ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Παρασκευή, 24 Ιουνίου 2016

Ευτύχης Βαρδουλάκης: ΕΕ - πολίτες: Η ανολοκλήρωτη σχέση


από την Καθημερινή
Το να επιχειρήσει κάποιος μια πλήρη αποτίμηση της κατάστασης μετά το χθεσινό Brexit είναι πρόωρο. Ουδείς γνωρίζει ποιες διαδικασίες θα ακολουθηθούν από εδώ και μπρος, ελλείψει προηγούμενου, πού θα καταλήξουν οι διαπραγματεύσεις μεταξύ ΕΕ και Βρετανίας και ποια θα είναι η νέα σχέση που θα διαμορφωθεί. Σε πολιτικό και επικοινωνιακό επίπεδο, ωστόσο, κάποια πρώτα συμπεράσματα προκύπτουν αβίαστα:
- Η διάκριση συστημικό/αντισυστημικό είναι η πλέον ισχυρή στις μέρες μας, είναι ένα από τα πλέον καθοριστικά σημεία πολιτικής αυτοτοποθέτησης. Η τάση αυτή βαθύτερη και παγκόσμια, που εκδηλώνεται ολοένα και συχνότερα τα τελευταία χρόνια, υποδηλώνει μια σαφή κρίση αντιπροσωπευτικότητας που υπερβαίνει τις στενά οικονομοκεντρικές αναλύσεις. Τα δε δημοψηφίσματα αποτελούν τον προνομιακό χώρο έκφρασής της καθώς επιτρέπουν ετερογενείς συγκλίσεις. Αυτό που εν τέλει ένωνε τα δύο τόσο ετερόκλητα στο εσωτερικό τους στρατόπεδα ήταν η τοποθέτηση απέναντι σε αυτό που ο καθένας εκλαμβάνει ως «κατεστημένο». Κάποιοι ήθελαν να διατηρηθεί το Status Quo ή να αλλάξει ομαλά, άλλοι ήθελαν να διατρανώσουν την αντίθεσή τους. Στις περιπτώσεις αυτές κατά κανόνα ευνοούνται όσοι συνασπίζονται γύρω από την άρνηση, καθώς ο ετεροπροσδιορισμός αρκεί και απλουστεύει τα πράγματα
- Πέρα από την παραδοσιακά επαμφοτερίζουσα στάση της Βρετανίας στην ΕΕ, πρέπει να δει κανείς και τα αίτια του καλπάζοντος ευρωσκεπτικισμού και εθνοκεντρισμού σε όλη την Ευρώπη. Είναι γεγονός ότι, στις συνθήκες της παγκοσμιοποίησης και με την άνοδο νέων δυνάμεων, πολλοί Ευρωπαίοι αισθάνονται πως απειλείται το βιοτικό τους επίπεδο, διαταράσσονται οι κοινωνικές και πολιτιστικές σταθερές τους και ενστικτωδώς αναζητούν ασφάλεια στην αγκαλιά του εθνικού κράτους. Κάτι τέτοιο φαίνεται να συνέβη και στη Βρετανία, αν ληφθεί υπ' όψιν ότι το Brexit το στήριξαν κατά τεκμήριο άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας, χαμηλότερης μόρφωσης και τα πιο ασθενή οικονομικά στρώματα, δηλαδή οι πλέον ευάλωτοι στις αλλαγές αυτές.
- Το να θεωρεί κάποιος ότι όλα όσα συμβαίνουν στην ΕΕ ή και παγκοσμίως είναι απόρροια της οικονομικής κρίσης είναι πολιτικά ρηχό και αναλυτικά ατελέσφορο. Χώρες όπως η Βρετανία, η Αυστρία, η Φινλανδία, η Ολλανδία, όλες χώρες με ισχυρές ευρωσκεπτικιστικές δυνάμεις, είναι οικονομικά ισχυρές. Η κρίση δεν εξηγεί τα πάντα.
Αυτό που συστηματικά υποτιμάται είναι η έννοια του έθνους ως ιδεολογικού θεμελίου και συστατικού στοιχείου των ευρωπαϊκών κρατών, το οποίο αν και παραμερίστηκε από τις γενιές μετά τον πόλεμο, καθώς και τα πρώτα χρόνια της φιλοευρωπαϊκής ευφορίας, δεν εξαλείφθηκε από το συλλογικό υποσυνείδητο των ευρωπαϊκών λαών.
