ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Τρίτη, 8 Σεπτεμβρίου 2015

Αρίστος Δοξιάδης: Αυτές οι εκλογές, με το βλέμμα στις επόμενες


από την Καθημερινή
Υστερα από αυτές τις εκλογές, ελπίζω να μην έχουμε πάλι εκλογές για τουλάχιστον τρία χρόνια. Αλλά αν έχουμε, να γίνουν με άλλο εκλογικό σύστημα, χωρίς το μπόνους των 50 εδρών. Με τις συχνές εκλογές και με τον πολωμένο δικομματισμό, το πολιτικό σύστημα καταστρέφει συστηματικά ό,τι προσπαθούν να κάνουν οι άνθρωποι έξω από την πολιτική για να φτιάξουν τη ζωή τους και να ανορθώσουν τη χώρα.

Με την κρίση είδαμε πώς ο πολιτικός κύκλος ακυρώνει τον οικονομικό. Αντί να συγκεντρωθούν στη διακυβέρνηση για να βοηθήσουν την παραγωγή, τα κόμματα που είχαν ή που διεκδικούσαν την εξουσία νοιάζονταν μόνο για τις εκλογές. Το 2009, είδαμε την πρόωρη αποχώρηση Καραμανλή και έναν Παπανδρέου που ερχόταν με υποσχέσεις για αυξήσεις. Το 2012, τη βιασύνη Σαμαρά, που διέκοψε το πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων, έφερε τον κίνδυνο του Grexit και αποσταθεροποίησε τις τράπεζες. Τον Ιανουάριο 2015, τη βιασύνη Τσίπρα, που εξανέμισε την ανάκαμψη, ξαναέφερε τον φόβο του Grexit και στο τέλος έκλεισε τις τράπεζες. Τώρα πάλι, δεν ξέρουμε αν θα έχουμε σταθερή κυβέρνηση σε δύο εβδομάδες.

Επειτα από ένα μεγάλο σοκ, οι επιχειρήσεις χρειάζονται μερικά χρόνια για να εφαρμόσουν νέες στρατηγικές, να προσαρμόσουν το κόστος και την ποιότητα, να μπουν σε νέες αγορές. Ιδίως οι ελληνικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Χρειάζονται επίσης τράπεζες που έχουν χρήμα να δανείσουν, ευχέρεια να διακινούν κεφάλαια, ορατότητα για τους φόρους. Με κάθε εκλογική μάχη, σαν αυτές που ζήσαμε, όλα αυτά ακυρώνονται.
Τότε μήπως είναι καλό το εκλογικό σύστημα με τις 50 έδρες; Λέγεται ότι η υπερενισχυμένη αναλογική φέρνει σταθερότητα, επειδή προκύπτουν πιο εύκολα μονοκομματικές κυβερνήσεις. Επιπλέον, παγιώνει τον δικομματισμό και, σύμφωνα με μια άποψη στην πολιτική επιστήμη, αυτό οδηγεί σε ιδεολογική μετριοπάθεια καθώς τα δύο μεγάλα κόμματα ανταγωνίζονται για την ψήφο των κεντρώων.

Δυστυχώς στην Ελλάδα ο δικομματισμός λειτουργεί διαφορετικά, όπως εξηγεί καλά ο Τάκης Παππάς στο πρόσφατο βιβλίο «Λαϊκισμός και κρίση στην Ελλάδα». Η οξεία (ψευδο)ιδεολογική αντιπαράθεση Ν.Δ. - ΠΑΣΟΚ δεν εξέφραζε μεγάλες διαφορές στην πρακτική της διακυβέρνησης, αλλά ήταν το λάβαρο για την κατάληψη της εξουσίας, που μετά μοίραζε προσόδους σε διάφορες ομάδες συμφερόντων, όχι πολύ διαφορετικές από κυβέρνηση σε κυβέρνηση. Ο ΣΥΡΙΖΑ αντικατέστησε τον έναν πόλο με ακόμα πιο έντονη ιδεολογική ρητορεία, ίσως ειλικρινή στην αρχή, αλλά γρήγορα αποκαλύφθηκε ή μεταλλάχθηκε σε παρόμοιο κόμμα υπεράσπισης προσόδων, στριμωγμένο όμως από τα όρια μιας οικονομίας σε βαθιά κρίση.

Αυτός ο «πολωμένος δικομματισμός» εξοβελίζει κάθε ρητή συναίνεση ανάμεσα στα κόμματα εξουσίας και γι’ αυτό εμποδίζει κάθε μεταρρύθμιση που έχει πολιτικό κόστος. Επιπλέον, επιβάλλει σε όλη τη δημόσια σφαίρα έναν διχαστικό λόγο που ενισχύει το αίσθημα αστάθειας στην πραγματική οικονομία, αφού σε κάθε εκλογική μάχη περιμένουμε μια μεγάλη «ανατροπή». Τέλος, ούτε τις συχνές εκλογές αποτρέπει. Οταν το ένα ή το άλλο κόμμα ελπίζει ότι θα σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση, κάνει ό,τι μπορεί για να επισπεύσει τις εκλογές. Ο κ. Τσίπρας δεν θα είχε την ίδια βιασύνη, ούτε τον Ιανουάριο ούτε τώρα, αν ήξερε ότι δεν μπορεί να πλησιάσει την αυτοδυναμία και ότι θα έπρεπε να συγκυβερνήσει με πολιτικούς που δεν είναι του χεριού του.

Θα ήταν καλύτερα λοιπόν να περάσουμε μια μακρά περίοδο κυβερνήσεων συνεργασίας, όπου τα κόμματα θα ξέρουν πριν από τις εκλογές ότι θα πρέπει να συνεργαστούν. Γι’ αυτό χρειάζεται ένα πιο αναλογικό εκλογικό σύστημα. Εχει κι αυτό τους κινδύνους του, αλλά βοηθάει να πέφτουν οι τόνοι και να συζητάμε πιο συγκεκριμένα και πρακτικά. Η διακομματική συνεργασία είναι και ο μόνος τρόπος να γίνουν εκείνες οι μεταρρυθμίσεις που απαιτούν πολλές μικρές παρεμβάσεις σε διάστημα ετών, όπως π.χ. στη δημόσια διοίκηση.

Σήμερα η Νέα Δημοκρατία προτείνει κυβέρνηση ευρείας συνεργασίας, μάλλον από ανάγκη, αλλά ίσως επειδή πράγματι έχει αποφασίσει να κυβερνήσει συναινετικά. Ο ΣΥΡΙΖΑ επιμένει αλαζονικά σε μονοκομματική κυβέρνηση ή μόνο με έναν στενό σύμμαχο. Είναι άλλος ένας λόγος, πέρα από τους προφανείς, για να προτιμήσουν οι ευρωπαϊστές και πραγματιστές ψηφοφόροι την Ν.Δ. από τον ΣΥΡΙΖΑ.

Αλλά εδώ τίθεται ένα πρόβλημα στρατηγικής ψήφου. Αν αποδυναμωθούν τώρα τα κόμματα του Κέντρου για να ενισχυθεί η Ν.Δ., τότε θα παγιωθεί ο δικομματισμός, καθώς δεν θα υπάρχει πίεση για αλλαγή του εκλογικού νόμου. Η Ν.Δ. δεν τον άλλαξε το 2014, με καταστροφικές συνέπειες, και δεν δεσμεύεται ούτε σήμερα να τον αλλάξει. Μόλις δει ότι μπορεί να διεκδικήσει αυτοδυναμία, θα επισπεύσει εκλογές, και ενόψει αυτού, θα λειτουργεί από πριν με την παλιά πελατειακή λογική. Θα έχουμε δηλαδή το δεύτερο χειρότερο σενάριο, ύστερα από μια νέα κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ.

Αν είχαμε πιο αναλογικό σύστημα, δεν θα υπήρχε το πρόβλημα. Ή, αν είχα πολλαπλές ψήφους, θα τις μοίραζα ανάμεσα στη Ν.Δ., για να έρθει πρώτη, και στο Ποτάμι, γιατί είναι πολύ πιο κοντά στον κόσμο της παραγωγής, και θα στόχευα στη συνεργασία τους. Τώρα όμως το μόνο που ελπίζουμε είναι να προκύψει μια καλή κατανομή ψήφων αυθόρμητα, από τις μεμονωμένες αποφάσεις που θα λάβουν οι ψηφοφόροι του Κέντρου μέσα στο εκβιαστικό πλαίσιο που έθεσαν τα μεγαλύτερα κόμματα.
* Ο κ. Αρίστος Δοξιάδης είναι εταίρος στην εταιρεία Επιχειρηματικών Συμμετοχών Openfund.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου