία του αστικού στοιχείου δεν αναφέρεται τόσο στην κληρονομιά του Μαρξ. Δεν θεωρεί δηλαδή απαραίτητα ότι η κεντρική δραστηριότητα του ανθρώπου είναι οικονομική και δεν θεωρεί πως πρέπει να υπάρξει αστική τάξη για να ενεργοποιηθεί η ιστορική νομοτέλεια που θα οδηγήσει στην επανάσταση. Ο Κονδύλης αντίθετα εμπνέεται περισσότερο από τον Werner Sombart και τον Max Weber, οι οποίοι είχαν προσπαθήσει να αναδείξουν τον ρόλο της αστικής τάξης σε πολιτισμικό επίπεδο. Η βασική τους θεώρηση αναγνωρίζει τη δυναμική επιρροή που άσκησαν οι αξίες της αστικής τάξης στην εξέλιξη του δυτικού κόσμου. Σ’ εμάς λοιπόν υπήρξε μετά την Ελληνική Επανάσταση, ίσως και λίγο νωρίτερα, η μάχη μιας ισχνής αστικής τάξης που πήγε να εμφανιστεί και προνεωτερικών πόλων εξουσίας που υπήρχαν από τα βυζαντινά και τα οθωμανικά χρόνια. Η αστική τάξη δεν μπόρεσε να αντιπροσωπεύσει εδώ ό,τι καταλυτικό αντιπροσώπευσε στον νεωτερικό κόσμο και γι’ αυτό ίσως υπήρξε αυτή η καθήλωση.
– Ποιες είναι λοιπόν αυτές οι αστικές αξίες;
– Πρώτα απ’ όλα πρόκειται για την εργασιακή ηθική, μιας και οι αστοί της εποχής αυτής πίστευαν στην εργασία μέσω της οποίας ο άνθρωπος προκόβει σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο. Επειτα, πίστευαν επίσης σ’ αυτό που ο Weber έχει ονομάσει «ενδοκοσμικό ασκητισμό». Προτιμούσαν δηλαδή να ζουν ασκητικά, να συσσωρεύουν κεφάλαιο και μετά να το επενδύουν ώστε να προοδεύουν οι ίδιοι αλλά και η κοινωνία συνολικά. Στη διαδικασία αυτή βασικό ρόλο έπαιξε η υιοθέτηση της τεχνολογικής καινοτομίας που συντέλεσε στην ανάπτυξη της βιομηχανίας. Ολες αυτές οι συμπεριφορές βέβαια κρύβουν από κάτω ολόκληρη τη συγκρότηση του υποκειμένου, αξίες δηλαδή που χαρακτηρίζουν εν γένει τον αυτόνομο άνθρωπο στα χρόνια της νεωτερικότητας.
– Στην Ελλάδα αναπτύχθηκε αυτός ο τύπος του «αυτόνομου ανθρώπου»;
– Υπάρχουν συγκεκριμένες ελλείψεις που οφείλονται σε συγκεκριμένους ιστορικούς παράγοντες. Αν θέλαμε να εστιάσουμε στο ευρύτερο πολιτικό, θεσμικό επίπεδο θα μιλούσαμε για ελλείμματα που αφορούν την εκκοσμίκευση, τη δημοκρατία, το κρατικό μονοπώλιο της βίας, τον πλουραλισμό, τον διαχωρισμό της δημόσιας και της ιδιωτικής σφαίρας κ.ά.
– Κατά τη γνώμη σας από πού προέρχονται οι ελλείψεις αυτές;
– Η οικονομική κρίση που βιώνουμε, φανερώνει μιαν ασυμμετρία του ελληνικού πολιτισμικού υποδείγματος σε σχέση με το ευρωπαϊκό και το δυτικό εν γένει. Η κρίση γίνεται συγκρουσιακή στο τέλος της γιατί προσπαθούμε να προσαρμοστούμε σε ένα πλαίσιο το οποίο θέτει αυτούς τους όρους, ενώ εμείς δεν έχουμε χωνέψει καλά καλά αυτήν την κληρονομιά γιατί τα πολιτισμικά στοιχεία της προνεωτερικής εποχής που έχουν επιβιώσει ώς τις ημέρες μας δρουν προς την αντίθετη κατεύθυνση και δεν επιτρέπουν τον συμβιβασμό των δύο κληρονομιών.
– Οι αποφάσεις όμως έχουν συναισθηματικό χαρακτήρα, δεν είναι απαραίτητα λογικές. Δηλαδή σκεφτόμαστε λογικά και κατανοούμε το πρόβλημα και όταν πρέπει να πάρουμε την απόφαση, οδηγούμαστε κάπου αλλού.