Το κύμα εθνολαϊκισμού (μη μας τρομάζει η λέξη, ο λαϊκισμός, που στην πολιτική επιστήμη είναι αξιολογικά ουδέτερος όρος, που σημαίνει την προσέγγιση υπό το πρίσμα λαός-ελίτ, καθώς και η αναβίωση της εθνοκεντρικότητας ως προτάγματος, αυτή τη λέξη παράγουν) είναι διάχυτο και πανίσχυρο αυτή τη στιγμή. Το ζήτημα είναι ότι είναι και ατελέσφορο. Το να υποδείξεις τον "κακό" απέναντι στον οποίο ετεροπροσδιορίζεσαι είναι το εύκολο. Μπορεί και να κερδίσεις. Μετά όμως πρέπει να διαχειριστείς τη νίκη σου και τα προβλήματα που κληρονομείς, το οποίο υπερβαίνει τα απλουστευτικά αναλυτικά και ρητορικά σχήματα.
- Το τι θα συμβεί από εδώ και μπρος, δεν μπορούμε να το εκτιμήσουμε. Θα πρέπει να θεωρηθεί βέβαιο πάντως ότι οι χώρες του στενού πυρήνα της ΕΕ (όπως φάνηκε και από τις πρώτες δηλώσεις της ευρωπαϊκής ηγεσίας) θα σκληρύνουν τη στάση τους απέναντι στην Βρετανία, προκειμένου να προστατεύσουν την Ένωση, τα δικά τους συμφέροντα και να βάλουν φρένο στο ξήλωμα του πουλόβερ. Πέραν των άμεσων οικονομικών κραδασμών, υπάρχουν και άλλα κρίσιμα εκλογικά ορόσημα τον επόμενο χρόνο με τις εκλογές στη Γαλλία και στη Γερμανία.
Ο κίνδυνος για την Ελλάδα είναι υπό την πίεση που όλοι αισθάνονται αυτή τη στιγμή και υπό το καθεστώς απογοήτευσης για την υφιστάμενη ΕΕ, να ενισχυθούν ακραίες φωνές, είτε αυτές που ζητούν τη διάλυσή της, είτε εκείνων που θέλουν τη διαμόρφωση ενός πιο στενού πυρήνα πρόθυμων και ισχυρών χωρών, τα οποία θα αποκλείσουν τους οικονομικά αδύναμους, δηλαδή και την Ελλάδα.
- Είναι δεδομένο πάντως, ότι το αφήγημα της ΕΕ έχει κουράσει και δεν εμπνέει. Σε αυτό συνέβαλαν δύο επιπλέον λάθη. Η ΕΕ άρχισε να χάνει τη μπάλα όταν έβαλε το κάρο μπροστά από το άλογο. Όταν το 2004 προέταξε την διεύρυνση αντί της εμβάθυνσης και κατέστη Βαβέλ. Και – κυρίως – όταν αντί να εστιάσει στο το πώς θα παραμείνει χώρος ελευθερίας, συνεργασίας, ειρήνης και ατομικών δικαιωμάτων, υπηρετώντας τις ιδρυτικές της αρχές, άρχισε να ασχολείται με το πώς θα συσκευάζεται ο σολωμός, τα νέα θερμόμετρα και τις φρυγανιέρες, επιτρέποντας σταδιακά να καταστεί η γραφειοκρατία της ο "κακός", στον οποίο οι εκλεγμένες εθνικές κυβερνήσεις φόρτωναν τη λήψη δυσάρεστων αποφάσεων.
Γι αυτό και εκείνο που πρωτίστως σήμερα χρειάζεται είναι να κερδίσει τους πολίτες της σε συναισθηματικό επίπεδο, πείθοντας ότι δεν αποτελεί ένα τεχνικό πρότζεκτ, αλλά μια ένωση αξιών που μπορεί να κάνει καλύτερη τη ζωή τους και να αποκαταστήσει έτσι μια σχέση που σήμερα μοιάζει ανολοκλήρωτη.
* Ο κ. Ευτύχης Βαρδουλάκης είναι σύμβουλος στρατηγικής και επικοινωνίας.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου