ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Τρίτη, 12 Ιουλίου 2016

Αρίστος Δοξιάδης: Αλλαξε ο συσχετισμός δυνάμεων στην κοινωνία;


Σχόλιο μαργαρίτας:  "Πως και πότε θα βρω δουλειά στην Ελλάδα;"
Στην Ελλάδα υπάρχει πολύ χρήμα, είτε στα στρώματα είτε στις τράπεζες κυρίως του εξωτερικού. Χρήμα υπάρχει και στους ξένους. Δεν επενδύεται στη χώρα μας γιατί υπάρχει πολιτική αστάθεια. Και για να γίνει μεγαλύτερη ψηφίζεται και απλή αναλογική. Γιατί καθημερινά ακούγονται ή γίνονται απίθανα πράγματα που αποτρέπουν οποιαδήποτε κίνηση επιχειρηματικότητας.  Γιατί υπάρχουν capital controls. Γιατί δεν υπάρχουν τράπεζες να βοηθήσουν. Γιατί η σημερινή κυβέρνηση είναι εχθρική στις επενδύσεις. Γιατί όλα είναι ρευστά και γίνονται ρευστότερα. Γιατί η φορολογία είναι μεγάλη. Γιατί το κράτος μπορεί να απεργεί όταν ο επενδυτής χρειάζεται τη βοήθειά του. Γιατί υπάρχει διαφθορά. Γιατί μπορεί και να σου σπάσουν το μαγαζί. Γιατί δεκάδες χρόνια κλείναμε επιχειρήσεις αναζητώντας το δρόμο προς το σοσιαλισμό.
 Αν εξαιρέσεις τον τουρισμό γιατί και που να βάλει κάποιος ξένος τα λεφτά του;  Γιαυτό οι Έλληνες επενδύουν μόνο στην εστιάση. Μικρές σχετικά επενδύσεις, εύκολη φοροδιαφυγή, άμεσες εισπράξεις σε ρευστό, χαμηλά μεροκάματα, μεγάλο ποσοστό κέρδους. Πόσοι θα δουλέψουν όμως; Ποιος θα ξεκινήσει τώρα σε τόσο αντίξοες συνθήκες να παράγει και να εξάγει;  Και τι; 
από την Καθημερινή
Τ​​ο 2011 έγραψα ότι η κρίση δημιουργήθηκε επειδή κυριάρχησαν στην Ελλάδα τα επαγγέλματα των «μη εμπορεύσιμων» κλάδων, αυτών δηλαδή που απευθύνονται μόνο στην εσωτερική αγορά και δεν κινδυνεύουν από διεθνή ανταγωνισμό. Κατασκευαστές και τραπεζίτες, δικηγόροι και ιατροί, έμποροι και φαρμακοποιοί, υπάλληλοι υπουργείων και ΔΕΚΟ συγκρότησαν έναν συνασπισμό εξουσίας που απαιτούσε εγγυημένα περιθώρια κέρδους, μισθούς πέρα από την παραγωγικότητα, συντάξεις υψηλότερες από τις εισφορές, τεχνητή ζήτηση για άχρηστες υπηρεσίες.
Οι εμπορεύσιμες δραστηριότητες, δηλαδή βιομηχανία, γεωργία, τεχνολογία, δεν μπορούσαν να αναπτυχθούν σε τέτοιο περιβάλλον και συρρικνώθηκαν δραματικά. Ο τουρισμός και η ναυτιλία διατηρήθηκαν μόνο επειδή είχαν ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα ανεξάρτητα από το θεσμικό περιβάλλον της υπόλοιπης οικονομίας.
Αποτέλεσμα της κυριαρχίας αυτού του συνασπισμού ήταν να εξάγουμε ελάχιστα προϊόντα και να έχουμε έλλειμμα στο εμπορικό ισοζύγιο επί δεκαετίες. Η κρίση του 2010 εκδηλώθηκε όταν οι δανειστές από το εξωτερικό σταμάτησαν να χρηματοδοτούν το έλλειμμα.
Θα υπερβαίναμε την κρίση μόνο όταν μεγάλο μέρος της οικονομικής ζωής θα μετατοπιζόταν προς τους εμπορεύσιμους κλάδους. Προϋπόθεση ήταν να πάψει η προστασία και τα προνόμια του παλιού συνασπισμού. Αυτή ήταν η λογική των μνημονίων, στο σκέλος των μεταρρυθμίσεων – όχι όμως και στο σκέλος των φόρων, που υπονόμευαν την αναγκαία μετατόπιση.
Εχουν αλλάξει λοιπόν οι συσχετισμοί στην οικονομία και στην κοινωνία τα τελευταία χρόνια; Είναι περισσότερο ευνοϊκές οι συνθήκες για έναν νέο κοινωνικό συνασπισμό που θα στηρίξει τους παραγωγικούς κλάδους; Τα δεδομένα είναι αντιφατικά.
Ενα αποτέλεσμα της μεγάλης ανασφάλειας και της ανεργίας είναι ότι έχει αποκτήσει πολύ μεγάλη αξία καθετί που παρέχει ασφάλεια. Αυτό ισχύει για τις συντάξεις, που μπαίνουν στην τράπεζα κάθε μήνα, και σε πολλές περιπτώσεις συντηρούν όλη την οικογένεια. Αλλά οι συντάξεις αυξήθηκαν ως ποσοστό του ΑΕΠ από 12% σε 17%, κι έτσι στερούν πολύ περισσότερους πόρους από την υπόλοιπη οικονομία. Εχει προστεθεί λοιπόν ένα σημαντικό πολιτικό εμπόδιο για τη μετατόπιση πόρων είτε προς τις επενδύσεις είτε προς ένα πιο δίκαιο κοινωνικό κράτος.