– Πράγματι, είμαστε «κακομαθημένα παιδιά της ιστορίας», σύμφωνα με τη χαρακτηριστική φράση του Ζαμπέλιου και τον τίτλο του πρόσφατου ιστορικού έργου του Κώστα Κωστή. Τα κακομαθημένα παιδιά λοιπόν θέλουν να απολαμβάνουν τα οφέλη μιας απόφασης χωρίς να υφίστανται την ευθύνη και το κόστος της. Αν θέλουμε να εμβαθύνουμε σ’ αυτό θα πρέπει να σταθούμε και στις δύο λέξεις αυτής της φράσης. Οι Ελληνες συμπεριφέρονται ως παιδιά γιατί δίνουν υπερβολική έμφαση στο συναίσθημά τους, ενώ αντιθέτως η λογική τους βρίσκεται σε μια σχετική ατροφία. Αυτό το βλέπουμε ιδιαιτέρως στα χρόνια της κρίσης, όπου έχουμε πολλές κραυγές, πολλά συναισθήματα, αλλά λίγες προσπάθειες προσέγγισης της παθολογίας του προβλήματος. Αν σταθούμε στο «κακομαθημένα», θα λέγαμε πως οι Ελληνες «βασανίζονται» από τον μύθο του περιούσιου λαού. Ενώ λοιπόν αξιώνουν για τους εαυτούς τους μια ειδική θέση στο πάνθεον της ιστορίας, πνίγονται από τα αρνητικά συναισθήματα που γεννά η ασυνείδητη σύγκριση της σημερινής τους θέσης στον παγκόσμιο καταμερισμό με το ένδοξο παρελθόν των προγόνων τους.
– Πώς σκέφτεστε έναν άνθρωπο ή ένα λαό που συνεχώς κοιτάζει το παρελθόν;
– Καταλήγω στο συμπέρασμα ότι οι άνθρωποι οι οποίοι δεν σκέφτονται το μέλλον, φτάνουν κάποια στιγμή να μην έχουν μέλλον. Χρειάζεται να γίνει λοιπόν μια δημιουργική προσέγγιση του παρελθόντος, ώστε να ενεργοποιηθούν οι δυνάμεις που θα μας σπρώξουν στο μέλλον. Εδώ συμβαίνει το αντίθετο: μένουμε καθηλωμένοι στα δυσάρεστα συναισθήματα που γεννά η σύγκριση της σημερινής μας κατάστασης με το παρελθόν και δεν δραστηριοποιούμαστε έτσι ώστε να βελτιώσουμε τη θέση μας στον σύγχρονο κόσμο.
– Τι θα δώσει το έναυσμα για τη βελτίωσή μας; Να προχωρήσουμε σ’ ένα μικρό βήμα αυτογνωσίας, να αναστοχαστούμε τον εαυτό μας; Το βιβλίο το δικό σας κάνει ένα τέτοιο βήμα; Παίρνετε έναν σημαντικό Ελληνα στοχαστή, τον αναλύετε και στην πραγματικότητα δίνετε τη δυνατότητα στον αναγνώστη να σκεφτεί πάνω σ’αυτό που λέτε.
– Είναι κι αυτή μια διαδικασία διαλεκτικής. Ας ακούσουμε την άλλη άποψη, ό,τι μας φαίνεται δυσάρεστο... Δεν λέω κατ’ ανάγκη να το αποδεχτούμε, είναι μια αρχή όμως να το ακούσουμε. Να μην το αποφεύγουμε. Από κει και πέρα μπορεί αυτό να κινήσει μια διαδικασία. Το ένα βήμα μετά το άλλο. Νομίζω πως σε μερικά κομμάτια της κοινωνίας, έχουν συντελεστεί μάλιστα τέτοιες αλλαγές, συνειδησιακές. Και αυτό είναι ίσως το πιο ελπιδοφόρο αποτέλεσμα της κρίσης.
Εργογραφία και βιογραφικό
Ο Θανάσης Πολλάτος γεννήθηκε το 1979 στην Αθήνα και μεγάλωσε στην Ερμούπολη της Σύρου. Σπούδασε οικονομικά και φιλοσοφία στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, όπου και εκπόνησε με επιτυχία τη διδακτορική του διατριβή με θέμα τη φιλοσοφία του Γάλλου φαινομενολόγου Μορίς Μερλό-Ποντί.
Συμμετείχε στη συντακτική ομάδα του περιοδικού Μάγμα (2007-2010), ενώ κείμενά του έχουν δημοσιευθεί σε επιστημονικά περιοδικά, καθώς και στα συλλογικά έργα Αρχαιοελληνική Φιλοσοφική και Πολιτική Σκέψη (εκδ. Αρδην, 2008), Η πολιτική βία είναι πάνοτε φασιστική (εκδ. Διάπυρον, 2010) και Μελέτες για τον Κορνήλιο Καστοριάδη – Η γένεση της δημοκρατίας και η σημερινή κρίση (εκδ. Ευρασία, 2011).
Από τις εκδόσεις Επίκεντρο κυκλοφορεί το βιβλίο του Παρασιτισμός και επίπλαστη ευημερία – Ο Παναγιώτης Κονδύλης και η ελληνική κρίση, ενώ αναμένεται η κυκλοφορία του βιβλίου του Ο Μερλό-Ποντί και η κοινοτοπία της δημιουργίας από τις εκδόσεις Περισπωμένη.
Έντυπη

