ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Κυριακή, 12 Ιουνίου 2016

Το δικαίωμα στον θυμό: Το δικαίωμα στο θυμό

Σχόλιο "μαργαρίτας": Δε νομίζω ότι είναι κανείς εκ των διοργανωτών θυμωμένος με το μόρφωμα που κυβερνά. Γελαστούς τους βλέπω. Θυμωμένοι θάπρεπε να είναι οι εξαπατηθέντες ψηφοφόροι που άλλο ψήφισαν και άλλο παίρνουν. Κάναμε "Ανατολικό ζήτημα", μια απλή εκδήλωση διαμαρτυρίας αντιπολιτευομένων στην κυβέρνηση. Ίσως γιατί η διαμαρτυρία νομιμοποείται μόνο όταν εκφράζεται από τα άκρα. Βαρέθηκα φίλες και φίλοι μου.
 από την Καθημερινή
Α​​ντιδρώ με δυσπεψία στο αντικυβερνητικό σύνθημα «Φύγετε» (#fygete). Τι θα πει «Φύγετε» σε μια δημοκρατία όπου οι εκλογές (και όχι οι διαδηλώσεις των οργισμένων μαζών) είναι αυτό που καθορίζει πότε έρχεται και πότε φεύγει μια κυβέρνηση; Τι θα πει «Φύγετε» προς μια κυβέρνηση που σε ενάμιση χρόνο προκάλεσε ήδη δύο εκλογές και ένα δημοψήφισμα και τα κέρδισε όλα; Η λαϊκή βούληση καταγράφεται στα πεζοδρόμια ή στο Κοινοβούλιο;
Επίσης, τι νόημα έχει το «Φύγετε» τώρα; Ο Τσίπρας πραγματοποίησε τη στροφή που ελπίζαμε. Συνεργάζεται με την Ευρώπη, στη βάση του μνημονίου που υπέγραψε και με το οποίο εξελέγη. Κρατάει τη χώρα στο ευρώ, ολοκλήρωσε την αξιολόγηση, υπέγραψε ακόμα και τις πρώτες σοβαρές αποκρατικοποιήσεις. «Φύγετε» (ή «Παραιτηθείτε») για ποιο ακριβώς από τα παραπάνω; Και τι δουλειά έχουν οι πολίτες, που κατέβηκαν πέρυσι να υπερασπιστούν μια Ευρωπαϊκή Ελλάδα, να αντιδρούν σήμερα με συγκεντρώσεις τύπου «Αγανακτισμένων»;
Αυτά τα ερωτήματα και οι ενστάσεις πιθανώς να κυριαρχούσαν εάν τα υπόλοιπα δεδομένα ήταν διαφορετικά. Εάν ο υπουργός Φίλης δεν μας υπενθύμιζε την ολοκληρωτικών αποχρώσεων δυσανεξία, που συνιστά δεύτερη φύση αυτής της κυβέρνησης. Ως «ένα κίνημα στα όρια της συνταγματικής ανοχής» χαρακτήρισε ο υπουργός Παιδείας την κίνηση «Παραιτηθείτε» – μια ευρεία πρωτοβουλία πολιτών που διεκδικούν να εκφράσουν νόμιμα και ειρηνικά τη διαμαρτυρία τους. Αυτό δήλωσε χωρίς συναίσθηση, χωρίς αιδώ. Ποιος; Ο υπουργός των ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ, που έχτισαν πολιτικές καριέρες εξωθώντας αγανακτισμένες μάζες σε καθημερινές εκδηλώσεις παραβατικότητας μετά το 2010, δικαιολογώντας τους προπηλακισμούς «μνημονιακών» υπουργών ως δίκαιη λαϊκή οργή, απειλώντας τους ότι «δεν θα μπορούν να σταθούν πουθενά». Τα «όρια της συνταγματικής ανοχής» στη νόμιμη διαμαρτυρία πολιτών ψηλάφισε ο υπουργός ενός κόμματος που ως αντιπολίτευση διαδήλωνε ότι «η χούντα δεν τελείωσε το ‘73» και ως κυβέρνηση έστησε το πιο αντισυνταγματικό δημοψήφισμα της μεταπολίτευσης, για να αγνοήσει το αποτέλεσμά του την επόμενη μέρα.
Πέρυσι το καλοκαίρι η κυβέρνηση Τσίπρα Ι ήρθε μια ανάσα από το να μετατρέψει μια αδύναμη, ηττημένη κοινωνία σε Βενεζουέλα. Υπουργοί της έδιναν συνεντεύξεις φορώντας στρατιωτικά άρβυλα και αναλύοντας πόσες βδομάδες μπορούν να αντέξουν στον «ευρωπαϊκό αποκλεισμό» τα υπάρχοντα αποθέματα πετρελαίου και πως μπορεί να αναλάβει ο στρατός την παραγωγή φαρμάκων. Δεν ξεχνιούνται αυτά. Πέρυσι το καλοκαίρι η κυβέρνηση προετοίμασε σκηνικό εκτροπής, έφερε τη χώρα σε σχεδόν προεμφυλιακό στάδιο. Τα φερέφωνά της λοιδορούσαν τους οπαδούς του «Ναι» ως γόνους πλουτοκρατών, δοσιλόγων και γερμανοτσολιάδων. Δεν ξεχνιούνται αυτά.
Ωστόσο, οι δημοκρατίες προχωρούν αναζητώντας τη χρυσή ισορροπία μεταξύ σύγκρουσης και συμφιλίωσης, μνήμης και λήθης. «Φύγετε τώρα», φώναζε ο ΣΥΡΙΖΑ όταν ήταν αντιπολίτευση. Η σημερινή αντιπολίτευση πρέπει να υπερασπιστεί την αρχή ότι στη φιλελεύθερη δημοκρατία κυβερνούν οι νόμοι, τα συντάγματα, οι θεσμοί και όχι το ακατέργαστο θυμικό του μαινόμενου πλήθους. Αν δεν υπερασπιστούν οι «ΜενουμΕυρώπηδες» αυτή τη διάκριση, δεν απομένουν πολλοί να το κάνουν. Γι’ αυτό θα ήταν λάθος ένας ρεβανσισμός της σημερινής αντιπολίτευσης. Η εκτόνωση του δικαιολογημένου θυμού όμως (νόμιμα, συντεταγμένα, ειρηνικά) είναι αναγκαία, είναι και εξυγιαντική.
Θα είναι επομένως μια μεγάλη συλλογική διαμαρτυρία η συγκέντρωση της Τετάρτης. Για το βουνό των ψεμάτων στο οποίο χτίστηκε ο ναός της αποτυχίας. Για τους τεράστιους φόρους που θα πληρώσουν οι Ελληνες ως λογαριασμό της «αγέρωχης» διαπραγμάτευσης του 2015. Για την ανεύθυνη κατασπατάληση του πολύτιμου εθνικού πόρου που λέγεται χρόνος. Η οικονομία είχε έξι συνεχόμενα τρίμηνα θετικής μεγέθυνσης από το 2014 μέχρι τα μέσα του 2015, πριν κυλήσει ξανά στην ύφεση. Τα έξι χρόνια ύφεσης έγιναν οκτώ, και η κυβέρνηση Τσίπρα έχει ακέραια την ευθύνη. Το δημόσιο χρέος εκτινάχθηκε τόσο, που χρειάζεται πλέον τεράστια αναδιάρθρωση, για την οποία η διάθεση στα κοινοβούλια των εταίρων είναι μηδενική. Η οικονομία, που το 2014 ήταν ένας βαριά άρρωστος σε ανάρρωση, είναι τώρα ένας βαριά άρρωστος που υπέστη άλλα δυο εγκεφαλικά. Και η παραπομπή της ελάφρυνσης του χρέους για το 2018 αυξάνει τον κίνδυνο οι εταίροι να προτιμήσουν να χρηματοδοτήσουν το Grexit, για το οποίο μέχρι τότε η εγχώρια ζήτηση θα έχει αυξηθεί.
Γιατί μπορεί ο κ. Τσίπρας να στράφηκε τελικά στην Ευρώπη, αλλά το ρήγμα που άνοιξε ο εθνικολαϊκισμός, οι «χρεοδουλοπαροικίας» και «απεχθούς χρέους» ανοησίες, που αποτέλεσαν επίσημη πολιτική της χώρας το 2015, η καλλιέργεια κλίματος πολέμου με τους εταίρους, το ρήγμα που άνοιξε η δημοκοπία των περασμένων ετών είναι τεράστιο. Αποτυπώνεται ήδη στο τρομακτικό 71% των Ελλήνων (το υψηλότερο στην έρευνα του Ινστιτούτου Pew) με αρνητική εικόνα για την Ευρώπη, με το 68% να ζητάει επαναπατρισμό αρμοδιοτήτων από την Ε.Ε. στο εθνικό κράτος. Αυτή η ψυχική ρήξη με την Ευρώπη απειλεί να οδηγήσει στην πλήρη εθνική περιθωριοποίηση. Και γι’ αυτήν οι ευθύνες των ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ είναι τεράστιες.
Είναι, τέλος, και προληπτική η διαμαρτυρία της Τετάρτης, και εδώ φοβάμαι έχει δίκιο ο κ. Φίλης. Γιατί η κυβέρνηση αυτή έχει δείξει ότι στο πεδίο της λειτουργίας των θεσμών τα αντανακλαστικά της είναι κοντύτερα στον Μαδούρο, τον Κατζίνσκι και τον Ορμπαν από ό,τι σε οποιαδήποτε δυτικοευρωπαϊκή κυβέρνηση. Γι’ αυτό η επαγρύπνηση είναι δικαιολογημένη, είναι και αναγκαία.
* Ο κ. Γιώργος Παγουλάτος είναι καθηγητής Ευρωπαϊκής Πολιτικής και Οικονομίας στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και επισκέπτης καθηγητής στο Κολέγιο της Ευρώπης.
Έντυπη

1 σχόλιο:

  1. Αλικη Νικολου12 Ιουνίου 2016 - 10:24 μ.μ.

    Για ποιον λογο ο αρθρογράφος θεωρει οτι πρεπει να επιχειρηματολογήσει -εν είδει απολογίας- για την αυτονόητη άσκηση ενός συνταγματικού δικαιώματος απο μια ομάδα πολιτών;
    Τι προσφέρει ενα τετοιο αρθρο;

    ΑπάντησηΔιαγραφή