ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Κυριακή, 15 Νοεμβρίου 2015

Plamen Tonchev: Επίκαιρος ο Χάντινγκτον;


από το book's journal
Οι τρομακτικές εικόνες από το Παρίσι με παρακίνησαν σήμερα το πρωί να ξαναδιαβάσω για πολλοστή φορά το άρθρο του Σάμιουελ Χάντινγκτον (Samuel Huntington) για τη σύγκρουση πολιτισμών. Το βρίσκω πολύ καλογραμμένο και εξαιρετικά επιτυχημένο, στο βαθμό που δεν παύει να συζητείται εδώ και πάνω από είκοσι χρόνια, μετά τη δημοσίευσή του το 1993. Αυτός δεν είναι ο σκοπός ενός ακαδημαϊκού άρθρου – να προκαλέσει συζήτηση;
Σημειωτέον, με το άρθρο αυτό ο μακαρίτης πλέον Χάντινγκτον απαντούσε στη γνωστή θεωρία του Φράνσις Φουκουγιάμα (Francis Fukuyama) και στο βιβλίο του με τίτλο Το τέλος της ιστορίας και ο τελευταίος άνθρωπος (1992). Ο Φουκουγιάμα πίστευε ότι με την κατάρρευση του κομμουνισμού τη διετία 1989-1991 θα θριάμβευε παγκοσμίως η φιλελεύθερη δυτική δημοκρατία και η οικονομία της αγοράς. Σήμερα έχει παραδεχθεί δημοσίως ότι ήταν υπεραισιόδοξος.
Ο Χάντινγκτον ισχυρίστηκε ότι οι νέοι «διαμορφωτές της ιστορίας» (shapers of history) στη διεθνή σκηνή θα είναι οι πολιτισμοί και απαρίθμησε οκτώ: τον δυτικό, τον κομφουκιανό, τον ιαπωνικό, τον ισλαμικό, τον ινδουιστικό, τον σλαβικό-ορθόδοξο, τον νοτιοαμερικανικό και πιθανώς τον αφρικανικό. Η ταξινόμηση αυτή σηκώνει μεγάλη συζήτηση και είναι προδήλως απλουστευτική.
Η θεωρία για τη σύγκρουση πολιτισμών απέκτησε πολλούς οπαδούς και εχθρούς. Όσοι την απορρίπτουν τονίζουν ότι τροφοδοτεί τη μισαλλοδοξία για άλλες θρησκείες. Είναι γεγονός ότι πολύ συχνά η ισλαμοφοβία «θεωρητικοποιείται» με την επίκληση του Χάντινγκτον. Η αλήθεια, όμως, είναι ότι στο εν λόγω άρθρο αναδεικνύονται κι άλλοι καθοριστικοί παράγοντες εκτός από τη θρησκεία – η γλώσσα, η ιστορία, τα έθιμα, οι θεσμοί και η συνείδηση μιας κοινότητας ή ενός έθνους βάσει αυτοπροσδιορισμού.
Ο Χάντινγκτον παραδεχόταν ότι ο κόσμος μας γίνεται όλο και μικρότερος και εννοούσε ότι με την παγκοσμιοποίηση οι επαφές μεταξύ των διαφόρων πολιτισμών θα προκαλέσουν προστριβές και συγκρούσεις. Έχει ενδιαφέρον το επιχείρημά του ότι τα πολιτισμικά γνωρίσματα είναι ιδιαίτερα ανθεκτικά και δεν αλλάζουν με την ταχύτητα που χαρακτηρίζει τις τεχνολογικές εξελίξεις ή τις μετακινήσεις πληθυσμών. Σήμερα γίνεται φανερό ότι ο κόσμος μας όντως γίνεται μικρότερος και εξαιτίας του υπερπληθυσμού που οξύνει τον ανταγωνισμό για χώρο και φυσικούς πόρους – ο Χάντινγκτον αναφέρει τις δημογραφικές εξελίξεις μόνον ακριθιγώς. Επιπροσθέτως, η θεωρία αυτή θα ήταν πληρέστερη αν συμπεριελάμβανε και τις τρομακτικές –και συνεχώς διευρυνόμενες– ανισότητες στον πλανήτη μας ως αιτία για πολλές συγκρούσεις. Η επισήμανση για την αντιπαλότητα μεταξύ της Δύσης και του υπόλοιπου κόσμου (the West vs the Rest) έχει ενδιαφέρον, αλλά παραμένει ελλιπής.
Ένα από τα πιο επίμαχα σημεία στο άρθρο του είναι τα λεγόμενα «ρήγματα» (faultlines), δηλαδή τα γεωγραφικά σύνορα μεταξύ των διαφόρων πολιτισμών. Πιθανόν αυτός είναι και ο βασικός λόγος, για τον οποίον στην Ελλάδα η θεωρία αυτή απορρίφθηκε μετά βδελυγμίας κι όχι μετά έπειτα από ουσιαστική συζήτηση για την αξία ή τις αδυναμίες της. Χαράσσοντας τα πολιτισμικά σύνορα, ο αθεόφοβος Χάντινγκτον δεν έβαλε την Ελλάδα μαζί με την Ιταλία και τη δυτική Ευρώπη, αλλά είχε το θράσος να την πακετάρει μαζί με «παρακατιανούς» Τούρκους, Σλάβους και Αραβες. Φαίνεται πως κάπου εθίγη ο εθνικός εγωισμός των Ελλήνων που θα ήθελαν να κατατάσσονται στην προηγμένη Δύση κι όχι στην προβληματική Ανατολή. Κατά τα λοιπά, η θεωρία για τον ρόλο των πολιτισμών θα ταίριαζε κάλλιστα στο δόγμα της ελληνικής ιδιαιτερότητας, την οποία ως γνωστόν κανείς μη Έλλην δεν μπορεί να καταλάβει...
Πάντως, είναι γεγονός ότι το άρθρο του Χάντινγκτον παραμένει επίκαιρο και αξίζει να το διαβάσει κανείς, ακόμη και αν εν τέλει διαφωνεί με τη θεωρία αυτή. Τα τραγικά γεγονότα στο Παρίσι, οι μεταναστευτικές ροές προς την Ευρώπη και οι ενδείξεις για επερχόμενες συγκρούσεις στις κοινωνίες της Γηραιάς Ηπείρου επιβάλλουν μια ειλικρινή και σε βάθος συζήτηση για τη νέα εποχή που ανατέλλει.

1 σχόλιο:

  1. Σχετικό:
    Παρίσι, Αιγαίο, Άγκυρα, Αίγυπτος, Δαμασκός...
    http://aftercrisisblog.blogspot.gr/2015/11/blog-post_16.html

    ΑπάντησηΔιαγραφή