1 σχόλιο:

  1. «ΟΙ ΝΕΟΙ ΔΕΝ ΔΟΥΛΕΥΟΥΝ ΑΠΟ ΕΠΙΛΟΓΗ»
    «Ρεσιτάλ» Θηβαίου σε δημοσιογράφο: Καλύτερα να δουλέψεις στα λιπάσματα

    Εντελώς αντίθετο από το προσδοκόμενο αποτέλεσμα είχε, όπως καταδεικνύουν οι αντιδράσεις που προκλήθηκαν, η ραδιοφωνική συνέντευξη που παραχώρησε ο γνωστός τραγουδοποιός Χρήστος Θηβαίος προκειμένου να διαφημίσει τη συναυλία που θα έδινε με τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου.

    Ο γνωστός καλλιτέχνης βρέθηκε καλεσμένος προχθες, Δευτέρα, στη ραδιοφωνική εκπομπή της Δέσποινας Αυγερίδου στο σταθμό FM100 της Θεσσαλονίκης, με αφορμή τη συναυλία του στην συμπρωτεύουσα.

    Μετά από λίγα λεπτά η κουβέντα ξέφυγε από πλευράς του καλλιτέχνη, ο οποίος με αφορμή ένα σχόλιο της ραδιοφωνικής παραγωγού για τις δύσκολες ημέρες που διανύει η χώρα, μίλησε απαξιωτικά για το επάγγελμά της χαρακτηρίζοντάς το αντιπαραγωγικό και την κάλεσε να πάει να δουλέψει στα λιπάσματα και στη γεωργία, αφού έχει πτυχίου χημικού.

    «Να δουλέψετε στα βιοκαύσιμα, δεν μας χρειάζονται ραδιοφωνικοί παραγωγοί κυρία μου, μας χρειάζονται άνθρωποι οι οποίοι δουλεύουν», είπε προκαλώντας την αντίδραση της δημοσιογράφου.

    Στην δική της προτροπή να «αφήσετε την κιθάρα σας και να πάτε να δουλέψετε» ο Χρήστος Θηβαίος απάντησε ότι έχει δουλέψει πάρα πολύ στη ζωή του αλλά εκείνη δεν καταλαβαίνει διότι δεν είναι καλή δημοσιογράφος.

    «Χρησιμοποιήσατε τις λέξεις κρίση, δύσκολες μέρες, τι θα πει δύσκολες μέρες; Πιστεύετε ότι χρειάζεται ένας άνθρωπος παραπάνω από 60 ευρώ τη ημέρα; Μιλάτε για μια επίπλαστη ευμάρεια, αυτή που δημιούργησε το ΠΑΣΟΚ όλα αυτά τα χρόνια. Εγώ από 14 ετών πούλαγα εισιτήρια σε ένα κουβούκλιο στην έκθεση Θεσσαλονίκης».

    Σε άλλο σημείο της συζήτησης, ο Χρήστος Θηβαίος είπε πως δουλειές υπάρχουν πολλές, αλλά είναι νέοι αυτοί που προτιμούν την ανεργία γιατί δε θέλουν να εργαστούν και προτιμούν να ζουν με τη σύνταξη των γονιών τους, για να προσθέσει πως οι νέοι που φεύγουν από τη χώρα αναζητώντας εργασία στο εξωτερικό, επιλέγουν την εύκολη λύση.

    Όταν η ραδιοφωνική παραγωγός έθιξε το γεγονός ότι ένας νέος που θα πάει σήμερα να μοιράσει φυλλάδια θα πάρει 10 ευρώ για όλη την ημέρα διερωτώμενη αν μπορεί κάποιος να ζήσει με 10 ευρώ, ο τραγουδοποιός υποστήριξε ότι εκείνος μπορεί να ζήσει την οικογένειά του με 15 ευρώ την ημέρα.
    «Έχω πενταμελή οικογένεια και με 15 ευρώ μπορούμε να ζήσουμε και οι 5. Τι πρέπει να φάω 10 μπριζόλες και μπιφτέκια για να ζήσω; Μπορώ να ζήσω με ένα καπέλο στη μέση του δρόμου ή να δουλέψω σερβιτόρος».

    Σάλος στο διαδίκτυο
    Όπως ήταν αναμενόμενο, η εξέλιξη της συνέντευξης διαδόθηκε με ταχύτατους ρυθμούς, προκαλώντας την αγανάκτηση πολλών χρηστών του διαδικτύου.

    […..]

    http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22768&subid=2&pubid=64222684

    ΑπάντησηΔιαγραφή