Από την άλλη πλευρά, η ανασφάλεια ενισχύει την κοινωνική υποστήριξη προς τις επιχειρήσεις που δίνουν δουλειές σε πολύ κόσμο. Εχουν σταματήσει οι απεργίες-σαμποτάζ στον τουρισμό, όπως ήταν παλιότερα των ταξί και των ναυτεργατών μέσα στο καλοκαίρι. Οι συνδικαλιστές καταλαβαίνουν ότι η κοινή γνώμη θα αντιδρούσε έντονα. Το στοιχείο αυτό λειτουργεί υπέρ ενός νέου συνασπισμού παραγωγικών δυνάμεων.
Εχουν αλλάξει οι ευκαιρίες που βλέπουν οι επιχειρηματίες. Είναι πολύ λιγότερες στην εσωτερική αγορά, γι’ αυτό στρέφουν το ενδιαφέρον προς τα έξω. Αντί για προστασία από τον ανταγωνισμό, τώρα χρειάζονται καλύτερες συνθήκες για να είναι ανταγωνιστικοί. Ακόμα και στους παραδοσιακά εσωστρεφείς κλάδους, όπως είναι η οικοδομή, η προοπτική βρίσκεται στους πελάτες του εξωτερικού.
Εχουν αλλάξει οι ευκαιρίες που βλέπουν οι νέοι: δεν θα βρουν θέση στο Δημόσιο, ούτε θα είναι εύκολο να βγάλουν χρήματα όπως έβγαζαν οι έμποροι και οι δικηγόροι πριν από δέκα χρόνια. Αναζητούν θέσεις σε μεγάλες επιχειρήσεις, αλλά δεν βρίσκουν. Μερικοί επιστρέφουν στο χωράφι των παππούδων, με φιλοδοξίες ποιοτικής παραγωγής. Αλλοι βρίσκουν δουλειές προγραμματιστή ή σχεδιαστή μέσα από το Διαδίκτυο και τις εκτελούν από το σπίτι, αδήλωτες συχνά. Και μερικοί ιδρύουν επιχειρήσεις καινοτομίας. Οσοι κάνουν αυτές τις προσπάθειες βρίσκουν συμπαράσταση από τους γονείς, πράγμα που δεν ίσχυε πιο παλιά. Τα νέα κριτήρια της μεσαίας τάξης σχετικά με την καριέρα των παιδιών ίσως να διαμορφώσουν μια πιο ανοιχτή ιδεολογία της εργασίας, της δημιουργίας και του ρίσκου.
Στα χρόνια της κρίσης και των μνημονίων αυξήθηκαν οι εξαγωγές ως ποσοστό του εθνικού εισοδήματος από 24% σε 30%, αλλά παραμένουν πολύ χαμηλές συγκριτικά με τις ευρωπαϊκές χώρες παρόμοιου μεγέθους.
Η απασχόληση στους εμπορεύσιμους κλάδους μεγάλωσε λίγο ως ποσοστό του συνόλου, αλλά μειώθηκε σε απόλυτους αριθμούς.
Οι 300.000 μορφωμένοι Ελληνες που μετανάστευσαν είναι δυνάμεις που αφαιρέθηκαν από τον νέο συνασπισμό των παραγωγών, ιδίως όσο τα παλιά συμφέροντα δεν τους επιτρέπουν να μετέχουν στις εκλογές.
Ενώ λοιπόν άλλαξε ο συσχετισμός υπέρ της εξωστρέφειας μέσα στο σύνολο αυτών που έχουν εργασία ή που σχεδιάζουν ενεργά το μέλλον τους, υπάρχει το μεγάλο πλήθος των ανέργων, των απόντων και των αποτραβηγμένων, που δεν έχουν άμεσο συμφέρον ούτε στο παλιό μοντέλο της προστασίας και των προνομίων, ούτε στο νέο του ανοικτού ορίζοντα και της παραγωγής.
Η μάχη για την εξουσία και για τις δημόσιες πολιτικές θα κριθεί σε μεγάλο βαθμό από αυτούς. Που όμως δεν μετρούν το συμφέρον τους με επιδόματα, με μισθούς, με φοροεπιδρομές ή με φοροαπαλλαγές, γιατί τίποτε από αυτά δεν τους ακουμπά άμεσα. Θα το μετρήσουν με μια γενικότερη, και αναγκαστικά πιο θολή, εικόνα του κόσμου. Πώς θα μπορέσω, κάποτε, να βρω κάποια δουλειά; Αν κοπούν κάποιες συντάξεις, θα είναι καλύτερο ή χειρότερο για την άνεργη κόρη μου; Τι σημαίνει μια επένδυση ενός Γερμανού σε ένα αεροδρόμιο; Είναι αρπαγή εθνικού πλούτου, ή θα φέρει εισοδήματα στη γύρω περιοχή;
Σε αυτή τη συζήτηση δεν αρκούν τα λογικά επιχειρήματα. Η επιτυχία του λόγου θα κριθεί και από το συναίσθημα. Από το «ήθος» και το «πάθος» των ομιλητών.
*Ο κ. Αρίστος Δοξιάδης είναι εταίρος στην εταιρεία Επιχειρηματικών Συμμετοχών Openfund.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου