μη μαδάς τη μαργαρίτα

Η πάλη των τάξεων του Θανάση Πολλάτου

2012-01-28T17:40:00.001+02:00

Αναδημοσιεύω από το arguments ένα σημαντικό κείμενο του φίλου Θανάση Πολλάτου. Αισθάνομαι όμως και την ανάγκη να αναφέρω πως προσυπογράφω τα όσα γράφονται, πως ενθουσιάστηκα όταν το διάβασα, πώς χάρηκα, που τα όσα μας απασχολούν, ερμηνεύονται και περιγράφονται με θαυμαστή ακρίβεια. Κάπου θα βγει όλο αυτό το ωφέλιμο έργο. Από το Μάρξ στον Κορνήλιο και στο Λεφόρ, στη ρώσικη γραφειοκρατική κοινωνία και από εκεί στην Ελληνική κρίση. Η πολιτική σκέψη στα καλύτερά της. Kαι ευτυχώς αυτό συμβαίνει έξω από κομματικά πλαίσια. (Leo)

του Θανάση Πολλάτου από το Arguments

Έχω πάψει από καιρό να πιστεύω στη μαρξική θεωρία της πάληςτων τάξεων· ίσως μάλιστα να μην την πίστεψα ποτέ. Δεν βλέπω γύρω μου εργάτες νααντιμάχονται τα αφεντικά τους, βλέπω μια κοινωνία να καταφάσκει σύσσωμη τηθεαματική και καταναλωτική της αναπαράσταση. Είναι επειδή, έχοντας διαβάσει τονΚαστοριάδη και τον Λεφόρ, αναζητώ την τάξη όχι με βάση τα αντικειμενικά τηςχαρακτηριστικά, τη θέση των υποτιθέμενων μελών της στην παραγωγή, αλλά με βάσητο βαθμό που η συνομάδωση αυτή συμμετέχει σε έναν ανταγωνισμό πολιτικό,φαντασιακό, πολιτισμικό της υπάρχουσας κοινωνικής θέσμισης. Η τάξη, έλεγε ομεγάλος θεωρητικός του εργατικού κινήματος, ο Ε.Π. Τόμσον, δεν είναι έναπράγμα, αλλά μια σχέση. Οι τάξεις για να είναι τάξεις πρέπει να συμπεριφέρονταισαν τάξεις, να ορίζουν τον εαυτό τους ως τέτοιες μέσα στην πράξη τους, στηνδιεκδίκησή τους και κυρίως στην τοποθέτησή τους απέναντι στο υπάρχον καθεστώςκαι στις άλλες τάξεις. Η εργατική τάξη υπήρξε, την περίοδο της ακμής τουεργατικού κινήματος, μια πραγματική τάξη που αντιπροσώπευε μια νέα κοινωνικήθέσμιση, μια άλλη κουλτούρα που βρισκόταν σε αντιπαράθεση με την κυρίαρχη (;)κουλτούρα της αστικής τάξης. Αυτό ίσχυε εκείνη την εποχή ως γενική αρχή, πράγμαπου έκανε τον Μαρξ να προβάλλει αυτό το σχήμα σε ολόκληρη την ιστορία,γενικευτικά και λανθασμένα νομίζω στο βαθμό που αυτό έτεινε να αποτελέσειαπόλυτο δόγμα. Και έγινε πράγματι απόλυτο δόγμα, ιδεολογία, ψευδής συνείδηση,ιδεοληπτική αναπαράσταση που υποκαθιστά την πραγματικότητα στα μυαλά τωνμαρξιστών που πασχίζουν μέχρι σήμερα να κρατηθούν με νύχια και με δόντια απόένα σχήμα που θέλουν να το βαφτίσουν υπεριστορικό ενώ δεν είναι. Συνεπώς, ηπερίφημη αντίθεση κεφαλαίου και εργασίας που κινεί τη σκέψη πολλών επιγόνων τουΜαρξ, ακόμα και των πιο φιλελεύθερων, δεν πρέπει να υποστηρίζεται άκριτα, αλλάνα υφίσταται τη βάσανο της αμφισβήτησης για να μπορούμε σε κάθε περίπτωση ναανακαλύπτουμε την αλήθεια της, την πρόσδεσή της στην πραγματικότητα.
Δε θέλω όμως να συνεχίσω αυτή τη σκέψη, η οποία έχει αναμφισβήτητα πολλέςπτυχές και μπορεί να εγείρει πολλές αντιρρήσεις. Θέλω να σταθώ κάπου αλλού, γιανα συνδέσω τη θεωρία της τάξης με τη σημερινή κατάσταση. Ο Καστοριάδης και οΛεφόρ, λοιπόν, προσπαθώντας να παραμείνουν μαρξιστές και να αποσυνδεθούν από τουπόδειγμα του κομουνιστικού ολοκληρωτισμού, εισηγήθηκαν πριν από 60 περίπουχρόνια μια νέα θεωρία. Για την ακρίβεια επρόκειτο για την αναθεώρηση μιαςπαλιάς θεωρίας, της θεωρίας του Μαρξ. Είπαν, λοιπόν, πως πρέπει ναεγκαταλείψουμε την αυταπάτη πως η ρωσική κοινωνία ήταν μια αταξική κοινωνία ήμια κοινωνία που βαδίζει έστω προς τον σοσιαλισμό. Η ρωσική κοινωνία είναι μιαταξική κοινωνία όπου το ρόλο της κυρίαρχης τάξης δεν τον έχει η βδελυρήμπουρζουαζία, αλλά η γραφειοκρατική τάξη, η τάξη του Κόμματος. Η ταξικότητα τηςκοινωνίας και η εκμετάλλευση παραμένει, μόνο που την υπεραξία που παράγεται απότην δραστηριότητα της κοινωνίας την καρπώνεται η γραφειοκρατική τάξη. Αυτή ηανάλυση μας επιτρέπει να ανοίξουμε λίγο τους ορίζοντές μας και να δούμε τηντάξη εκτός του μαρξικού ιστορικιστικού πλαισίου.
Γιατί τα λέω όλα αυτά τώρα. Μου φαίνεται πως στην ελληνική περίπτωση,εμφανίζεται μερικούς αιώνες καθυστερημένο το φάντασμα μιας τάξης. Και δεν μιλάωγια μια τάξη επαναστατική, μια τάξη που θέλει να αλλάξει τα πράγματα. Μιλάω γιαμια τάξη που είναι κυρίαρχη όπως η ρωσική γραφειοκρατία του Κόμματος.Συλλαμβάνω διαισθητικά, όλους όσους ο φίλος μας ο Λεό έχει ονομάσει παραστατικόταταinsiders του συστήματος, ως μέλη μιας τάξης ή «τάξης» αν θέλετε. Όλο αυτό τοσυνονθύλευμα των συνδικαλιστών, των λαϊκιστών πολιτικών, των κομματικώνγραφειοκρατιών, των ανθρώπων των μίντια, των ανθρώπων των πανεπιστημίων, τωνεπιχειρηματιών, των αγανακτισμένων, ενοποιείται στα μάτια μου με βάση τηφαντασιακή ένταξή του σε ένα σύστημα και σε μία κουλτούρα. Προσοχή: φαντασιακήένταξη δεν σημαίνει φανταστική ένταξη, όπως συχνά πιστεύεται. Η φαντασιακή ένταξηείναι απολύτως πραγματική, μόνο που αφορά σε μια κοινότητα νόων, τη συνέχει μιαπολιτισμική διάσταση.
Το φαινόμενο αυτής εδώ της τάξης είναι απόλυτα διακομματικό. Αφορά στηνυπεράσπιση του παλιού κόσμου, του κόσμου που δημιουργήθηκε από το ’81 και έπειτα,ενώ οι ρίζες του μπορούν να αναζητηθούν σε παλιότερες εποχές. Καθώς το βασικόμέλημα του συνονθυλεύματος αυτού είναι να μην αλλάξει τίποτα στην κοινωνία, τοσυνονθύλευμα αυτό είναι απολύτως συντηρητικό. Το πραγματικό διακύβευμα για τηνελληνική κοινωνία δεν είναι, λοιπόν, ταξικό με την παραδοσιακή έννοια, αλλάταξικό με την έννοια που προσπαθούμε να περιγράψουμε εδώ. Το σημαίνον δίπολοδεν είναι αριστερά – δεξιά, αλλά εκσυγχρονισμός ή συντήρηση των κοτζαμπασικώνδομών του πελατειακού κράτους.

Ας μην μας ξενίζει το γεγονός ότι σχεδόν σύσσωμη η αριστεράεντάσσεται στο στρατόπεδο της υπεράσπισης του πελατειασμού. Οι πολιτισμικέςρίζες της ελληνικής αριστεράς βρίσκονται, όπως φαίνεται, στη γραφειοκρατικήτάξη της ΕΣΣΔ και όχι στα αιτήματα του Διαφωτισμού. Όποιος πλησιάσει τουςχώρους όπου η αριστερά είναι κυρίαρχη, όπως το πανεπιστήμιο ή η τέχνη, θαδιαπιστώσει ότι τα κομματικά διαπιστευτήρια ή η επαναστατικοφροσύνη αποτελούνεπαρκές εφόδιο για την επαγγελματική, συνδικαλιστική και κοινωνική ανέλιξη.
Η τάξη που προσπαθούμε να περιγράψουμε χαρακτηρίζεται κατά απόλυτο τρόπο απότους όρους των πελατειακών σχέσεων. Και είναι μάλιστα σκόπιμο να παρατηρήσουμεότι το χαρακτηριστικό του πελατειασμού αποτελούσε ίδιον και της ρωσικήςγραφειοκρατίας. Και εκεί, όπως κι εδώ η κοινωνική ανέλιξη και η οικογενειακήευημερία ταυτιζόταν με την δυνατότητα πρόσβασης στα ενδότερα τουκομματικογραφειοκρατικού συστήματος για την εξασφάλιση κάποιας χάρης. Η ακριβήςαντίθεση προς τη δημοκρατική απαίτηση της ισότητας, της ισονομίας και τηςαξιοκρατίας, δηλαδή. Η κομματογραφειοκρατική τάξη ασκεί την εξουσία τηςμεσολαβώντας μεταξύ των πολιτών και του κράτους. Τα μέλη τηςκομματικογραφειοκρατίας παρεμβαίνουν ως εκπρόσωποι των συνδικαλιστικώνοργανώσεων, ως εκπρόσωποι των κομματικών νεολαιών που λυμαίνονται ταπανεπιστήμια, ως τοπικοί κομματικοί παράγοντες, ως κομματικοί επιχειρηματίεςγια να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντα των εντολέων τους.

Το κομματικογραφειοκρατικό σύστημα συνιστά τον δίαυλοεπικοινωνίας και ανταλλαγής εξυπηρετήσεων μεταξύ επιμέρους πόλων. Ο όρος τηςσυνοχής του είναι τα κόμματα. Αυτός είναι ο ρόλος των κομμάτων στην ελληνικήπερίπτωση, σε αντίθεση με τον δέοντα ρόλο τους στα φιλελεύθερα δημοκρατικάπολιτεύματα που εξηγεί πολύ σωστά αντιτασσόμενος στον λαϊκισμό ο ΓιώργοςΣιακαντάρης. Η άνοδος τους λαϊκισμού, η απαξίωση του πολιτικού συστήματοςκαι ο άκριτος καταγγελτισμός με τη λογική της συλλογικής ευθύνης όλων τωνπολιτικών, που χαρακτήρισαν το κίνημα των αγανακτισμένων αποτελεί μιαδιαμαρτυρία ενάντια στην αδυναμία της κεφαλής να ικανοποιήσει τις απαιτήσειςτης βάσης του πελατειακοκομματικογραφειοκρατικού συστήματος. Το διαρραγένκοινωνικό συμβόλαιο της μεταπολίτευσης ήταν ακριβώς αυτό: η σιωπηλή συμφωνίατου πελατειασμού.
Το στρατόπεδο των insiders του συστήματος, η κυρίαρχη τάξη αποτελούνταν από τοσύνολο όσων συμμετείχαν άμεσα στο πελατειακό σύστημα, αλλά όχι μόνο.Περιελάμβανε όσους διοριζόταν στο δημόσιο, όσους μεσολαβούσαν για να διοριστούνκαι όσους εν τέλει τους διόριζαν· όσους έπαιρναν παράνομες επιδοτήσεις, όσουςμεσολαβούσαν για να τις πάρουν και όσους εν τέλει τις έδιναν. Οι τρειςεμπλεκόμενοι πόλοι αντιστοιχούσαν σε τρία επίπεδα του πελατειακού συστήματος. Οπρώτος αντιστοιχούσε στη βάση, ο δεύτερος σε μεσαία στελέχη (κομματάρχες,τοπικοί παράγοντες, μητροπολίτες, επικεφαλής κομματικών νεολαιών,συνδικαλιστές, δημοσιογράφοι κ.λπ.) και ο τρίτος σε ανώτερα στελέχη τουπελατειακού συστήματος (βουλευτές, υπουργοί, υψηλόβαθμα στελέχη της δημόσιαςδιοίκησης, δήμαρχοι, γενικοί γραμματείς υπουργείων, διευθυντές δημοσίωνοργανισμών κ.λπ.). Η βάση ήταν ιδιαίτερα πολυπληθής, καθώς η πλειοψηφία τηςκοινωνίας ζητούσε και ζητά ακόμα χάρες από το πελατειακό σύστημα για ναδιοριστεί από το παράθυρο, για να μετατεθεί ευνοϊκά το παιδί της που υπηρετείτη στρατιωτική του θητεία, για να πάρει το πτυχίο της, για να επιδοτηθεί, γιανα κλείσει μια δουλειά με το δημόσιο, για να αποφύγει να πληρώσει φόρους,κλήσεις, πρόστιμα κ.λπ.
Στο εσωτερικό του πελατειακού συστήματος, το οποίο λειτουργεί με τους όρουςμιας εγκληματικής οργάνωσης σε επίπεδο κοινωνίας αναπτύχθηκαν αντίστοιχεςσυμπεριφορές και οργανώσεις που κέρδιζαν το κάτι παραπάνω διά της ανοχής τουσυστήματος ή διά της διαπλοκής μαζί του: πυρήνες διαφθοράς στη δημόσιαδιοίκηση, στην αστυνομία, στις υπηρεσίες υγείας, φορο/εισφοροδιαφυγή. Ηυπέρβαση των όρων που διέπουν το τοπίο του πελατειασμού αποτελεί, όπως είναι φυσικόκαι εμφανές, αιτία πολέμου για όλους τους παράγοντες αυτού του συστήματος.
Για να έχουμε μια πλήρη εικόνα της κυρίαρχης τάξης, πρέπει να έχουμε στο μυαλόμας σχεδόν το σύνολο της κοινωνίας, όσους δηλαδή έμμεσα ή άμεσα έχουνπροσποριστεί ιδιοτελή οφέλη από την κατάσταση αυτή. Οι εξαιρέσεις τωνoutsiders είναι πολύ λίγες, αλλά οι διαβαθμίσεις του «μαζί τα φάγαμε»είναι υπαρκτές. Το κεντρικό πρόβλημα παραμένει δυσεπίλυτο: στη γενική κουλτούρατης κοινωνίας ο τρόπος των πελατειακών σχέσεων έχει εμπεδωθεί ως ο μοναδικόςτρόπος να χειρίζεται τις υποθέσεις της και ως ο μοναδικός τρόπος να έρχεται σεεπαφή με το κράτος.
Καταλήγω σε μία άλλη διαπίστωση του Καστοριάδη, βγαλμένη, επίσης, από άλλοπλαίσιο. Το ερώτημα τελικά σήμερα είναι ποιος και ποια είναι υπέρ αυτού τουσυστήματος και ποιος και ποια είναι εναντίον του. Είναι σαφές ότι οιδιακομματικοί υπερασπιστές του πελατειακού συστήματος, είτε αγνοώντας τηχρεοκοπία του είτε επιθυμώντας να φορτώσουν σε άλλους τις συνέπειές της,συμπεριφέρονται ως τάξη, αρχίζουν να αισθάνονται ως μέλη ενός μετώπου πουεργάζεται για την άρση κάθε προσπάθειας μεταρρύθμισης που θα πλήξει τηνκυρίαρχη θέση της τάξης τους μέσα στην κοινωνία. Η επιλογή του συνθήματος «πίσωστη δραχμή» είναι ψυχαναλυτικά αποκαλυπτική. Η δραχμή συμβολίζει την παραμονήστο παρελθόν του καθ’ ημάς κοτζαμπασισμού, τη φυγή προς τα πίσω. Είναι τοκύκνειο άσμα των βαμπίρ του κομματικογραφειοκρατικού συστήματος, η πολεμικήιαχή ενάντια σε ένα μέλλον που μοιάζει να τους κυκλώνει. Το αν η αυριανή θαείναι η μέρα των ζωντανών νεκρών μένει να φανεί.
Η μόνη ελπίδα είναι πως τα περισσότερο δυναμικά και δημιουργικά κομμάτια τηςκοινωνίας, αυτά δηλαδή που μπορούν να επιφέρουν μια ποιοτική αλλαγή προς τηνκατεύθυνση του εκσυγχρονισμού και του εξορθολογισμού της κοινωνίας,συνειδητοποιούν το αδιέξοδο και αποδέχονται την αναγκαιότητα των αλλαγών. Καιαυτοί είναι, συνήθως, αυτοί που έχουν λίγα να χάσουν, αυτοί που η εμπλοκή τουςμε την κομματικογραφειοκρατική τάξη που υπερασπίζεται το φαιοκόκκινο μέτωπο τηςαριστεράς, της ακροδεξιάς και του βαθέος κομματισμού είναι μόνο έμμεση. Τοβέβαιο πάντως είναι αυτό που γράφει ο ΦώτηςΓεωργελές: «Υπάρχουν µόνο 2 πολιτικές παρατάξεις που διαπερνούν οριζόντιατα κόµµατα. Η µια αποφασισµένη να προχωρήσει σε µεταρρυθµίσεις εντός τηςΕυρωπαϊκής Ένωσης µήπως σωθεί η χώρα και ξαναγίνει κανονική, ικανή να ζήσειτους πολίτες της. Και η άλλη που αποκρούει κάθε αλλαγή, που προσπαθεί ναδιατηρήσει το κατεστηµένο σύστηµα εξουσίας, που οδηγεί στη δραχµή, τουςολιγάρχες, τους µαυραγορίτες. Όσο οι δυο αυτές παρατάξεις δεν ξεχωρίζουν, ησωτηρία µας επαφίεται µόνο στους ξένους. Αλλά ποτέ κανείς δεν σώνεται αν δενθέλει να σωθεί».

Επισκεφτείτε το arguments εδώ. Αξίζει.

Ήττα ενός καρτέλ, αμηχανία δύο ρευμάτων

2012-01-28T08:20:00.001+02:00

Μια ενδοσκόπηση στα σημερινά πολιτικά πράγματα από το blog left Liberal synthesis

Η παρέμβαση του Σημίτη για τις αδυναμίες του μνημονίου δεν είναι ασήμαντη. Ο πρωθυπουργός της πρώτης πενταετίας του Ευρώ, που σηματοδοτήθηκε από τον όρο του εκσυγχρονισμού ,καταλογίζει ευθέως αδυναμίες στο μνημονιακό εγχείρημα. Δεδομένου ότι, τόσο ο εκσυγχρονισμός όσο και το μνημόνιο αντλούν νομιμοποίηση μέσω του ίδιου πλέγματος ιδεών πχ παραμονή στον σκληρό πυρήνα της ΕΕ, αυτονόητες θεσμικές αλλαγές με γνώση του κοινωνικού κόστους , επίκληση του αντιλαικισμου κλπ η παρέμβαση Σημίτη σηματοδοτεί και αναγνωρίζει μια τριπλή ήττα:

Την ήττα του κομματικού πολιτικού καρτέλ που ηγήθηκε του μνημονίου ,μια ήττα των εφαρμοσμένων πολιτικών του ,μια αποδόμηση των ιδεών του εκσυγχρονισμού.

Ο αστικός πολιτικός χώρος ευρίσκεται σε μια δυσχερή θέση καθώς προσπαθεί να οικοδομήσει ένα αμυντικό πρόταγμα , σωτηρίας .Στο Ευρώ πάση θυσία. Σε αντίθεση με την πρώτη ,"θετική", φάση του μνημονίου όπου ο Γαπ προσπάθησε να νοηματοδοτήσει μια διπλή ατζέντα υπέρβασης της κρίσης με ταυτόχρονες αλλαγές από το Σημιτικό ρεπερτόριο . Η οικονομική αποτυχία όμως και οι κοινωνικές αντιδράσεις την ακύρωσαν .Το κοινωνικό κόστος ήταν πολύ μεγαλύτερο και από τους πιο κυνικούς υπολογισμούς που είχαν γίνει.

Ο μικροαστικός πολιτικός χώρος της αριστεράς φέρεται μάλλον με σύνεση σε μια συγκυρία κομμένη και ραμμένη στα μέτρα του. Μέσω της τριπλής υπόστασης Δημαρ,Συν,ΚΚΕ προσφέρει διαφορετικά πολιτικά προφίλ για όλες τις ποικιλίες του πρώην Πασοκικου βιόκοσμου και μπορεί να προσβλέπει σε μια τριπλή εκλογική επιτυχία την οποία κατά βάθος κανένας δεν θέλει να ρισκάρει .Η ιδέα της Αριστερής εκλογικής συμμαχίας είναι εξαιρετικά παρακινδυνευμένη ,καθώς η υλοποίηση της θα άλλαζε αμέσως το θεμελιώδες βλέμμα της κοινωνίας προς αυτήν .Από την κοινή στάση των συμπασχόντων απέναντι στην κρίση ,ο λαός και η ενωμένη εκλογική αριστερά θα βρεθούν απέναντι όπου ο λαός ζητήσει εδώ και τώρα τα λεφτά που υπάρχουν ή θα κληθεί να συναινέσει σε ένα ιδιόρρυθμο πρόγραμμα Σταχανοφικού τύπου χωρίς το κομμουνιστικό ιδεώδες. Χωρίς τα πετρέλαια του Τσάβες , με αναιμική παράδοση στις συλλογικές οικονομικές δομές, η αριστερή πρόταση θα είναι μια εναγώνια αναζήτηση ηθικών πατριωτών καπιταλιστών τύπου Μπόμπολα και Κόκκαλη του ογδόντα, μπλέξιμο. Η ένσταση του ΚΚΕ παρόλο τον απροκάλυπτα προσχηματικό χαρακτήρα του εκφράζει μια βαθύτερη αυθεντική ψυχολογία του τύπου " ου μπλέξεις"

Η Σαμαρική σταθερότητα των δημοσκοπήσεων δεν είναι τυχαία και δεν πρόκειται να μειωθεί από κανένα ζήτημα υπογραφής της Νέας δανειακής σύμβασης. Η Σαμαρικη σταθερότητα δεν είναι κυβερνητική προσδοκία ανάτασης , είναι συντηρητική διαχείριση του πένθους. Χωρίς θετικό πρόταγμα ελπίδας ,η κοινωνία στρέφεται στα δοκιμασμένα .Η Νεοδημοκρατικη επερχόμενη παλινόρθωση έστω και νοθευμένη από οποιαδήποτε μορφή συνεργασίας ,έχει τα κλασσικά χαρακτηριστικά της κλασσικής συντηρητικής στροφής : νοικοκυροσύνη , νουνέχεια, εσωστρέφεια. Στο υπέδαφος της κινηματικής φαινομενολογίας δεν είναι δύσκολο να ανιχνεύσουμε ορυκτά του γεωλογικού στρώμματος της καρτερίας, της υπομονής, της παρατεταμένης θλίψης.Αυτό το ψυχολογικό υπέδαφος θα ορίσει τελικά τις εκλογές.

Στο πλαίσιο αυτό η αυτοδιάλυση του εκσυγχρονιστικού κομματικού καρτέλ, μέσω της δημόσιας απόστασης του Σημίτη , δημιουργεί μια ιστορική ρήξη (1)Ο "λαός" του εκσυγχρονισμού , που απετέλεσε την υλική υπόσταση ενός πρωτου ρεύματος θετικής αξιοποίησης της μνημονιακής ατζέντας( άνοιγμα επαγγελμάτων, φορολογική δικαιοσύνη ,διαφάνεια, ορθολογισμός εσωτερικών αντιφάσεων ασφαλιστικού κλπ ) μένει χωρίς αφήγηση ενός συνεχούς. Η γκροτέσκα σουρεάλ εικόνα της πρωτοβουλίας "για την Ελλάδα τώρα" με ΜΑΤ στην είσοδο , η τελετουργία διαλόγου του τύπου "παρευρίσκεται και ο δήμαρχος Νέας Σμύρνης" ,και τον Ραγκούση πρώτο τραπέζι πίστα, δείχνει και τα συμβολικά όρια του χώρου.

Με την κομματική μορφή της αριστεράς να μετράει από τώρα έδρες, την άμορφη μάζα μιας νοικοκυρεμένης Ελλάδας να κοιτάει δεξιά, με τον κομματικό εκσυγχρονισμό σε επιθανάτιο ρόγχο και το ΠΑΣΟΚ σε κώμα ,παραμένουν δυο παράγοντες που δεν δείχνουν προσανατολισμό.

Ο πρώτος είναι αυτός που η πολιτική αργκό ονομάζει λαϊκό παράγοντα, δηλαδή η πραγματικότητα του ενός εκατομμυρίου ανέργων και των πολλών εκατομμυρίων υποαμοιβόμενων ,μισθωτών ,συνταξιούχων όταν ευρίσκονται σε πολιτική διέγερση, κινητοποίηση, διαμαρτυρία .Χωρίς την πολιτική διέγερση ο ίδιος πληθυσμός είναι στείρο δημοκοπικό υλικό.

Από την άλλη πλευρά η λειτουργική συσπείρωση του εκσυγχρονισμού, η ηθική και έλλογη πλευρά των micro η semi η full insiders , εννοούμενη όμως στην μη κομματική έκφραση.Σε άλλες διατυπώσεις το πλάσμα αυτό αποκαλείται παραγωγική Ελλάδα. Αυτός είναι ο δεύτερος πόλος.

Σύμφωνα με τις τρέχουσες οικονομίστικες αναλύσεις το ρεύμα αυτό ,υποτίθεται πως καθώς ρέπει προς ραγδαία οικονομική παράλυση, δημιουργεί μια πολιτική συνθήκη συμμαχίας μικρών και μεσαίων. Η ανάλυση παραγνωρίζει τα μορφωτικά ,συμβολικά και τελετουργικά κεκτημένα του ρεύματος ,υποτιμά τον αυθεντικό αντιλαικισμό του, και άρα την οργανική ανάγκη αυτοκατανόησης του ως ένα άλλο "όλο". Οι οικονομιστικές αναλύσεις ταυτίζουν τον εκσυγχρονισμό με τους διαχειριστές του και υποτιμούν την αυτονομία του προτάγματος .

Ενω υπάρχει μια σημαντική απεργιακή έκρηξη σε πολλούς κλάδους ,κυριως με ζητήματα δεδουλευμένων (3) είναι κοινή παραδοχή ότι οι κινητοποιήσεις είναι σε ύφεση.

Τι περιμένει ο "λαϊκός παράγοντας" ;

- Την ευόδωση του προγράμματος Παπαδήμου στην ελάχιστη εκδοχή του (αλά Σαμαρά) ;

- Την μεταμόρφωση του Παπαδήμου σε πολιτικό ηγέτη ( αλά Διαμαντοπούλου) ;

- Τις εμπνεύσεις της πιο κινηματικής αριστεράς ;

Υπάρχει λοιπόν μια ειδική συγκυρία όπου δυο διαφορετικά ρεύματα διαφορετικής τάξεως ,ταξινομημένα με διαφορετικό κριτήριο και άρα με συμπτώσεις και αποστάσεις ευρίσκονται σε ένα κενό.

Από την μια πλευρά η μεγάλη κινηματική μορφή των διαδηλώσεων ,της αγανάκτησης ,από την άλλη η οργανική συμμαχία του μη κομματικού εκσυγχρονισμού ,ευρίσκονται είναι σε κατάσταση pause.

Ο μη κομματικός εκσυγχρονισμός χωρίς την επαφή με τις κινηματικές εκφράσεις φλερτάρει με τον συστημικό αυταρχισμό ,ενώ οι λαϊκές δυσαρέσκειες σε απόσταση απο τον εκσυγχρονισμό ρέπουν προς ένα διαλυτικό κατακερματισμό. Πρόκειται για το μοναδικό επίδικο της συγκυρίας ,για όσους αναζητούν μια μη τελετουργική (4)παρέμβαση της αριστεράς .Ας το πούμε χοντρικά : η αυθεντική κινηματική "αντιμνημονιακή" αγανάκτηση χωρίς τις ειλικρινείς ρεφορμιστικές συντεταγμένες της " παραγωγικής Ελλάδας " απλά θα τροφοδοτήσει με ένταση ένα πυκνό ιστορικό χρόνο με τελικό αποτέλεσμα μια διπλή κατάσταση πένθους - αυταρχισμού Iustitium (5).

Στην μεγαλύτερη δυσκολία ευρίσκεται ο οργανικός εκσυγχρονισμός. Οι φυσικοί φορείς του ευρίσκονται σε δυσπραγία , οι πολιτικοί του αποδεικνύονται καιροσκόποι, και ο μόνιμος αντίπαλος του, ο αντιδραστικός λαϊκισμός , ως συνήθως , πακετάρει όλα σε ένα (μεταρρυθμίσεις ,μνημόνιο, Οικονομική κρίση) για να ακυρώσει οποιαδήποτε προσπάθεια.

Στις συνήθεις ιδιοτροπίες της συγκυρίας ,η εγκράτεια της αγανάκτησης συμπίπτει με την αμηχανία του εκσυγχρονισμού.

Έχω την γνώμη πως η έκταση και η ένταση και η σκληρότητα των ρυθμίσεων της δανειακής σύμβασης Παπαδήμου δεν μπορούν να αποτελέσουν θρυαλλίδα εξελίξεων από μόνες τους. Η κοινωνία έχει " προεξοφλήσει" τεχνικά την αρνητική εξέλιξη, δεν την έχει προεξοφλήσει ιδεολογικά. Δεν υπάρχουν τα μετεωρολογικά στοιχεία δημιουργίας μιας ατμόσφαιρας θετικής προοπτικής εν μέσω και διά της λιτότητας. Αυτό είναι το ζητούμενο και αυτό είναι ιδεολογικό και όχι οικονομικό τεχνικό επίδικο.

(1) Δεν είναι καθόλου τυχαίο οτι ο Ν.Μπίστης προσπαθει να αναδείξει μια αίσθηση συνέχειας στις δηλώσεις Σημίτη, παραγνωρίζοντας τις σιωπές του ανδρός.Το ζητούμενο του είναι να διασώσει ακριβώς το συνεχές (εδώ)

(2) Ο οικονομισμός έχει πάρει πλέον υστερικές μορφές ακόμη και στις πιο έλλογες πλευρές της αριστεράς. Εκφράζεται από ένα στεγνό αποιδελογικοποιημένο μεταρρυθμιστικό λόγο πέριξ της Δημαρ η απο μια αντιεκσυγχρονιστική αλλεργία εντός Συν η οποία έφτασε να καταγγείλει την εισαγωγή του management στο δημόσιο ως νεοφιλελεύθερη επέλαση.

(3)Η περίπτωση της Χαλυβουργικής είναι η μοναδική όπου η απεργία δεν γίνεται για δεδουλευμένα .Το σωματείο εκεί έχει κάνει την ανάλυση ότι είναι δυνατόν να πετύχει μια συγκράτηση μισθών σε μια βιομηχανία με μειούμενη παραγωγή .Είναι μια προσέγγιση υψηλού ρίσκου με συνεκτική ατζέντα .Το παράδοξο είναι ,πως η επιτυχία δεν μπορεί να ορισθεί παρά μέσω ενός νέου συμβιβασμού ,τον οποίο κατα βάθος αναζητά το Πάμε, εξ´ ου και η " περιφρούρηση " για την "συνεπή " διαχείριση της.

(4) Ο χρόνιος οικονομισμός και η φύση της κρίσης ως κατ´ αρχάς χρηματοοικονομική ,δημιουργούν μια γραμμική κατασκευή περίπου ως εξής: Οικονομική δυσπραγία-κινήματα -ανατροπή .Στην κατασκευή αγνοείται η διάσταση των σύγχρονων κινημάτων ως αισθητικό υλικό το οποίο επανεισάγεται ως θέαμα στην συγκυρία. Με μια έννοια η εκτός ΜΜΕ δράσεις είναι αποτελεσματικές μέσω του " κενού " που δημιουργούν .Τελετουργικές είναι εκείνες τις πολιτικές που υποτιμούν την σημασία του «κενού» και συμμετέχουν εκούσια στην δημιουργία ενός «αριστερού» θεάματος, «αριστερού» ακροάματος , ενός event.

(5) Για το Iuistitium εδώ

Εικόνα : Dino Valls

Τι ζητούν οι δανειστές;

2012-01-27T13:40:00.000+02:00

Η επιστολή της τρόικας στους αρχηγούς από το ΈΘΝΟΣ

Υπόμνημα όπου προσδιορίζονται οι όροι, με βάση τους οποίουςθα συνομολογηθεί η νέα δανειακή σύμβαση, διαβιβάστηκε από την τρόικα στουςαρχηγούς των κομμάτων που στηρίζουν την κυβέρνηση Λουκά Παπαδήμου. Στοδεκασέλιδο κείμενο περιλαμβάνονται νέα επώδυνα μέτρα, όπως μαζικές απολύσειςαπό το Δημόσιο, δραστικές περικοπές επικουρικών συντάξεων, αναδρομικές αυξήσειςστις αντικειμενικές αξίες των ακινήτων

Την πιστή και άμεση εφαρμογή των όσων έχουν ήδη συμφωνηθεί(Μεσοπρόθεσμο, Μνημόνιο 1) μεταξύ της Ελλάδας, της ΕΕ και του ΔΝΤ, αλλά και τηλήψη νέων μέτρων μέσα στο επόμενο εξάμηνο, ζητεί -εν όψει της κατάρτισης τηςνέας δανειακής σύμβασης- η τρόικα από τους πολιτικούς αρχηγούς που στηρίζουντην κυβέρνηση και από τον πρωθυπουργό, Λ. Παπαδήμο.

Στο δεκασέλιδο υπόμνημα των δανειστών μας με ημερομηνία 23Ιανουαρίου 2012, που βρίσκεται από χθες στα χέρια των κ. Παπανδρέου, Σαμαρά καιΚαρατζαφέρη και αποκαλύπτει σήμερα το «Εθνος», δίδεται ιδιαίτερη έμφαση στηνεπιτάχυνση των ρυθμών υλοποίησης των μέτρων που έχουν ήδη αποφασιστεί (καιψηφιστεί από τη Βουλή).

Ωστόσο, για την επίτευξη των στόχων που έχουν τεθεί, οιδανειστές ζητούν άμεσα μαζικές απολύσεις από τον στενό και ευρύτερο δημόσιοτομέα, μείωση των επικουρικών συντάξεων και αυξήσεις στις αντικείμενες αξίεςακινήτων, οι οποίες μάλιστα να ισχύσουν και αναδρομικά από την 1η Ιανουαρίου.

Ειδικότερα, το νέο πακέτο μέτρων, που θα είναι τοαντικείμενο της σύσκεψης των αρχηγών με τον πρωθυπουργό, που αναμένεται ναγίνει εκτός απροόπτου αύριο, και η υιοθέτηση του οποίου αποτελεί το«διαβατήριο» για την εκταμίευση της δόσης των 89 δισ. ευρώ, περιλαμβάνει μεταξύάλλων τα εξής:

- Αύξηση των αντικειμενικών αξιών των ακινήτων κατά 25 % έωςτην 1η Ιουνίου του 2012, αλλά με αναδρομική ισχύ από την 1η Ιανουαρίου.

- Μαζικές απολύσεις από τον στενό και ευρύτερο δημόσιο τομέα,μέσα από τις καταργήσεις και συγχωνεύσεις οργανισμών.

- Μείωση των επικουρικών συντάξεων και δημιουργία ενός ταμείουεπικουρικής ασφάλισης.

- Αρση των νομικών εμποδίων που υπάρχουν για απολύσειςπροσωπικού και μειώσεις μισθών στις τράπεζες.

- Ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών με κοινές μετοχές χωρίςδικαίωμα ψήφου, γεγονός που αποτρέπει την κρατικοποίησή τους.

- Κατάργηση των ρυθμίσεων (που έχουν ήδη ψηφιστεί) για ταληξιπρόθεσμα χρέη στην εφορία.

- Πώληση δυο – τριών μεγάλων επιχειρήσεων του Δημοσίου, έως τοτέλος Ιουνίου του 2012.

- Την καθιέρωση σε ετήσια βάση ελέγχου των περιουσιακώνστοιχείων όσων εμπλέκονται στη φορολογική διοίκηση.

- Την εκδίκαση όλων των εκκρεμών δικών για οφειλές προς τοΔημόσιο έως τον Μάρτιο του 2013.

- Την κατάργηση κάθε είδους ρυθμίσεων που παρέχουν φορολογικήαμνηστία (όπως π.χ. περαίωση).

Το πακέτο αυτό που αποτελεί ουσιαστικά τη νέα δανειακήσύμβαση που θα κληθεί να υπογράψει η χώρα, ο πρωθυπουργός το έθεσε ήδη υπόψητων πολιτικών αρχηγών και αναλυτική συζήτηση θα γίνει στη νέα σύσκεψη κορυφής.Σύμφωνα με πληροφορίες, από την πλευρά της ΝΔ υπάρχουν ενστάσεις για ορισμένααπό τα μέτρα, αλλά υπάρχει αισιοδοξία ότι τελικά θα βρεθεί «χρυσή τομή» με τηντρόικα.

ΔΗΜΟΣΙΟ
Κλείσιμο φορέων και απολύσεις

Ερχονται απολύσεις στον ευρύτερο δημόσιο τομέα. Η τρόικα στοέγγραφο της ζητεί ξεκάθαρα κλείσιμο φορέων και «κόψιμο» εργαζομένων εντός του2012 Δηλαδή στους οργανισμούς που θα μπαίνει λουκέτο δεν θα γίνονται μετατάξειςυπαλλήλων αλλά απολύσεις. Ο στόχος που έχει τεθεί είναι 150.000 αποχωρήσεις απότο Δημόσιο έως το 2015.

Οπως έχει γράψει το «Εθνος», το κλείσιμο φορέων θα ξεκινήσειαπό τα Νομικά Πρόσωπα Ιδιωτικού Δικαίου και τις δημοτικές επιχειρήσεις.

Τη μείωση του προσωπικού στη δημόσια διοίκηση προανήγγειλε,άλλωστε, πρόσφατα και ο υπουργός Οικονομικών Ευάγγελος Βενιζέλος, ο οποίος μετάτο Ecofin της Τρίτης ανέφερε πως πρόκειται για διαρθρωτική αλλαγή που βρίσκεταιπάνω στο τραπέζι.

ΣΕ ΠΟΣΟΣΤΟ 25%
Αναδρομική αύξηση στις αντικειμενικές των ακινήτων

Αύξηση των αντικειμενικών τιμών των ακινήτων κατά 25% ζητείη τρόικα. Μάλιστα όπως υπογραμμίζεται στο έγγραφο, ακόμη κι αν το μέτρονομοθετηθεί τον Ιούνιο του τρέχοντος έτους θα εφαρμοστεί αναδρομικά από 1ηςΙανουαρίου 2012.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι μία αύξηση των αντικειμενικών θαεκτοξεύσει στα ύψη τη φορολογική επιβάρυνση των ιδιοκτητών ακινήτων. Κι αυτόκαθώς θα συμπαρασύρει προς τα πάνω όλα τα τέλη και τους φόρους που βαρύνουν τηνακίνητη περιουσία, με πρώτο και καλύτερο το έκτακτο τέλος ακινήτων το οποίοεισπράττεται μέσω των λογαριασμών της ΔΕΗ.

Επίσης, θα φέρει επιβαρύνσεις στον φόρο μεταβίβασης, στονφόρο κληρονομιών, δωρεών και γονικών παροχών, στον φόρο εισοδήματος με τηνυπαγωγή των ακινήτων στα νέα τεκμήρια διαβίωσης, στο τέλος ακίνητης περιουσίαςκαι στα δικαιώματα που καταβάλλονται σε δικηγόρους και συμβολαιογράφους.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι σε ανύποπτο χρόνο ο υπουργόςΟικονομικών Ευάγγελος Βενιζέλος είχε υπογραμμίσει ότι αν προχωρήσει η αύξησητων αντικειμενικών αξιών, τότε θα γίνουν προσαρμογές στους συντελεστές τουτέλους ακινήτων ώστε να μην υπάρξουν πρόσθετες επιβαρύνσεις για τους ιδιοκτήτεςακινήτων.

Επίσης, σχέδιο που επεξεργάζεται το υπουργείο προβλέπεισταδιακή αύξηση των αντικειμενικών, ώστε σταδιακά να φτάσουν στα επίπεδα τωνεμπορικών τιμών.

Η ΛΙΣΤΑ
Απελευθέρωση κλειστών επαγγελμάτων

Πλήρη απελευθέρωση όλων των κλειστών επαγγελμάτων με έμφασησε αυτά των δικηγόρων, των μηχανικών, των συμβολαιογράφων, των λογιστών, τωνφοροτεχνικών, των μεσιτών κ.ά. προτείνεται από την τρόικα. Ειδικά ζητείται νακαταργηθεί η απαίτηση της παρουσίας δικηγόρου σε ποικίλες πράξεις στις οποίεςχρειάζεται και παρουσία συμβολαιογράφου. Επίσης να καταργηθούν οι κατώτατεςαμοιβές για τους μισθωτούς δικηγόρους και να εξαλειφθεί το ενδεχόμενο το ΤΕΕ νακινηθεί ενάντια σε μηχανικούς, οι οποίοι συμφωνούν σε «ασυνήθιστα χαμηλέςαμοιβές».

ΕΛΛΕΙΜΜΑ
Πρόσθετα μέτρα 2,1 δισ. ευρώ

Πρόσθετα μέτρα ύψους 2,1 δισ. ευρώ ή 1% του ΑΕΠ ζητεί για τοτρέχον έτος η τρόικα, προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος για μείωση τουελλείμματος. Τα μέτρα θα προέλθουν, όπως σημειώνεται στο έγγραφο, από μειώσειςδαπανών στους τομείς της Υγείας και στα εξοπλιστικά προγράμματα. «Ολα τα μέτραθα αφορούν μόνο στην πλευρά των δαπανών και θα πρέπει να είναι λίγα, αλλάυψηλής απόδοσης και αποτελεσματικά», αναφέρεται χαρακτηριστικά.

ΕΦΟΡΙΕΣ
Ελεγχοι κατά της διαφθοράς

Μόνιμους φορολογικούς κανόνες ζητεί η τρόικα και προς τηνκατεύθυνση αυτή προτείνει, σύμφωνα με το κείμενο, τη «μη χορήγηση φορολογικώναμνηστιών». Επίσης, συστήνει τον έλεγχο σε ετήσια βάση των περιουσιακώνστοιχείων αξιωματούχων της φορολογικής διοίκησης, εφαρμογή ενός συστήματος γιατην προστασία εκείνων που καταγγέλλουν υποθέσεις διαφθοράς, εκδίκαση όλων τωνυποθέσεων οι οποίες αφορούν χρέη προς το Δημόσιο το αργότερο έως τον Μάρτιο του2013 και σύσταση των υπηρεσιών εσωτερικών υποθέσεων που καθιερώθηκαν με νόμο το2011.

ΟΦΕΙΛΕΣ
Βέτο στις πρόσφατες ρυθμίσεις

Βέτο στις νέες ευνοϊκές ρυθμίσεις για την εξόφλησηληξιπρόθεσμων οφειλών προς τις εφορίες και τα ασφαλιστικά ταμεία βάζει ητρόικα. Ζητεί ρητά την τροποποίηση του πρόσφατου πολυνομοσχεδίου του υπουργείουΟικονομικών και «ανάκληση-ακύρωση» των σχετικών άρθρων 3 και 21 που ψηφίστηκανπροχθές από τη Βουλή και περιέχουν τις διατάξεις για τις ευνοϊκές ρυθμίσεις.Θέτει το σκεπτικό πως έτσι «θα εξαλειφθεί η παύση της ποινικής δίωξης και τουπαγώματος των περιουσιακών στοιχείων των οφειλετών».

ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΕΣ
Ενα Ταμείο για 3,5 εκ. ασφαλισμένους

Ενα ενιαίο επικουρικό ταμείο θα δημιουργηθεί για 3,5εκατομμύρια ασφαλισμένους και θα ψαλιδιστούν οι επικουρικές συντάξεις. ΣτοΕνιαίο Ταμείο Επικουρικής Ασφάλισης θα υπαχθούν μεταξύ άλλων οι δημόσιοιυπάλληλοι, οι εργαζόμενοι στις ΔΕΚΟ, οι τραπεζικοί υπάλληλοι και οι μισθωτοίτου ιδιωτικού τομέα. Το ποσοστό αναπλήρωσης θα είναι ανάλογο με την οικονομικήκατάσταση του κάθε φορέα και θα κυμαίνεται από 20% έως 40%. Σε όσα Ταμεία είναιστο «κόκκινο», η μεσοσταθμική μείωση θα είναι 15%.

ΑΠΟΚΡΑΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΙΣ
Πώληση τριών εισηγμένων

Την άμεση πώληση δύο ή τριών μεγάλων εισηγμένων επιχειρήσεωντου Δημοσίου το αργότερο έως τον Ιούνιο ζητεί η τρόικα. Με δεδομένο πως τοπρόγραμμα αποκρατικοποιήσεων παρουσιάζει καθυστερήσεις και είναι εξαιρετικάδύσκολο να επιτευχθεί ο φετινός στόχος για έσοδα ύψους 9,3 δισ. ευρώ, η τρόικαεπιζητεί την επιτάχυνσή τους. Επίσης, ζητεί συστηματική προεργασία (π.χ.αλλαγές στο ρυθμιστικό πλαίσιο, ολοκληρωμένη απογραφή, χρήσεις γης, ξεκαθάρισματίτλων), προκειμένου να προχωρήσει η αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας.

ΚΟΙΝΕΣ ΜΕΤΟΧΕΣ
Επανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών

Στα χέρια των ιδιωτών μετόχων τους παραμένουν οι ελληνικέςτράπεζες, καθώς η επανακεφαλαιοποίησή τους θα γίνει με κοινές άνευ δικαιώματοςψήφου μετοχές. Αυτό υπογραμμίζεται σε έγγραφο της τρόικας προς την κυβέρνηση,και ταυτόχρονα ζητά να αρθούν «νομοθετικά εμπόδια» που αφορούν περικοπές μισθώνκαι απολύσεις προσωπικού.

Ειδικότερα η τρόικα προτείνει η επανακεφαλαιοποίηση τωνελληνικών τραπεζών λόγω του PSI+, να γίνει με κοινές μεν μετοχές, χωρίς όμωςδικαίωμα ψήφου. Δηλαδή για τα κεφάλαια που θα λάβουν από το κράτος θα εκδώσουνκοινές χωρίς δικαίωμα ψήφου μετοχές (για συγκεκριμένο διάστημα και πιθανόν για3 χρόνια). Με τον τρόπο αυτόν διασφαλίζεται ο ιδιωτικός χαρακτήρας τωνελληνικών τραπεζών, καθώς θα παραμείνουν στα χέρια των ιδιωτών μετόχων και τωνσημερινών διοικήσεών τους. Ταυτόχρονα ζητά να αρθούν τα νομοθετικά εμπόδια στιςπερικοπές μισθών και στις απολύσεις προσωπικού, ώστε να βοηθηθεί η εξυγίανσητων τραπεζών. Εισηγείται λοιπόν άμεση άρση των συγκεκριμένων εμποδίων μενομοθετικές αλλαγές.

Ακόμα με το έγγραφό της ζητά να επιτραπεί στο ΤαμείοΧρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (θα διαθέτει 30 δισ. ευρώ κεφάλαια) να δανείζειτο Ταμείο Εγγύησης Καταθέσεων και Επενδύσεων. Με τον τρόπο αυτόν, ενισχύεται ηφερεγγυότητα του ελληνικού τραπεζικού συστήματος, ενώ «ανοίγει» ο δρόμος για ναεπιστρέψει πίσω στις τράπεζες τμήμα των «απολεσθέντων» καταθέσεων

Ιδιαίτερα θετικό είναι το γεγονός ότι ο δείκτης κεφαλαιακήςεπάρκειας core tier 1 θα αυξηθεί από φέτος στο 9% (από 8% τώρα) και στο 10% απότον Ιούλιο του 2013. Με τον τρόπο αυτόν, οι τράπεζες θα έχουν χρόνο νααντλήσουν τα απαραίτητα κεφάλαια.

Γ. Σαραντάκος – Κ. Τσαχάκης

Μήπως τα κεντρικά ΑΕΙ ευημερούν παρά το κλάμα μας;

2012-01-27T07:51:00.000+02:00

Από την καλή μου φίλη, ΝιόβηΠαυλίδου, υποψήφια στις εκλογές εσωτερικών μελών συμβουλίων στο ΑΠΘ, έφτασεστη «Μαργαρίτα» μια ανακοίνωση της Πανεπιστημιακής Συμπαράταξης του ΑΠΘ.Ευχαριστώ την φίλη πανεπιστημιακό ΜάνιαΜαυρή για την προώθηση.

Αναρτήθηκαν, τελικά, οι εκλογικοί κατάλογοι στην ιστοσελίδατης Οργανωτικής Επιτροπής των εκλογών για τα εσωτερικά μέλη του Συμβουλίου. Θατους βρείτε εδώ: http://newton.ee.auth.gr/eklogesauth2011/katalogoi.html#

Κατ' αρχάς, συγχαίρουμε την Πρυτανεία για τη συνεργασία τηςστη διεξαγωγή των εκλογών της 15ης Φεβρουαρίου. Κατανοούμε πως, σε προσωπικότουλάχιστον επίπεδο, δεν είναι και ό,τι καλύτερο θα μπορούσε να σου συμβεί, νααπειλείται με διακοπή η πρυτανική σου θητεία στη μέση. Επί του παρόντος, θααρκεστούμε να τονίσουμε ότι αυτές εδώ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΕΚΛΟΓΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΠΡΥΤΑΝΕΩΝ,ΑΛΛΑ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ. Οι Πρυτάνεις έκαναν λάθος που προεξόφλησαν από την αρχή τηναποπομπή τους, και ίσως το πληρώσουν ακριβά. Όλοι εμείς οι άλλοι, πάντως,πληρώσαμε ήδη το λάθος τους πανάκριβα. Κατασπατάληση χρόνου και δυνάμεων για τοτίποτα. Επί του θέματος, όμως, θα επανέλθουμε αναλυτικότερα εν ευθέτω χρόνω.

Ένα άλλο θέμα επιθυμούμε να θίξουμε μετά την ανάγνωση τωνκαταλόγων που αναρτήθηκαν στο διαδίκτυο: Τον Δεκέμβρη του 2010, όταν κάναμε τιςτελευταίες εκλογές στον ΕΣΔΕΠ, μετρούσαμε 2.180μέλη ΔΕΠ στο ΑΠΘ (όλοι μαζί και μόνον ΔΕΠ). Βλέπουμε, λοιπόν, τώρα, έναχρόνο μετά, κατά τον οποίο βιώσαμε την κορύφωση της κρίσης, πως είμαστε 2.183 !!! Στο μεταξύ, μεσολάβησε ηαθρόα συνταξιοδότηση συναδέλφων, αφενός, και το πάγωμα των νέων θέσεων, ηκαθυστέρηση στην προώθηση της διαδικασίας πλήρωσης νέων θέσεων και οκαθυστερημένος διορισμός των νεοεκλεγέντων, αφετέρου.

Από την παρατήρηση αυτή, προκύπτει μια σειρά ερωτημάτων:

- Με ποιουςρυθμούς, άραγε, πολλαπλασιαζόμασταν παλιότερα; Ανεβάσαμε το επίπεδο σπουδώνκατά τρόπο ανάλογο;

- Γιατίπαραπονιόμαστε σήμερα ότι τα Τμήματά μας δεν είναι πια επαρκώς στελεχωμένα εξαιτίας της κρίσης;

- Μήπως χρειαζόμαστεπράγματι ένα καλύτερο σύστημα διαχείρισης ανθρωπίνων πόρων στο Πανεπιστήμιόμας; Μήπως εδώ τελικά ο νέος νόμος, με τα προγράμματα σπουδών και τη διάρθρωσητου ΑΠΘ σε σχολές, μας δίνει αυτήν ακριβώς την ευκαιρία; Μήπως θάταν λάθος νατη σπαταλήσουμε;

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΣΥΜΠΑΡΑΤΑΞΗ AΠΘ

*Τις απόψεις της Συμπαράταξης για την εκπαιδευτικήμεταρρύθμιση μπορείτε να τις βρείτε εδώ

Για ποια ¨οικολογία"

2012-01-26T21:16:00.000+02:00

του Γιώργου Δημητρίου από το Πράσινο Βέλος

1. Μολονότι θεμέλιο της δράσης και της οπτικής του «πράσινου»κινήματος, η θεματική της προστασίας του περιβάλλοντος είναι πλέονδιάχυτη στην προγραμματική δημαγωγία της πλειοψηφίας των πολιτικών κομμάτων τουδυτικού κόσμου και των γραφειοκρατιών μηχανισμών τους, σε όλα τα επίπεδα τηςδιοικητικής κατανομής του χώρου.

2. Το κόστος της ανάπτυξης λαμβάνεται υπόψηαπό αυτοδιοικήσεις, διακυβερνήσεις - κρατικές και υπερεθνικές - και από τηνίδια την βιομηχανική οικονομική οργάνωση, στο πλαίσιο της εκμετάλλευσης τουπλανήτη με τρόπους συμβατούς με την αγορά και τους διαθέσιμους πόρους.

3. Η οικολογία - επιστήμη της αλληλεπίδρασηςτων έμβιων στο φυσικό τους περιβάλλον – αποτέλεσε μεν την βάση συγκρότησης μιαςσωρείας εγγενών τομέων αλλά οδήγησε διαχρονικά στην παρεξήγηση των βασικώνσκοπών της: η εργαλειακή της χρήση μετάλλαξε την φύση της σαν συνολική, κριτική,οπτική στο μοντέλο τηςβιομηχανικής ανάπτυξης.

Περιβαλλοντισμός ή λειτουργική «οικολογία»;

Η προσπάθεια του πεζού συμβιβασμού μεταξύ βιομηχανικήςπαραγωγής και περιβαλλοντικής διαχείρισηςσυνθέτει τον περιβαλλοντισμό.Ο περιβαλλοντισμός εντάσσεται στην ανθρωποκεντρική οπτικήχάριν στην επιστημονική-αναγωγική προσέγγιση της φύσης, σύμφωνα με τηνοποία η υποβάθμιση του περιβάλλοντοςυποθηκεύει την επιβίωση του ανθρώπου.Η πλειοψηφική πολιτισμική προσέγγιση που διαμορφώνει περιορίζει στην θεώρησητης φύσης σαν κεφάλαιο προς προστασία από μέρους ενός προνοητικού,υπεύθυνου, διαχειριστή. Οι φιλελεύθερες οπτικές που την υιοθετούν στοχεύουνστην ενσωμάτωση της αρχής «όποιος μολύνει πληρώνει» στα πλέον προηγμένα δίκαια,αγνοώντας ότι δημιουργούν μια διεστραμμένη αγορά ρύπων, που συμβιβάζειμολύνοντες και μολυσμένους μέσω του καθορισμού της τιμής τηςπροκαλούμενης ζημιάς και ότι ωθούν τις παραγωγικές μονάδες ναπροσθέσουν απλώς το κόστος της μόλυνσης στο κόστος παραγωγής τους.

Περισσότερο πολύπλοκη παρουσιάζεται η ρεφορμιστική πρότασητης «οικο-ανάπτυξης» ή βιώσιμης ανάπτυξης. Η προσέγγιση της βασίζεται στηνσυνειδητοποίηση της σημαντικής διαφοράς μεταξύ κόστους προστασίας της φύσηςκαι κόστους της ζημιάς πουθα προκαλούνταν στην αντίθετη περίπτωση. Η βιώσιμη ανάπτυξη προχωρείσε μια προβολή της εκμετάλλευσης του περιβάλλοντος στο προσεχέςμέλλον επιχειρώντας, πρακτικά, την απλή μετάθεση μιας αναπόφευκτης καταληκτικήςημερομηνίας. Στο μεταξύ και για λόγους αρχής, παρά τα διεθνή συνέδρια και τιςβαρύγδουπες συλλογές υπογραφών, αυτορίζεται ανίκανη να τροποποιήσει το ισχύονμοντέλο ανάπτυξης που τροφοδοτείται από μία πραγματική «αγοράπεριβάλλοντος» - οικο-εμπόριο - και εγκλωβίζει τον περιβαλλοντισμόστοεσωτερικό ενός άσωτου συστήματος παραγωγής και κατανάλωσης,κύρια και πρωταρχική αιτία των ζημιών τις οποίες προσπαθεί ναθεραπεύσει.

Ριζοσπαστικός οικολογισμός

Μοναδική μειοψηφική οπτική του οικολογισμού, η οποίαδεν δέχεται συμβιβασμούς με το ισχύον μοντέλο ανάπτυξης και την τεχνοκρατίαπουσυνιστά τον σκληρό εκτελεστικό του βραχίονα, είναι η οικολογία του βάθους.Ο όρος οικολογία του βάθους υιοθετήθηκε από τονΆρνε Νάες σε μιαπροσπάθεια «πνευματικής» προσέγγισης στην φύση, μιας προσπάθειας που είχεσκιαγραφηθεί εύγλωττα στα κείμενα των αμερικανών πιονιέρων Άλντο Λέοπολντ και ΡαχήλΚάρσον. Ο Νάεςαναζητούσε μια προσέγγιση ουσίας στην φύση μέσω μιας «άλλης»ευαισθητοποίησης προς τον ίδιο τον εαυτό μας και τον έμβιο και άβιο «κόσμο» πουμας περιβάλλει.

Η οικολογία του βάθους παρακάμπτει την αναγωγικήεπιστημονική προσέγγιση για να γευτεί την αυτογνωσία και τηνενσυναίσθηση της «σοφίας» της Γης. Η κριτική στον ανθρωποκεντρισμό είναιθεμελιώδης όσο και αναπόφευκτη και η ανθρώπινη ύπαρξη - μέσω μιας ολιστικήςπροσέγγισης - μέρος του κοσμικού «όλου». Η οπτική της οικολογίας τουβάθους θεμελιώνεται στον οικοκεντρισμό και στην θεώρηση της φύσης σαν αξίας ανεξάρτητααπό την όποια χρησιμότητα της: εάν καταστρέφουμε την φύση καταστρέφουμεεμάς τους ίδιους.

Μέσω της οικολογίας του βάθους η οικολογικήπροσέγγιση γίνεται ουσιαστικά ριζοσπαστική: απαιτεί την επείγουσααναθεώρηση του ισχύοντος κοινωνικού μοντέλου, τις πολιτισμικές μορφές του,την θέση του ανθρώπου στην φύση και την έξοδο από τον εκβιομηχανισμό,από τον ατομικό ωφελιμισμό και από το ισχύον τεχνο-επιστημονικόπαράδειγμα. Με λίγα λόγια, η οικολογία του βάθους προτάσσει τηνπαρέμβαση στις αιτίες παρά στα αποτελέσματα. Δεν υπάρχει ανάγκη επινόησης τουόποιου «νέου» αλλά της επανακάλυψης της σχεδόν αρχαϊκής κατανόησης της «σοφίαςτης Γης» και της συνειδητοποίησης της συμβιωτικής, αρμονικής, σχέσης μεταξύ έμβιωνκαι άβιων.Η αναδρομή στο αρχίνημα του οικοσυστήματος συνεπάγεται την αποδόμησητης τεχνόμορφης μηχανής του επιστημονισμού, πέραν της μερικής-αναγωγικήςτου προσέγγισης, στο πεδίο της ταύτισης με την χαμένη έννοια της αρμονίαςμεταξύ φύσης και κουλτούρας και την μεταφυσική οπτική τηςπραγματικότητας όπως σκιαγραφήθηκε από τους Γκρέγκορυ Μπάτεσον και ΦρίτζοφΚάπρα.

Η συνέχεια στο Πράσινο βέλος

Τα ΙΕΚ στους Δήμους και από εκεί στις χωματερές

2012-01-25T23:30:00.000+02:00

«Οι «άρχοντες» τηςτοπικής αυτοδιοίκησης θα αναλάβουν από την 1η Ιουλίου την αρμοδιότητα τηςεπαγγελματικής κατάρτισης και την ευθύνη της λειτουργίας των δημόσιων ΙΕΚ.Τα Ιδρύματα αυτά, τα επόπτευε μέχρι σήμερα το υπουργείο Παιδείας.» Απότο ΒΗΜΑ.

Υποτίθεται ότι στην πτωχή πλέον χώρα μας η ανάκαμψη θα άρχιζεαπό την επαγγελματική εκπαίδευση. Αλλά μάλλον μαζί με αυτήν τελειώνει. Ταεπαγγελματικά λύκεια είναι προς το παρόν οτιδήποτε άλλο, παρά σύγχρονα σχολεία μιας χώρας της ΕΕ. Αλλά και μετά την μετονομασία τους σε Τεχνολογικά, δεν αναμένεταινα μεταμορφωθούν σε κάτι άλλο συνταρακτικά διαφορετικό και καλύτερο. Απέμεναν μόνο τα δημόσια ΙΕΚ, τα περισσότερα από τα οποία έδιναν μέχρι τώρα αξιόπιστηεπαγγελματική κατάρτιση. Οι απόφοιτοι των ΙΕΚ έβρισκαν μέχρι χτες πιο εύκολα δουλειά και τα επόμενα χρόνια αναμένεται να αυξηθεί η ζήτησή τους πράγμα που θα μειώσει την ανεργία στους νέους.

Από την άλλη, όλοι γνωρίζουμε ότι η τοπική αυτοδιοίκηση στηχώρα μας είναι το μεγαλύτερο άντρο κακοδιοίκησης, διαφθοράς και διασπάθισης δημόσιουχρήματος. Οργανισμοί καταχρεωμένοι, με πλεονάζον άχρηστο και ανεκπαίδευτο προσωπικό πουαδυνατούν να μαζέψουν ακόμα και τα σκουπίδια τους. Είναι γνωστό ότι τους πόρουςπου τους εμπιστεύεται η πολιτεία για τη χρηματοδότηση των σχολείων τους χρησιμοποιούνσυνήθως για να κλείνουν άλλες τρύπες του προϋπολογισμού τους. Σε αυτούς αποφάσισετο Υπουργείο Παιδείας να εμπιστευτεί τα δημόσια ΙΕΚ, μεταφέροντας βέβαια και τουςαντίστοιχους πόρους; Για να τα εντάξουν δήθεν στους στρατηγικούς στόχους και τις προοπτικές της περιφερειακής ανάπτυξης; Υπάρχει τέτοιο πράγμα στη χώρα μας; Και θα γίνει τώρα πάνω στην φούρια της κρίσης και της πτώχευσης;

Ένα νέο ακόμα πάρτυ είναι έτοιμο ν’ αρχίσει στους Δήμους. Μόνο πουαυτό θα σημάνει και την αρχή της διάλυσης της δημόσιας επαγγελματικής κατάρτισης.Προφανώς προς όφελος της ιδιωτικής. Προς όφελος των κομματικών παρατάξεων πουλυμαίνονται τους Δήμους. Ένα φαινομενικά αθώο διοικητικό μέτρο που θα λειτουργήσεικαι πάλι κατά της δημόσιας εκπαίδευσης. Κάνουν πως δεν ξέρουν ή μας θεωρούν τόσοαδαείς; Τελικά το πολιτικό σύστημα δεν θα μας αφήσει ποτέ να πλήξουμε.

Ο αγώνας, το ήθος και ο στοχασμός του Βάτσλαβ Χάβελ

2012-01-25T13:28:00.000+02:00

Η ηθική πυξίδα ενός θαρραλέου ακτιβιστή με τη στέρεαφιλοσοφική συγκρότηση και τη βαθιά ευρωπαϊκή παιδεία

Του Χαριδημου Κ. Τσουκα* από την Καθημερινή

Λίγοι είχαντο σθένος του, την ηθική οξύνοια, την οξυδέρκεια της γραφής του. Ακόμαλιγότεροι αυτοί που τα συνδύαζαν όλα. Ο Βάτσλαβ Χάβελ, πρώην πρόεδρος τηςΤσεχοσλοβακίας (αρχικά) και της Τσεχικής Δημοκρατίας (αργότερα), ηγέτης της«βελούδινης επανάστασης» του 1989, «πολιτικός από καθήκον όχι από επιλογή» όπωςέλεγε, ήταν η ενσάρκωση του ακάματου αγωνιστή, του φιλοσοφημένου πολιτικού, τουδιεισδυτικού θεατρικού συγγραφέα. Ο θάνατός του είναι απώλεια για κάθε ελεύθερασκεπτόμενο άνθρωπο.

Ο Χάβελ δενήταν μόνο ένας θαρραλέος ακτιβιστής που αντιστάθηκε στη φρίκη τουκομμουνιστικού ολοκληρωτισμού. Με στέρεα φιλοσοφική συγκρότηση και βαθιάευρωπαϊκή παιδεία (αυτοδίδακτος εν πολλοίς), υπήρξε ένας οξυδερκής στοχαστήςτης ανθρώπινης κατάστασης. Η οδυνηρή εμπειρία του κομμουνισμού τον έκανε νασυλλάβει μερικές βαθύτερες αλήθειες για τον ολοκληρωτισμό, τη νεωτερικότητα καιτη δημοκρατία.

Τρεις,κυρίως, άξονες διαπερνούν τη σκέψη του. Πρώτον, ο αγώνας κατά τουολοκληρωτισμού είναι πρωτίστως αγώνας ενάντια στο ψεύδος. Στοχεύοντας στηνεγκόσμια σωτηρία του ανθρώπου, ο κομμουνισμός είναι υποχρεωμένος να εκτρέφει τοψεύδος – τόσο περισσότερο, όσο η πραγματικότητα αποκλίνει από το «σχέδιο». Οιάνθρωποι έπρεπε να πεισθούν ότι ζουν σε έναν «εργατικό παράδεισο» ελευθερίαςκαι ισότητας, άσχετα αν η εμπειρία τους ήταν ακριβώς η αντίθετη – μια ζωήγεμάτη καταπίεση, χαφιεδισμό και φτώχεια. Το χάσμα μεταξύ (ιδεο)κρατικήςπροπαγάνδας και εμπειρικής πραγματικότητας έθετε τα άτομα σε ηθική κρίση:αποδέχομαι το ψέμα για να ζήσω με σχετική ασφάλεια και να εξελιχθώεπαγγελματικά ή δρω με βάση αυτό που βιώνω, καταλήγοντας στο περιθώριο, σταψυχιατρεία και τα γκουλάγκ;

Το μήνυμα

Ο μανάβηςπου εθελοντικά αναρτά στο μαγαζί του την επιγραφή «Εργάτες όλου του κόσμουενωθείτε», παρατηρεί ο Χάβελ, δεν το κάνει γιατί το πιστεύει, αλλά για ναεξαγοράσει την ησυχία του από την ολοκληρωτική εξουσία. Το μέσον (η ανάρτησητης επιγραφής) είναι το μήνυμα! Η οικειοθελής υποταγή του συντελεί στηνηθικοπνευματική απονέκρωσή του. Αναρτώντας εθιμοτυπικά την επιγραφή, δενδιερωτάται για την πράξη του· αποκρύπτει από τον εαυτό του τόσο την ηθικήκατάπτωση της συμμόρφωσής του όσο και την αισχρότητα της ολοκληρωτικήςεξουσίας.

Δεύτερον, τοκομμουνιστικό δόγμα συνιστά την κορύφωση της νεωτερικής φαντασίωσης πως η ανθρώπινηκοινωνία διαπερνάται από νόμους, με βάση τους οποίους είναι εφικτός οορθολογικός ανασχεδιασμός της. Παραπέμποντας στον Καρλ Πόπερ, ο Χάβελ ονομάζειαυτήν τη στάση «ολιστική κοινωνική μηχανική». Πρόκειται για ένα επικίνδυνοδόγμα, στο μέτρο που αφενός μεν εκλαμβάνει την κοινωνία ως ένα εποπτεύσιμο καιπλήρως προβλέψιμο όλον, αφετέρου δε, καταργεί τη δημιουργική ανθρώπινη πράξη.

Η κοινωνία,παρατηρεί ο Χάβελ, «δεν είναι μια μηχανή που χτίστηκε με κάποιο γνωστό σε μαςσχέδιο», αλλά διαπερνάται από απροσδιοριστία, πλουραλισμό αξιών, απρόβλεπτηεξέλιξη. Η επιστήμη μας δίνει τα εργαλεία να βελτιώσουμε τη ζωή μας, αδυνατείόμως να δώσει νόημα στη ζωή: παρά τη γνώση που κομίζει, δεν μπορεί να μας πειγιατί ο θάνατος μας γεμίζει αγωνία, πώς να συμβιβάσουμε αντικρουόμενες αξίες, ήγιατί μας εμπνέει η αυτοθυσία. Ο ανθρώπινος βίος εκτυλίσσεται στον «βιόκοσμο» –εκεί όπου αυθόρμητα και μη εγκεφαλικά βιώνουμε κοινά αισθήματα (τη φιλία, τηναπώλεια, την υπερηφάνεια, την οργή κ.λπ.) και προβαίνουμε σε ηθικές επιλογές. Ο«βιόκοσμος» δεν είναι προϊόν σχεδιασμού, αλλά οργανικής εξέλιξης· παρέχει τοκοινό πλαίσιο αυτο- και αλληλο-κατανόησης.

Η επιδίωξητης επιστημονικά σχεδιασμένης κοινωνίας οδηγεί σε ολοκληρωτικού τύπου εξουσία –στην επιβολή επιστημονικοφανών ιδεολογημάτων στον «βιόκοσμο». Μπορεί ηκομμουνιστική εκδοχή να είναι η πιο βάρβαρη (καθότι πιο ακραία), αλλά ο πυρήναςτης ολοκληρωτικής λογικής ενυπάρχει στη νεωτερική αναζήτηση (κοινή τόσο στοφιλελευθερισμό, όσο και στον μαρξισμό) της Τελικής Γλώσσας («επιστημονικής»φυσικά!) για την περιγραφή της ύπαρξης. Τόσο οι νεοφιλελεύθεροι όσο και οιμαρξιστές, λέει ο Χάβελ, διαπράττουν το ίδιο σφάλμα: θεωρούν ότι «λειτουργώνταςμε βάση τη θεωρία είναι εξυπνότερο από τη λειτουργία με βάση τη γνώση τηςζωής».

Υπερβατικότητα

Τρίτον, στηνεποχή της παγκοσμιοποίησης συνειδητοποιούμε την ανάγκη να θεμελιωθεί ηδημοκρατία σε μια νέα υπερβατικότητα. Η αίσθηση της μετοχής σε μια υπερβατικήκοσμική τάξη καλλιεργεί τον σεβασμό ως στάση ζωής – σεβασμό στη Γη, στουςάλλους, στον εαυτό μας. «Μόνο κάποιος που υπάγει τον εαυτό του στην ισχύ μιαςκαθολικής τάξης και δημιουργίας», λέει ο Χάβελ, «που εκτιμά το δικαίωμα ναμετέχει σε αυτή, μπορεί αυθεντικά να εκτιμά τον εαυτό του και τους γείτονέςτου, και να τιμά έτσι τα δικαιώματά τους».

Η ειρωνείαείναι ότι είναι η ίδια η επιστήμη, στη μετανεωτερική της εκδοχή, αυτή που μαςεπιτρέπει να εμβαθύνουμε στην κοσμική διάσταση της ύπαρξής μας – νασυνειδητοποιήσουμε, δηλαδή, ότι μετέχουμε σε έναν ευρύτερο, ανεξάλειπτα«μυστηριώδη» κόσμο που μας υπερβαίνει. Αυτή η επίγνωση μας κάνει πιοταπεινόφρονες και ανεκτικούς· μας οδηγεί, δυνητικά, στην αυθυπέρβαση: «Στο χέριπου δίνουμε σε όσους είναι κοντά μας, στους ξένους, (…) σε όλες τις ζωντανέςυπάρξεις, στη φύση, στο σύμπαν» (Χάβελ). Ανακτούμε αυτό που ο ρασιοναλισμός τηςκλασικής επιστήμης πάσχισε να εξαλείψει: τη αίσθηση του Ιερού, τον ευρύτερομεταφυσικό ορίζοντα που νοηματοδοτεί την πράξη.

Μπορεί ηκομμουνιστική βαρβαρότητα να εξέλιπε (σχεδόν…), η ολοκληρωτική λογική όμως δενέπαψε να είναι η σκιά της νεωτερικότητας. Ψήγματά της βλέπουμε στηνεοφιλελεύθερη πίστη στις αγορές, στην άκριτη λατρεία της επιστήμης, στηγραφειοκρατική γιγάντωση. Κοινό στοιχείο τους είναι η πίστη σε σωτηριολογικούτύπου «θεωρίες», η παραγνώριση της βιωμένης εμπειρίας, η πεποίθηση ότι ηκοινωνία μπορεί να ανασχεδιαστεί «ορθολογικά». Ο αγώνας, το ήθος, και οστοχασμός του Χάβελ θα εμπνέουν πάντοτε όποιον θέτει την αλήθεια της ζωής πάνωαπό ιδεοληπτικές σκοπιμότητες.

* Ο κ. Χ. Κ.Τσούκας είναι καθηγητής στα Πανεπιστήμια Κύπρου και Warwick.

Ντ. Χριστιανόπουλος: «Πράξη ζωής», η απόρριψη του Βραβείου

2012-01-24T14:16:00.000+02:00

Αν έχουμε κάτι ανάγκη ως κοινωνία είναι οι διαφορετικοί. Κύριε Ντίνο σας ευχαριστούμε (Leo)

από το ΒΗΜΑ

«Το ότι απέρριψα το βραβείο ήταν για μένα μια πράξη ζωής. Oσοι με ξέρουν θα καταλάβουν γιατί δεν δέχτηκα το βραβείο». Η φωνή του ποιητή Ντίνου Χριστιανόπουλου ακούγεται ήρεμη αλλά σταθερή. «Τα παιδιά της επιτροπής έκαναν καλά που με βράβευσαν αλλά δεν σκέφτηκαν να με ρωτήσουν αν το δέχομαι» λέει ο ποιητής για την άρνησή του να αποδεχτεί το Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων για το σύνολο του έργου του. «Δεν ξέρουν, μου λέει μισό- γελώντας, ότι είμαι ένας στριμμένος άνθρωπος;»

Νωρίτερα, όταν δημοσιεύτηκε η είδηση της βράβευσης του είχε δηλώσει στο ΑΠΕ «Ούτε θα εμφανιστώ ούτε θα απλώσω το χέρι για να το πάρω. Δεν θέλω ούτε τα βραβεία ούτε τα λεφτά τους». Επιμένω γιατί να μην λάβει αφού έτσι κι αλλιώς δέχεται να εμφανίζεται στις τιμητικές εκδηλώσεις που γίνονται για τον ίδιο. Μου επαναλαμβάνει ότι είναι πράξη ζωής και μου θυμίζει το κείμενο του, γραμμένο το 1979 με τίτλο «Εναντίον», όπου έγραφε «Είμαι εναντίον της κάθε τιμητικής διάκρισης απ' όπου και αν προέρχεται. Δεν υπάρχει πιο χυδαία φιλοδοξία από το να θέλουμε να ξεχωρίζουμε. Αυτό το απαίσιο "υπείροχον έμμεναι άλλων", που μας άφησαν οι αρχαίοι. Είμαι εναντίον των βραβείων γιατί μειώνουν την αξιοπρέπεια του ανθρώπου ...»

Ο Ντίνος Χριστιανόπουλος (πραγματικό όνομα Κωνσταντίνος Δημητριάδης) γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη, γιος προσφύγων από την Κωνσταντινούπολη και φοίτησε στο τμήμα Φιλολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Εργάστηκε ως βιβλιοθηκάριος στη Δημοτική Βιβλιοθήκη της πόλης από το 1958 ως το 1965. Κατόπιν εργάστηκε ως επιμελητής εκδόσεων. Το 1958 άρχισε την έκδοση του περιοδικού Διαγώνιος, το οποίο συνέχισε να εκδίδεται ως το 1983, και τον εκδοτικό οίκο «Εκδόσεις της Διαγωνίου». Η πρώτη ποιητική συλλογή του «Εποχή των ισχνών αγελάδων» (1950) διακρίνεται για το καβαφικό ύφος της, ενώ στις επόμενες δημιουργίες του εκφράζεται καθαρά το κυρίαρχο θέμα της ποίησής του, το εφήμερο πάθος, η ταπείνωση και η μοναξιά.

Γιάννης Μπουτάρης:"Να επανέλθουμε σε μια κουλτούρα συνεισφοράς στα κοινά"

2012-01-23T19:56:00.001+02:00

Ο Γιάννης Μπουτάρης δεν είναι πολιτικός, είναι επιτυχημένος επιχειρηματίας και δήμαρχος Θεσσαλονίκης. Στη εκδήλωση της πρωτοβουλίας των 18 "για την Ελλάδα τώρα" δεν θέλησε να πει γενικά πράγματα, θολά και στρόγγυλα για την κρίση και το πως θα την ξεπεράσουμε. Επειδή έχει έργο στο Δήμο του, θέλησε να αναφερθεί σε αυτόν και στις προσπάθειες της δημοτικής αρχής να ξεπεράσει τα προβλήματα ενός μεγάλου Δήμου σε δύσκολες εποχές. Δηλαδή μίλησε συγκεκριμένα, πράγμα που σπανίζει στις μέρες μας. Τυχαίο; Δε νομίζω.

Η ομιλία του Γιάννη Μπουτάρη στην εκδήλωση της πρωτοβουλίας των 18 "για την Ελλάδα τώρα". Από το real politcs

"Να επανέλθουμε σε μια κουλτούρα συνεισφοράς στα κοινά"

Θέλω να σας ευχαριστήσω που μου δώσατε αυτό το βήμα. Με τιμάτε με την επιλογή σας. Την θεωρώ σημαντική ευκαιρία γιατί συμπίπτει με την κατάρτιση του απολογισμού του πρώτου χρόνου της δημοτικής αρχής της Θεσσαλονίκης, όπου και έχουμε εξάγει συμπεράσματα που δεν αφορούν μόνο την πόλη μας αλλά τολμώ να πω και το σύνολο της επικράτειας.

Θα επικεντρωθώ σε τέσσερα σημεία. Πρώτον, και άκρως επίκαιρο, στην διαχείριση των οικονομικών. Δεύτερον, και εξαιρετικά σημαντικό στην διαχείριση του ανθρώπινου δυναμικού. Τρίτον, στην αναπτυξιακή ατζέντα της πόλης. Τέταρτον, σε δύο άρρηκτα συνδεδεμένες έννοιες, στην άντληση πόρων και στην απόκτηση δικαιοδοσιών σε τοπικό επίπεδο.

Διαχείριση των Οικονομικών

Ο Δήμος Θεσσαλονίκης κατάφερε να μειώσει αντί να αυξήσει τις υποχρεώσεις του προς του προμηθευτές του το 2011, από 40 σε 20 εκ ευρώ, και να μειώσει αντί να αυξήσει τα δημοτικά τέλη, τους φόρους του δηλαδή, κατά 7 %, για το 2012. Κατάφερε δηλαδή ο δήμος μας να βάλει χρήματα στην αγορά της πόλης αντί να τα τραβήξει, να ενισχύσει αντί να αποδυναμώσει την τοπική οικονομία. Πως το κατάφερε; Ασκώντας συστηματική επιμέλεια στην διαχείριση των μη-μισθολογικών λειτουργικών δαπανών, δηλαδή στην προμήθεια και ανάλωση των προϊόντων και υπηρεσιών που είναι απαραίτητα για την επιτέλεση του έργου του, και μειώνοντας κατακόρυφα τις πλασματικές υπερωρίες ιδίως στην καθαριότητα. Είμαστε πια απολύτως πεπεισμένοι ότι μπορούμε να μειώσουμε τις μη-μισθολογικές μας λειτουργικές δαπάνες κατά 20-30 % μέχρι το τέλος της πρώτης μας θητείας βελτιώνοντας ταυτόχρονα το παραγόμενο έργο. Αυτή η μείωση δεν συνιστά οριζόντιες περικοπές αλλά την μεθοδική και χρηστή διαχείριση των υλικών μας πόρων και την επιχειρησιακή αναβάθμιση των σημαντικότερων λειτουργιών μας. Είμαστε εξίσου πεπεισμένοι, ότι ακόμα και τώρα, που η χώρα είναι στα πρόθυρα της χρεωκοπίας, η δημόσια διοίκηση στο σύνολο της σπαταλά ένα περίπου 20 % των συνολικά διαθέσιμων πόρων της. Αυτό το γνωρίζουν σίγουρα οι πιστωτές μας πρέπει να το μάθει όμως και ο Ελληνικός λαός, διότι μόνο έτσι θα ασκηθεί ανηλεής όσο και δημοκρατική πίεση προς το πολιτικό και διοικητικό σύστημα να εκλογικεύσει τις λειτουργίες του και να απελευθερωθούν πόροι για την παραγωγή αναντικατάστατων δημόσιων αγαθών και υπηρεσιών.

Δεν έχουμε όμως μόνο μειώσει τις δαπάνες μας αλλά έχουμε διευρύνει και τους πόρους μας ιδρύοντας ουσιαστικά και στελεχώνοντας με υψηλής ποιότητας ανθρώπινο δυναμικό το Γραφείο Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων. Για να εξασφαλίσουμε αυτό το αποτέλεσμα όμως και εγώ αλλά και οι αντιδήμαρχοι μου έχουμε αναλώσει σημαντικό χρόνο προωθώντας τις υποψήφιες προτάσεις μας για χρηματοδότηση στην κεντρική διοίκηση, η αδιαφορία και καθυστέρηση της οποίας συνεχίζει να είναι παροιμιώδης. Σε κάθε περίπτωση λεφτά όντως υπάρχουν, εφόσον η πολιτική εξουσία είναι διατεθειμένη να στελεχώσει αξιοκρατικά τις υπεύθυνες υπηρεσίες, να αφιερώσει χρόνο στην επιλογή αυτών των ευρωπαϊκών προγραμμάτων που εξυπηρετούν τις προτεραιότητες πολιτικής της και να υποστηρίξει με το βάρος και επιρροή που διαθέτει την έγκριση και εκταμίευση των σχετικών πόρων – και αυτό κάνουμε και θα συνεχίσουμε να κάνουμε στον Δήμο Θεσσαλονίκης.

Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού

Για όσους από εμάς προέρχονται από την αγορά και τώρα ασκούν πολιτική εξουσία αυτό που είναι άμεσα κατανοητό είναι ότι στην δημόσια διοίκηση της χώρας δεν υπάρχει σύγχρονη διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού. Υπάρχει μόνο η διαχείριση αυτής της κατηγορίας του πελατειακού συστήματος που αφορά τον δημόσιο ή δημοτικό υπάλληλο, από την πρόσληψη του μέχρι την ανέλιξη του. Και όμως στον ανθρώπινο δυναμικό της δημόσιας διοίκησης υπάρχουν τεράστιες κρυμμένες αξίες. Εν μέρει λόγω της γενικότερης εκπαιδευτικής αναβάθμισης του πληθυσμού στο κράτος μας, και σίγουρα στον Δήμο Θεσσαλονίκης, υπάρχει η κρίσιμη μάζα στελεχών που μπορεί να καταστήσει πραγματικότητα την αναμόρφωση της δημόσιας διοίκησης της χώρας. Αρκεί βέβαια η απανταχού πολιτική εξουσία να υιοθετήσει ως απόλυτη προτεραιότητα αυτή την αναμόρφωση.

Στον Δήμο Θεσσαλονίκης έχουμε προσλάβει έναν διεθνή σύμβουλο, σε θέματα διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού, ούτως ώστε να μπορέσουμε με σύστημα, και στα πλαίσια του αναμορφωμένου θεσμικού πλαισίου, δηλαδή του Καλλικράτη, να συγκροτήσουμε μια αποτελεσματική υπαλληλική ιεραρχία. Να διαμορφώσουμε, και χρησιμοποιώ την λέξη με πλήρη συνείδηση της έννοιας της, την ελίτ του διοικητικού μας προσωπικού. Διότι μόνο έχοντας στην διάθεση μας μια τέτοια ελίτ θα μπορέσει η πολιτική ηγεσία του δήμου να ολοκληρώσει με επιτυχία τον εξορθολογισμό των λειτουργιών, να συνεχίζει να περικόπτει αναίτιες δαπάνες, να συνεχίζει να αναζητά και να βρίσκει επιπρόσθετους πόρους, να συνεχίζει να αναβαθμίζει τις επιχειρησιακές λειτουργίες του Δήμου.

Και αυτό είναι κάτι που, για να πιάσει τόπο σε εθνικό επίπεδο, πρέπει να το αγκαλιάσει ο μέσος πολίτης της χώρας. Δεν πρέπει να ανεχτούμε ξεγάνωτους τενεκέδες, και έχουμε πολλούς τέτοιους, στα ανώτερα κλιμάκια της δημόσιας διοίκησης της χώρας.

Γιατί στην αγορά δεν μπορείς να γίνεις ανώτερο, πόσο μάλλον ανώτατο στέλεχος, χωρίς να ξέρεις άριστα μια ξένη γλώσσα και να μπορείς να γίνεις ανώτατο στέλεχος στην δημόσια διοίκηση μη ξέροντας γρι αγγλικά ή όποια άλλη γλώσσα; Πως μπορείς να υποστηρίξεις τον πολιτικό σου προϊστάμενο στο διεθνές κομμάτι της άσκησης των καθηκόντων του;

Πως μπορείς να συνομιλήσεις με τους διεθνούς σου ομολόγους, να διεκδικήσεις την υποστήριξη από το εξωτερικό, να επικοινωνήσεις με τις Βρυξέλες, να εξοικειωθείς με τις διεθνείς εξελίξεις και πρακτικές στο αντικείμενο πολιτικής που διαχειρίζεσαι όταν δεν ξέρεις ούτε μία ξένη γλώσσα; Καν να μην ξεχνάμε ότι είμαστε στην Ευρωπαϊκή Ένωση όπου επιθυμούμε να μείνουμε και οι συναλλαγές μας, οι συζητήσεις μας, οι σχέσεις μας αναπτύσσονται σε άλλες γλώσσες. Εδώ πρέπει να υπενθυμίσω ότι σε σχετική υπενθύμιση της Άννας Διαμαντοπούλου για το θέμα είχαν πέσει να την φάνε λες και κήρυττε ανθελληνισμό.

Αναπτυξιακή Ατζέντα

Ανάλογη επιλογή πρέπει να κάνει και η τοπική αυτοδιοίκηση ιδίως από την σκοπιά της προώθησης της οικονομικής ανάπτυξης σε τοπικό επίπεδο. Αντί δηλαδή να συνδιαχειριστεί το πελατειακό σύστημα με την κεντρική διοίκηση να επιδιώξει να συνάψει στρατηγικές συμμαχίες με αυτές τις δυνάμεις, πολιτικές, οικονομικές, κοινωνικές, επιστημονικές, που μπορούν και θέλουν να προωθήσουν την τοπική οικονομική ανάπτυξη.

Θα είμαι πολύ συγκεκριμένος και θα σας εξηγήσω τι σημαίνει αυτό που λέω από την σκοπιά της Θεσσαλονίκης. Υποστηρίζουμε την έλευση ενός στρατηγικού επενδυτή στο λιμάνι Θεσσαλονίκης, που θα φέρει τα κεφάλαια και την τεχνογνωσία που είναι απαραίτητα για έναν ΟΛΘ ηγέτη στην περιοχή. Δεν μας ενδιαφέρει να συμφωνήσουμε με κομματάρχες της πόλης ποιούς κομματικούς φίλους θα βάλουμε στον ΟΛΘ, και πως θα εξαγοράσουμε την υποστήριξη των εργαζομένων του, όταν αυτό συνεπάγεται ασυνέχεια διοίκησης, διαρκή αναβολή των απαραίτητων για τον λιμένα επενδύσεων, μη-ανταγωνιστικές διεθνώς υπηρεσίες και τελικά ένα λιμάνι Θεσσαλονίκης που έχει υποβαθμιστεί σε μαρίνα.

Υποστηρίζουμε την πλήρη άρση του καμποτάζ διότι αυτό επιτάσσει η πολιτική μας προώθησης του τουρισμού στην πόλη μας, και η κρουαζιέρα έτσι όπως διαμορφώνεται στις μέρες μας παίζει πολύ σημαντικό ρόλο για τον τουρισμό – και η προώθηση του τουρισμού σε όλες του τις μορφές συνιστά την πολιτική εισαγωγής ζήτησης από το εξωτερικό για να αναπληρωθεί το κενό που έχει δημιουργήσει η κατακόρυφη πτώση της εσωτερικής ζήτησης στην πόλη μας και στην ευρύτερη περιοχή.

Υποστηρίζουμε την πολιτική συγχώνευσης και κλεισίματος δημόσιων νοσοκομειακών μονάδων στην πόλη μας στον βαθμό που κάτι τέτοιο θα δημιουργήσει εξορθολογισμένες νοσοκομειακές μονάδες που θα έχουν την ικανότητα και να εξυπηρετήσουν καλύτερα τον γηγενή ασθενή αλλά και να προσελκύσουν νοσηλευόμενους από το εξωτερικό. Στην ίδια λογική υποστηρίζουμε την ταχεία αδειοδότηση επενδύσεων από ιδιώτες σε προηγμένες διαγνωστικές και άλλες ιατρικές πρακτικές, από το Υπουργείο Υγείας. Υποστηρίζουμε επίσης την διεθνή πιστοποίηση, αλλά και την πιστοποίηση από φερέγγυο κανονιστικό όργανο της πολιτείας, των κλινικών πρακτικών των νοσοκομείων της πόλης μας, δημόσιων και ιδιωτικών, διότι αυτό επιβάλλει και το καθήκον της πολιτείας στον γηγενή ασθενή αλλά και διότι αυτές οι πιστοποιήσεις είναι αναγκαίο σήμα κατατεθέν για να ενισχύσουμε τον ιατρικό τουρισμό στην Θεσσαλονίκη. Η δραστηριότητα αυτή την στιγμή βρίσκεται στο μηδέν για την πόλη μας αλλά και την Ελλάδα.

Υποστηρίζουμε την μεταρρύθμιση του δημοσίου πανεπιστημίου γιατί η οικονομία της Θεσσαλονίκης, αλλά και η οικονομία της Βορείου Ελλάδος που η Θεσσαλονίκη επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό, έχουν ανάγκη υψηλών προδιαγραφών στελεχικού προσωπικού, έχουν ανάγκη της σύνδεσης της καινοτομίας με την παραγωγή, έχουν ανάγκη τους χιλιάδες αλλοδαπούς φοιτητές που θα μπορέσει να προσελκύσει το αναβαθμισμένο δημόσιο πανεπιστήμιο.

Υποστηρίζουμε την συμμετοχή μη πανεπιστημιακών στα διοικητικά συμβούλια των ΑΕΙ μας διότι, εφόσον αυτά τα πρόσωπα είναι υψηλών προδιαγραφών, θα προσφέρουν καθοριστικά σε όλους αυτούς τους στόχους. Μπορούν να βοηθήσουν στην άντληση χορηγιών, να μεταφέρουν την άποψη της τοπικής οικονομίας στην πανεπιστημιακή κοινότητα και να προτείνουν βέλτιστες διοικητικές πρακτικές στις επιστημονικές ηγεσίες των ανώτατων ιδρυμάτων μας - όπως άλλωστε πράττουν όλα τα διοικητικά συμβούλια όλων των πετυχημένων πανεπιστημίων του δυτικού κόσμου. Διοικητικά συμβούλια που σε κάθε περίπτωση δεν πρόκειται να παρέμβουν στο διδακτικό και γενικότερα ακαδημαϊκό έργο όπως παρενέβησαν οι κομματικές οργανώσεις, με την σύμπραξη των πρυτανικών αρχών, για δεκαετίες στο ελληνικό πανεπιστήμιο.

Δηλαδή πόσο στενόμυαλες μπορεί να είναι οι πρυτανικές αρχές της χώρας όταν αντιμάχονται αυτή την συμβολή; Πως μπορεί, για παράδειγμα, το Πανεπιστήμιο Αιγαίου να μην θέλει εξωτερικά μέλη στο ΔΣ όταν μπορεί να προσελκύσει στο διοικητικό του συμβούλιο τα μεγαλύτερα ονόματα της Ελληνικής ναυτιλίας που έλκουν την καταγωγή τους από νησιά όπως η Άνδρος και η Χίος και να αποκτήσει έτσι μια χορηγική πολιτική που να του αποφέρει δωρεές δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ;

Άντληση Πόρων και Αυξημένες Δικαιοδοσίες

Θα καταλήξω με τις απόλυτα συνδεμένες έννοιες της άντλησης πόρων από την τοπική αυτοδιοίκηση και των αυξημένων δικαιοδοσιών που αυτοί οι πόροι θα χρηματοδοτούν.

Δεν φτάνει η τοπική αυτοδιοίκηση να ζητάει μέρος των φόρων που συλλέγει η κεντρική διοίκηση. Πρέπει να αναλάβει την πολιτική ευθύνη της συλλογής όσο και του προσδιορισμού συγκεκριμένων φόρων για την δημιουργία και διάθεση συγκεκριμένων δημόσιων αγαθών. Μόνο με αυτό τον τρόπο θα εδραιωθεί η φορολογική συνείδηση στην χώρα μας, πόλη προς πόλη, χωριό προς χωριό, όταν δηλαδή οι τοπικές ηγεσίες ασκήσουν εξουσία στην βάση της αποτελεσματικής μετατροπής τοπικών φόρων σε τοπικά δημόσια αγαθά, ιδίως σε τομείς όπως η υγεία και η παιδεία. Ας αφήσουμε κάθε δήμο της χώρας να λειτουργήσει ως πραγματικός δήμος, δηλαδή ως μια συλλογικότητα που είναι σε θέση να προσδιορίσει με τι κοινές εισφορές να συγκροτήσει τι είδους κοινό μέλλον σε τοπικό επίπεδο. Το κράτος ως κεντρική διοίκηση ας κάνει την δουλειά του που είναι οι επιτελικές και ελεγκτικές λειτουργίες και να πάψει επιτέλους να έχει αυτή την καχυποψία προς την Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Με αυτό τον τρόπο θα πετύχουμε με ένα σμπάρο δύο τρυγόνια. Θα επανέρθουμε σε μια κουλτούρα συνεισφοράς στα κοινά που διαμόρφωσε στο παρελθόν τις πλέον πετυχημένες ελληνικές κοινότητες, κοινότητες που οργάνωσαν τον συλλογικό τους βίο με απαράμιλλη επιτυχία στην Νοτιανατολική Ευρώπη, με τα σχολεία τους, τα νοσοκομεία τους, τα γηροκομεία τους. Και θα προσεγγίσουμε τον πετυχημένο Ευρωπαϊκό μέσο όρο που χαρακτηρίζεται από μια ισχυρή τοπική αυτοδιοίκηση με καθοριστική επιρροή στην επιτυχία, κοινωνική και οικονομική, των συλλογικοτήτων που ορίζει. Θα φτιάξουμε δηλαδή μια Ελλάδα που συνολικά αφιερώνει περισσότερους ιδίους πόρους χάρη του κοινού καλού και που διαμορφώνει αυτό το κοινό καλό με πολύ μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα από ότι τώρα.

Με αυτή την πρόταση θα ήθελα να ολοκληρώσω την παρέμβαση μου. Σας ευχαριστώ που με ακούσατε.

Ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Στήριξης της Ελλάδος, του Αντώνη Μανιτάκη

2012-01-21T21:16:00.000+02:00

Δημοσιεύθηκε στην Athens Review of Books, τχ. 25 (Ιανουάριος 2012).

Προείκασματης οικονομικής διακυβέρνησης και της διακυβερνητικής ενοποίησης της Ευρώπης

Απότον ΑΝΤΩΝΗ ΜΑΝΙΤΑΚΗ

1. [Η μέθοδος του «βλέποντας και κάνοντας» ή της step by step προόδου] Η Ευρωπαϊκή Ένωση μετασχηματίζεται, αργά αλλά σταθερά, μέσα από την κρίσηκαι υπό την πίεση της κρίσης. Οι αλλεπάλληλες Σύνοδοι Κορυφής, οι αποφάσεις πουλαμβάνονται και ειδικά οι μηχανισμοί που στήνονται για την αντιμετώπισή της το αποδεικνύουν.Ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Στήριξης της ελληνικής οικονομίας (ΕΜΣ) με τη μετεξέλιξή του σταδιακά σε ΕυρωπαϊκόΜηχανισμό Σταθερότητας (ESM) προσφέρεται τα μέγιστα, κατά τη γνώμη μου, για μια προδρομική ανάγνωσητων θεσμικών αλλαγών που προοιωνίζονται και διακυβεύονται. Αυτό θα επιχειρήσω νακάνω εδώ, όσο παρακινδυνευμένο και αν είναι.

Άλλωστε, ο χαρακτηρισμόςότι η Ελλάδα χρησιμοποιήθηκε ως «πειραματόζωο» μιας βίαιης και αναγκαστικής δημοσιονομικήςπροσαρμογής με σκοπό την απότομη μείωση του υπερβολικού δημοσιονομικού ελλείμματοςκαι τον έλεγχο της κρίσης χρέους του ελληνικού κράτους επιβεβαιώνει, έστω και έμμεσα,τον προηγούμενο ισχυρισμό. Διότι το κρίσιμο ερώτημα που ανακύπτει σήμερα δεν είναιαν η Ελλάδα χρησιμοποιήθηκε ως πειραματόζωο, αλλά αν η περίπτωση της Ελλάδος μπορεί,μετά τις αποφάσεις της 26ης Οκτωβρίου, να χρησιμοποιηθεί ως παράδειγμα προς αποφυγήή, αντίθετα, προς μίμηση των θεσμικών μετασχηματισμών που ετοιμάζονται στην Ευρώπη.Η Ελλάδα παρουσιάζει κλινικά ερευνητικό ενδιαφέρον.

Ως γνωστόν ο Ευρωπαϊκός ΜηχανισμόςΣτήριξης της Ελλάδος επινοήθηκε τον Μάρτιο του 2010 εκ των ενόντων, από το Συμβούλιοτων Αρχηγών Κρατών και Κυβερνήσεων, βιαστικά, εκτός ευρωπαϊκών συνθηκών, στο πλαίσιομιας πρωτότυπης διακυβερνητικής συνεργασίας, προς αντιμετώπιση μιας απρόβλεπτηςκαι επείγουσας κρίσης χρέους, που απειλούσε το ευρώ. Δεν ήταν μεν η εξαιρετική εκείνηαντιμετώπιση της Ελλάδος από την Ευρωζώνη αντίθετη, ευθέως τουλάχιστον, στη Συνθήκητης Λισσαβόνας. Όμως ο αιρετικός χαρακτήρας των αποφάσεων εκείνων και κυρίως η αμφιλεγόμενηνομική φύση του Μνημονίου δημιούργησε αμηχανία σε πολλούς νομικούς και ειδικούςτου ευρωπαϊκού δικαίου, που δεν ήξεραν ούτε πού να τις κατατάξουν νομικά ούτε πώςνα τις εξηγήσουν θεσμικά. Και αυτό κυρίως σε ό, τι αφορούσε τη συμμετοχή του ΔΝΤ.[i]

Η αλήθεια είναι ότι η νομιμότητατων αποφάσεων εκείνων ήταν χαλαρή ή οριακή. Αντλούσαν τη νομιμοποίησή τους κυρίωςαπό το πνεύμα και την όλη λογική των άρθρων των σχετικών με τη δημοσιονομική καιοικονομική πολιτική και τους σκοπούς που αυτά επιδίωκαν: από το άρθρο 126 (9) της ΣΛΕΕ, το οποίο προβλέπει διαδικασίες αντιμετώπισηςτου υπερβολικού ελλείμματος για όλες τις χώρες της ΕΕ, και από το άρθρο 136 τηςΣΛΕΕ, που αποσκοπεί στον συντονισμό της οικονομικής πολιτικής και στην επιτήρησητης δημοσιονομικής πειθαρχίας των χωρών της Ευρωζώνης.

Ανεξάρτητα όμως από αυτέςτις νομικές επιφυλάξεις, γεγονός είναι ότι με το σύνολο των διαδικασιών και πράξεωνή αποφάσεων που προέβλεψε ο Μηχανισμός, κάλυψε ένα πραγματικό θεσμικό κενό, παρέκαμψεμε έντεχνο τρόπο απαγορεύσεις και ανελαστικές ρυθμίσεις των ευρωπαϊκών συνθηκώνκαι ανταποκρίθηκε στις απαιτήσεις μιας μοναδικής συγκυρίας.

Το σημαντικότερο μάλισταείναι ότι αντιμετώπισε μια επείγουσα κατάσταση και έσωσε από την πτώχευση μια οικονομία.Με τις αποφάσεις τους εκείνες τα αρμόδια όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατάφεραννα αντιμετωπίσουν και να θέσουν υπό μερικό, τουλάχιστον, έλεγχο μια κατάσταση κρίσηςχρέους ενός κράτους της Ευρωζώνης, που έτεινε να πάρει ανεξέλεγκτες διαστάσεις.Από αυτήν την άποψη ο Μηχανισμός εκπλήρωσε τον σκοπό του.

Από τα προηγούμενα αξίζεινα κρατήσουμε κυρίως τον τρόπο δράσης της ΕΕ, ο οποίος δεν ήταν στην περίπτωση τηςΕλλάδος διαφορετικός από αυτόν που διέπει όλη την πορεία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσηςκαι εξακολουθεί ακόμη και σήμερα να την καθοδηγεί: της step by step προόδου ή, αλλιώς, του βλέπονταςκαι κάνοντας.Μέσα από αυτήν την πραγματιστική και εμπειρική πορεία προέκυψαν, παρ’ όλα αυτά,θεσμικές αλλαγές ή και οπισθοδρομήσεις. Μέσα από την ίδια πορεία ανιχνεύεται κάθεφορά και η γενική κατεύθυνση προς την οποία οδεύει η ΕΕ.

[Η αιρετική ανάμιξη του ΔΝΤ και ο πολυφυής και πολυμερήςχαρακτήρας των μηχανισμών της ευρωπαϊκής οικονομικής διακυβέρνησης] Ο Μηχανισμός Στήριξης της ελληνικής οικονομίας περιείχε, μαζί με άλλες νεότευκτεςκατασκευές, και ένανεντελώς καινοφανές και παράδοξο για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση θεσμό,που τάραξε τα μυαλά πολλών «ευρωλόγων»:την ανάμιξη ή καλύτερατη σύμπραξη στις δράσεις διάσωσης της ελληνικής οικονομίας ενός άλλου διεθνούς οικονομικούοργανισμού, του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Η άτυπη ανάμιξή του στις δράσειςτης ΕΕ ή, καλύτερα, η άτυπη αλλά ουσιαστική σύμπραξη ή συνέργειά του με όργανα τηςΕΕ προς επίτευξη κοινών δημοσιονομικών στόχων και χάραξης κοινής δημοσιονομικήςπολιτικής σε μια χώρα, που είναι δανειολήπτρια τόσο των χωρών της Ευρωζώνης όσοκαι του ΔΝΤ, αποτελεί ένα novum που αποδείχθηκε ότι δεν ήτανσυγκυριακό ούτε περιορίστηκε στην Ελλάδα. Αντίθετα σηματοδότησε τη νέα εποχή, τηνεποχή της παγκοσμιοποίησης και τοννέο τρόπο οικονομικής διακυβέρνησης των χωρών. Γι’ αυτό και χρειάζεταινα σταθούμε λίγο περισσότερο σε αυτό.

Η ισχυρή και αποφασιστικήπαρουσία του ΔΝΤ στην περίπτωση της Ελλάδος έγινε αισθητή στην κατάρτιση και παρακολούθησητου Μνημονίου. Μέσω του περίφημου Μνημονίου καθιερώθηκε μια έμπρακτη και στενή συνεργασίαμεταξύ των δύο διεθνών οικονομικών οργανισμών, ΕΕ και ΔΝΤ, και εγκαθιδρύθηκε γιαπρώτη φορά στην ιστορία της ΕΕ μια κοινή δράση, που αποδείκνυε, μεταξύ των άλλων,την πολιτική σύμπλευση, κυρίως, Αμερικής και Ευρώπης ως προς την ακολουθητέα οικονομικήκαι δημοσιονομική πολιτική.

Αυτό που υποδήλωνε, πάντως,η ανάμιξη του ΔΝΤ στην οικονομική ενίσχυση της Ελλάδος ήταν, κυρίως, ο παγκόσμιος χαρακτήρας της κρίσης χρέους, η πλανητικήαλληλεξάρτηση των εθνικών οικονομιών και, τέλος, η από κοινού με όργανα της ΕΕ αντιμετώπισημιας παγκόσμιας οικονομικής κρίσης. Σε ό,τι αφορά την ΕΕ, έδειχνε πρωτίστωςότι μόνη της δεν μπορούσε να αντιμετωπίσει μια κρίση χρέους, ακόμη και μιας μικρήςχώρας, όπως η Ελλάδα, και ότι οι, μοιραία, διεθνείς επιπτώσεις της κρίσης επέβαλλανσυντονισμένη ή συμπεφωνημένη δράση των διεθνών οργανισμών που εμπλέκονταν σεζητήματα νομισματικής πολιτικής.

Αυτό το οποίο στην περίπτωσητης Ελλάδος ή, ακριβέστερα, του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Στήριξης της ελληνικής οικονομίαςφάνηκε αιρετικό και ανορθόδοξο, στην πορεία των πραγμάτων, όταν πια η κρίση χρέουςτων κρατών της Ευρωζώνης και της Ευρώπης προσέλαβε συστημικό χαρακτήρα, κατέστηκάτι το κανονικό και αναγκαίο. Η άτυπη και εξαιρετική αλλά ουσιαστική συνεργασίακαι συνεννόηση των δύο διεθνών οργανισμών κατέστη, σιγά σιγά, κανονική και μόνιμη.Δοκιμάστηκε αρχικά στην Ελλάδα, επαναλήφθηκε στην περίπτωση της Ιρλανδίας, της Πορτογαλίαςκαι απ’ ό,τι φαίνεται θα εφαρμοστεί και στην περίπτωση της Ιταλίας. Σχεδιάζεταιμε τις τελευταίες αποφάσεις της Συνόδου Κορυφής να πάρει διαρκή και θεσμικό χαρακτήρα.

Τα ευρωπαϊκά κράτη βρέθηκαναντιμέτωπα με τις αγορές και αναγκάστηκαν για να διασωθούν από τη λαιμαργία τουςνα συνεργαστούν με άλλους διεθνείς οργανισμούς για να τις αντιμετωπίσουν. Αυτό ήταντο πρώτο δίδαγμα που συνάγεται από τηνπερίπτωση της Ελλάδος, δίδαγμα που εμπεδώθηκε, ωστόσο, δύο χρόνια αργότερα. Hπαγκόσμια συνεργασία των κρατών και των διεθνών οικονομικώνοργανισμώνόχι μόνον προς αντιμετώπιση μιας παγκόσμιας κρίσης αλλά και για την εξασφάλιση μιαςσυντονισμένης οικονομικής διακυβέρνησης τωνεθνικών οικονομικών, που εγκαινιάστηκε απλώς στην Ελλάδα, έπαιρνε, σταδιακά,μορφή θεσμική και κανονικότητα.

Ενώ λοιπόν ο Ευρωπαϊκός ΜηχανισμόςΣτήριξης της ελληνικής οικονομίας είχε, όταν στήθηκε, ειδικό και εξαιρετικό χαρακτήρα, αφορούσε ειδικά και αποκλειστικά την Ελλάδα, και εμφανιζόταν ότι θα είχεπαροδικό χαρακτήρα, αφού αντιμετώπιζεμια απρόβλεπτη και εξαιρετική κατάσταση, στη συνέχεια μεταλλάχθηκε σε μόνιμο μηχανισμόπου εγκαθιδρύθηκε για να διασφαλίζει και να επιτηρεί τη δημοσιονομική πειθαρχίαόλων των χωρών της Ευρωζώνης. Έτσι, η δημοσιονομική επιτήρηση μιας υπερχρεωμένηςχώρας μετατρεπόταν σταδιακά σε μόνιμη καιδιαρκή δημοσιονομική διακυβέρνηση, όχι μόνον της ίδιας αλλά όλων των χωρών τηςΕυρωζώνης. Το ζήτημα που έμπαινε προς συζήτηση στις Συνόδους Κορυφής και τέθηκεμετ’ επιτάσεως στις 26 Οκτωβρίου ήταν πώς καταστρώνεται μια αποτελεσματική, διαρκήςκαι ενιαία δημοσιονομική διακυβέρνηση τηςΕυρωζώνης και ει δυνατόν ολόκληρης της Ευρώπης.

Το συμπέρασμα αυτό συνυφαίνεταικαι με ένα άλλο χαρακτηριστικό του Μηχανισμού Στήριξης, που δείχνει την αναπόφευκτηδιαπλοκή την εποχή της παγκοσμιοποίησης της εθνικής έννομης τάξης με την ευρωπαϊκήκαι με τη διεθνή. Αυτό φάνηκε και επιβεβαιώθηκε από τον πολυμερή και πολυφυή χαρακτήρα που προσέλαβε η ευρωπαϊκή δημοσιονομικήεπιτήρηση της ελληνικής οικονομίας.

Η νομική μελέτη του Μνημονίου,ειδικά, αλλά και των πράξεων και αποφάσεων που προηγούνται ή έπονται αυτού, δείχνειτον σύνθετο χαρακτήρα, εθνικό, διεθνή καιευρωπαϊκό μαζί που παίρνει, αναγκαστικά, η διαχείριση της κρίσης μιας εθνικήςοικονομίας. Το δημοσιονομικό πρόγραμμα του Μνημονίου αποτελούσε πράξη εφαρμογήςτου Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Στήριξης, μέτρο συμμόρφωσης της Ελλάδος στον ευρωκανόνατης δημοσιονομικής πειθαρχίας, όρο εκπλήρωσης της διεθνούς, δανειακής, υποχρέωσήςτης απέναντι τόσο στα κράτη της Ευρωζώνης όσο και του ΔΝΤ.[ii]Επομένως, τα μέτρα δημοσιονομικής πειθαρχίας μαζί με τιςκατευθυντήριες γραμμές της οικονομικής πολιτικής που περιέχονταν στο Μνημόνιο, αλλάκαι στο Μεσοπρόθεσμο Πρόγραμμα, είχαν διφυή,ευρωπαϊκό και διεθνή, χαρακτήρα.

Θα πρέπει, τέλος,να υπογραμμιστεί ότι τόσο τα μέτρα του Μνημονίου όσο και του Μεσοπρόθεσμου εναρμονίζονταικαι πάντως αποτελούν συνέχεια και μιας παλαιότερης ευρωπαϊκής συμφωνίας, του «ΣυμφώνουΣταθερότητας και Ανάπτυξης», που αποφασίστηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στη Λισσαβώναμε τη μορφή Ψηφίσματος στις 17 Ιουνίου 1997 (ΕΕ 1997, C236/1). Ο μηχανισμός που προβλέφθηκε στο εν λόγω Ψήφισμα στηρίζεταικαι εκεί στη λογική της εγκαθίδρυσης δημοσιονομικής πειθαρχίας και λήψης μέτρωνλιτότητας μεταξύ τω κρατών-μελών, η οποία συνδυάζεται με την υποχρέωση συντονισμούτης οικονομικής και δημοσιονομικής πολιτικής τους.

Αυτό αποδεικνύειότι η δημοσιονομική πειθαρχία ως θεμελιώδης κανόνας της δημοσιονομικής πολιτικήςτης ΕΕ δεν είναι χτεσινός ούτε ανακαλύφθηκε από το Μνημόνιο. Αποτελεί πάγια πολιτικήτης ΕΕ και της ΟΝΕ από τη δεκαετία του ’90. Απλώς τώρα υφιστάμεθα τις οδυνηρές συνέπειέςτης. Το περίεργο είναι ότι παρ’ όλα τα αδιέξοδα που έχει δημιουργήσει η νεοφιλελεύθερηαυτή οικονομική πολιτική, παραμένει, εν τούτοις εν ισχύι και επιπλέον επιδιώκεταινα θεσμοθετηθεί ως κανόνας του πρωτογενούς δικαίου, να μπει δηλαδή ρητά στις συνθήκεςκαι η παραβίασή του να συνεπάγεται κυρώσεις!

[Η «Αυτοκρατορία» εν όψει] Από τα προηγούμενα, πιστεύω, ότι προκύπτει ότι την εποχή της παγκοσμιοποιημένηςοικονομίας της αγοράς η διεθνής επιτήρηση της δημοσιονομικής πολιτικής των εθνικώνοικονομιών γίνεται κανόνας και δεν αποτελεί πια, όπως παλαιότερα, εξαίρεση. Η «Αυτοκρατορία»των Νέγκρι και Χαρντ υπό μερική επαλήθευση. Αρκεί κανείς να προσέξει τα κείμενατου «Μνημονίου», τις ιδιότυπεςδιεθνείς συμφωνίες που εμπεριέχει: τα κράτη, τους διεθνείς οργανισμούς (Ευρωπαϊκή Ένωση και ΔιεθνέςΝομισματικό Ταμείο) και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα (ΕΚΤ) που εμπλέκονται, τη ρητήαναφορά που γίνεται στις αγορές, τους πρωτότυπους διεθνείς μηχανισμούς που εγκαθιδρύονται,για να καταλάβει πόσο σύνθετο και πολύπλοκο είναι το νέο, διεθνές και παγκοσμιοποιημένοσύστημα οικονομικής διακυβέρνησης, που έχει εγκατασταθεί και μας κυβερνά οικονομικάκαι πολιτικά.

Η νέα παγκόσμια «Αυτοκρατορία»εκδηλώνει, για να παραμείνουμε στη σκέψη του Νέγκρι, την πλανητική κυριαρχία της μέσα από ένα πυκνό πλέγμα δυσδιάκριτων σχέσεων οικονομικο-πολιτικών, εθνικών και διεθνών.Διαχέεται σε ένα δίκτυο πολλαπλών κέντρων εξουσίασης, στο οποίο διαπλέκονται κράτη,διεθνείς οικονομικές οργανώσεις, διεθνείς χρηματοπιστωτικοί και τραπεζικοί οργανισμοί,διεθνείς (αφανείς) αγορές κεφαλαίου κ.ά., τα οποία κυβερνούν όλα μαζί στην πράξητον κόσμο με βάση τους νόμους μιας παγκοσμιοποιημένης αγοράς και υπό την παντοκρατορίατου χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου. Βασίζεται και χρησιμοποιεί για να επιβληθεί όλατα υπάρχοντα νομικά μέσα και τις νομικές θεωρήσεις του σύγχρονου νομικού πολιτισμού:το θετό δίκαιο, γραπτά κείμενα του εθνικού και διεθνούς δικαίου (νόμους και διεθνείςσυμφωνίες), καθώς και τις αξίες ή τις αρχές του εθνικού ή διεθνούς δικαίου και βέβαιατην αυτορρύθμιση και τη σύμβαση.

Μεταχειρίζεται ακόμη τη συναίνεση και τη συγκατάθεση των κρατών ως βασικόεργαλείο νομιμοποίησης των διεθνών αποφάσεων, χωρίς να απορρίπτει βέβαια τηνομιμοποιημένη βία ή τη σκέτη βία όταν χρειαστεί. Ο νομικός φορμαλισμός συνυπάρχει με το αναγεννημένο φυσικό δίκαιοκαι τις αξίες του ανθρωπισμού, με προνομιακό όχημα και των δύο την ιδεολογία τωνΔικαιωμάτων του Ανθρώπου.

[Η επικράτηση της «διακυβερνητικής μεθόδου» στη δημοσιονομικήδιακυβέρνηση της Ευρώπης] Αλλά ας ξαναγυρίσουμε στην Ευρώπηκαι στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Στήριξης της ελληνικής οικονομίας. Ο τελευταίος είχεκαι ένα ακόμη γνώρισμα, θεσμικού χαρακτήρα, πολύ σημαντικό: οι πράξεις και οι αποφάσειςπου προέβλεπε είχαν έντονα διακυβερνητικό χαρακτήρα. Ειδικά η σύμβαση δανείου προςτην Ελλάδα αποτύπωνε μια κοινή «Συμφωνία μεταξύ των Πιστωτών», Intercreditor Agreement,που συνάφθηκε στο πλαίσιο της διακυβερνητικής συνεργασίας των μελών της Ευρωζώνης,τα οποία δέχθηκαν, το κάθε ένα ατομικά και ως κράτη-μέλη, σύμφωνα με τους κανόνεςτους διεθνούς δικαίου, να συνάψουν μία «κοινά οργανωμένη διμερή σύμβαση δανείου».Είχε άρα χαρακτηριστικά διακρατικής εντός της Ευρωζώνης συνεργασίας.

Έτσι, αν προσπαθήσουμε ναεντοπίσουμε τον θεσμικό και νομικό χαρακτήρα των αποφάσεων που λήφθηκαν από τουςευρωπαϊκούς και διεθνείς οργανισμούς με αφορμή τη διάσωση της ελληνικής οικονομίας,μέσω του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Στήριξης, θα λέγαμε ότι αυτός στηριζόταν καταρχήνκαι ενίσχυε τη διακυβερνητική μέθοδο διακυβέρνησηςτης Ευρώπης σε βάρος της κοινοτικής. Ταυπερεθνικά όργανα της Ευρώπης, Επιτροπή και Κοινοβούλιο, περιορίστηκαν σε ρόλο εισηγητικόή συμβουλευτικό ή εκτελεστικό και πάντως όχι αποφασιστικό. Κατεξοχήν όργανο τηςοικονομικής-δημοσιονομικής διακυβέρνησης αναδείχθηκε το Συμβούλιο των Αρχηγών, πουλειτουργεί στην πράξη ως η πραγματική Κυβέρνηση της Ευρώπης. Ο διακρατικός χαρακτήραςτης δημοσιονομικής διακυβέρνησης της Ευρώπης ανέδειξε φυσικά ως πραγματικούς κυβερνήτεςτις πλέον ισχυρές χώρες του ευρώ, τη Γερμανία πρώτα και μετά τη Γαλλία. Η κυρίαρχηθέση της Γερμανίας από συγκυριακή τείνει, μάλιστα, να γίνει διαρκής.

[Πολιτική ενοποίηση και οικονομική διακυβέρνηση τηςΕυρώπης: μια σχέση αντιφατική] Με τις αποφάσεις της 25ης /26ηςΟκτωβρίου οι προοπτικές και τα διακυβεύματα αλλάζουν, η Ευρωζώνη και η Ευρώπη έρχεταιαντιμέτωπη με τον ίδιο τον εαυτό της, με τον τρόπο διαχείρισης της ευρωπαϊκής κρίσηςχρέους για όλες της χώρες της ζώνης τουευρώ. Ανακύπτει έτσι η ανάγκη εγκαθίδρυσης πάγιων, θεσμικά κατοχυρωμένων μηχανισμών δημοσιονομικής επιτήρησης και διακυβέρνησηςκαι μάλιστα εγγεγραμμένων στο πρωτογενές δίκαιο, δηλαδή στις ευρωπαϊκές συνθήκες.Αυτό αναδεικνύεται ως το πλέον επείγον και πρωταρχικό θεσμικό ζήτημα της Ευρώπης.

Η περίπτωση της Ελλάδος εντάσσεταικαι αυτή στο γενικότερο δημοσιονομικό πρόβλημα της Ευρώπης και δεν μπορεί να βρειτη λύση της παρά μέσα από αυτό. Σε αυτό το κλίμα και με αυτούς τους όρους θα πρέπειπλέον να μπαίνει και το ερώτημα της πολιτικής ενοποίησης της Ευρώπης και υπ’ αυτότο πρίσμα θα πρέπει να εξετάζεται και η οικονομική διακυβέρνησή της.

Οι τελευταίες εξελίξεις καιοι προτάσεις για αναθεώρηση των συνθηκών δείχνουν πάντως ότι η μέθοδος διακυβέρνησης που προκρίνεται καιεπικρατεί είναι η διακυβερνητική. Τα ΣυμβούλιαΑρχηγών Κρατών και Υπουργών είναι αυτά που κυβερνούν και αποφασίζουν. Η Επιτροπήπροετοιμάζει, εισηγείται και εκτελεί, ενώ το Κοινοβούλιο απλώς ελέγχει ή συναινεί.Αυτό και μόνο δείχνει ότι η ΕΕ ήταν και εξακολουθεί να παραμένει μια Ένωση Κρατών.Η οδός της δημιουργίας ομοσπονδιακού κράτους τύπου ΗΠΑ φαίνεται πως εγκαταλείπεταιοριστικά. Αυτό είχε φανεί άλλωστε από την εποχή του ευρωσυντάγματος.

Τα κράτη παραμένουν όχι μόνονοι πρωταγωνιστές της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, εκείνα που αποφασίζουν σε πρώτο και τελευταίο βαθμό γι’αυτήν, αλλά μετατρέπονται σταδιακά μέσω της διακυβερνητικής μεθόδου σε Κυβερνήτες,σε πραγματική πολιτική Κυβέρνηση της ΕΕ με την ευρεία έννοια του όρου. Αυτό σημαίνειότι η πολιτική ενοποίηση της Ευρώπης περνάυπό τις παρούσες συνθήκες μέσα από την συγκυριαρχίατων κρατών και τη συνεργασία των εθνικών κυβερνήσεων.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεταιαντιμέτωπη, με τρόπο αυτή τη φορά τραγικό και εξαιρετικά κρίσιμο, με μια πολύ παλιά,προαναγγελθείσα, καταστατικού χαρακτήρα αντίφαση: τα κράτη είναι τα υποκείμενα καιοι πρωταγωνιστές της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν, είναι και παραμένειμια ένωση «κυρίαρχων» κρατών, τα οποία διαχειρίζονται από κοινού και συλλογικά, ως συγκυρίαρχοι,μια «κοινή» ή μάλλον μια ενιαία οικονομία της αγοράς. Ξεκίνησε ως συνομοσπονδίακρατών και παραμένει ακόμη μια πρωτότυπη, ιδιότυπη και μοναδική για την παγκόσμιαιστορία ένωση κρατών, που όλο και απομακρύνεται από τα κλασικά πρότυπα του διεθνούςδικαίου, χωρίς να οδεύει, πάντως, προς ένα ομοσπονδιακό κράτος τύπου ΗΠΑ ή Γερμανίας.

Για να προχωρήσει όμως ηΕυρώπη στην απαραίτητη και αναγκαία πολιτική της ενοποίηση, προϋποτίθεται η δημιουργίαμιας ευρωπαϊκής, υπερθικής και όχιδιακρατικής, πολιτικής εξουσίας, που θα κείται πάνω και πέρα από τα κράτη και θαβρίσκεται πάνω από την οικονομία και τις αγορές, τις οποίες πρέπει να κυβερνά.Και επιπλέον η ενιαία ευρωπαϊκή πολιτική εξουσία θα πρέπει να είναι δημοκρατικάνομιμοποιημένη από τους λαούς της Ευρώπης.

Πώς θα καταφέρει όμως τηνπολιτική ενοποίησή της η Ευρώπη, όταν πρωταγωνιστές της ενοποίησής της είναι τακράτη και ως δομικό υλικό χρησιμοποιείται η κρατική κυριαρχία καθώς και οι κρατικέςαρμοδιότητες που εκχωρούνται στην υπό κατασκευή πρωτότυπη πολιτική ενότητα; Πώςθα δεχτούν τα «κυρίαρχα» κράτη-μέλη να απεκδυθούν ή να παραιτηθούν της «κυριαρχίας»τους και να την παραχωρήσουν σε μια εξουσία που δεν θα ελέγχουν τα ίδια; Δεν είναιαντιφατικό να επιδιώκει κανείς τη δημιουργία μιας ανεξάρτητης πολιτικής ενότητας,με δική της, ευρωπαϊκή, κυριαρχία και αυτόνομη δημοκρατική νομιμοποίηση και παράλληλανα στηρίζει την επιδίωξη αυτή στις κρατικές κυριαρχίες, αφού η δημιουργία της πρώτηςπροϋποθέτει την εξαφάνιση των δεύτερων; Πραγματικός γρίφος.

Η Ευρώπη ζει αυτή την ιστορικήαντίφαση δεκαετίες τώρα. Επιχειρεί να τη λύσει εμπειρικά, «βλέποντας και κάνοντας».Προσπαθεί να καλύψει με κάθε τρόπο την εμφανή αναντιστοιχία μεταξύ του μεγάλου βαθμού ενσωμάτωσης της οικονομίας των χωρώντης ΕΕ και του μικρού βαθμού της πολιτικής ενοποίησής τους.[iii] Αναζητάαπεγνωσμένα και ευκαιριακά, υπό την πίεση των αγορών και της οικονομικής κρίσης,να διαχειριστεί τις αντιφάσεις που γεννιούνται από την ηπειρωτική διάσταση της οικονομίαςτης και από την εθνοκρατική διάσταση της «διακρατικήςπολιτικής» εξουσίας που ορίζει και αποφασίζει για τη διακυβέρνησή της.

Η οικονομική της ολοκλήρωσηαναζητά, τώρα, βιαστικά, μορφές «οικονομικής (και όχι πολιτικής, για να είμαστε ακριβείς) διακυβέρνησης», αποτελεσματικές,ευέλικτες, που να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις μιας παγκοσμιοποιημένης και άκρωςανταγωνιστικής οικονομίας, αδιαφορώντας όμως για όλα τα υπόλοιπα, για τηνκοινωνική σύγκλιση των δημόσιων πολιτικών και για την κοινωνική προστασία των ατόμων και των λαών. Η κοινωνική προστασίακαι ασφάλεια παραμένει υπόθεση των κρατών. Μεγαλύτερη θεσμική υποκρισία δενυπάρχει και αν δεν αντιμετωπιστεί άμεσα η αντίφαση αυτή της Ευρώπης όχι μόνονθα καταρρεύσει το όραμα της ενωμένης Ευρώπης αλλά και η οικονομική τηςδιακυβέρνηση.

Η κυρίαρχη πολικά και οικονομικάιδεολογία του νεοφιλελευθερισμού φαίνεται να αδιαφορεί για μια πραγματική πολιτικήενοποίηση της Ευρώπης και να προωθεί ένα είδος πολιτικής ενοποίησης, που θα αρχίζεικαι θα τελειώνει με την εγκαθίδρυση μιας ενιαίας και αποτελεσματικής οικονομικήςκαι μάλιστα δημοσιονομικής, μόνον, διακυβέρνησης.Με αυτήν την έννοια οι θεσμοί και οι διαδικασίες που προωθούνται σήμερα με βάσητον χρυσό κανόνα «βλέποντας και κάνοντας», στο όνομα της οικονομικής διακυβέρνησης,εξυπηρετούν στην πραγματικότητα την αποτελεσματικότερη «διακυβέρνηση» της οικονομίαςτης αγοράς και μόνον. Με μια όχι ευκαταφρόνητη ωστόσο προσθήκη: η οικονομική διακυβέρνησηεμπεριέχει, αυτή τη φορά, τον έλεγχο και τηνεποπτεία των αδηφάγων και ανεξέλεγκτων μέχρι τώρα αγορών.

Δεν είναι βέβαια, υπό τιςπαρούσες συνθήκες, αμελητέος παράγοντας μια οικονομική διακυβέρνηση που θα συμπεριλάβειστην οικονομική πολιτική της και τον έλεγχοτων αγορών. Μόνον που ο έλεγχός τους αποτελεί τον ελάχιστο παράγοντα για έναπρόγραμμα πολιτικής ενοποίησης και θεσμικού μετασχηματισμού της Ευρώπης.

6. [Προέχει η αλλαγή των δημόσιων πολιτικών έναντι τηςαλλαγής θεσμών] Ενιαία οικονομική διακυβέρνηση τηςΕυρώπης ισοδυναμεί σήμερα με υποταγή στους νόμους και στη λογική των πανίσχυρωναγορών. Από θεσμική άποψη, η επιχειρούμενη τροποποίηση των συνθηκών δεν απαντά ούτεμπορεί να θεωρηθεί ότι εντάσσεται στη διαδικασία της πολιτικής ενοποίησης της Ευρώπης.Θα έλεγα μάλιστα ότι πόρρω απέχει από αυτήν.

Άλλωστε υπό την παρούσα,κρίσιμη, ιστορική συγκυρία δεν μπορεί κανείς να ελπίζει ούτε να περιμένει ούτε ναεπιδιώκει μείζονες θεσμικές Μεταρρυθμίσεις στην Ευρώπη. Δεν υπάρχουν ούτε η κατάλληληδιάθεση ούτε οι ώριμες ιδέες ούτε οι κατάλληλοι κυβερνήτες ούτε το απαραίτητο λαϊκόκίνημα για να τις εμπνεύσουν και να τις στηρίξουν. Δεν είναι καιρός για θεσμικέςαλλαγές στην Ευρώπη.

Προέχει η επιβίωση της Ευρώπηςκαι των λαών της. Εξάλλου δεν φταίνε οι θεσμοί για την κρίση χρέους των κρατών,αλλά οι οικονομικές πολιτικές που ακολουθήθηκαν. Επείγει η ριζική αλλαγή της δημοσιονομικήςκαι οικονομικής πολιτικής που κυριαρχεί στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. Αλλαγήκυβερνήσεων και κυβερνητικών πολιτικών χρειάζεται σήμερα η Ευρώπη και όχι αλλαγήδιεθνών συνθηκών. Χρειάζονται νέες κυβερνήσεις, με μια νέα οικονομική πολιτική γιατην Ευρώπη, που θα την απαλλάσσει από τα αδιέξοδα της νεοφιλελεύθερης μονεταριστικήςπολιτικής, η οποία μονοσήμαντα, είκοσι χρόνια τώρα, εφαρμόζεται.

Το πρόβλημα επομένως της Ευρώπης δεν είναι θεσμικό, είναι προεχόντως πολιτικό. Και η αλλαγή τωνδημόσιων πολιτικών μπορεί να γίνει από τους ευρωπαϊκούς λαούς χωρίς την αλλαγή θεσμών.Είναι καιρός να σταματήσει αυτή η ατέλειωτη θεσμολαγνεία σε Ευρώπη και Ελλάδα.

Κατά τα άλλα, η ΕΕ φαίνεται πως θεσμικά οδεύει σε μια Ευρώπη καικυρίως σε μια Ευρωζώνη με διακυβερνητικούχαρακτήρα οικονομική κυβέρνηση, που θα αποφασίζει με βάση την αρχή τηςειδικής πλειοψηφίας των ισχυρών κρατών υπό την ηγεμονία της Γερμανίας. Ηεξέλιξη αυτή προδικάζει μια θεσμική προοπτική της ΕΕ, στην οποία ο διεθνικός ή διακρατικός χαρακτήρας τωνοργάνων που αποφασίζουν διαμορφώνοντας την κυβερνητική και δημοσιονομικήπολιτική της Ευρώπης, όπως είναι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, δεν αφήνει πολλά περιθώρια για καθοριστικήσυμμετοχή στις αποφάσεις των υπερεθνικών οργάνων, όπως είναι η Επιτροπή και τοΚοινοβούλιο. Το βάρος των υπερεθνικώνοργάνων μειώνεται. Και αυτό είναι δηλωτικό του θεσμικού μέλλοντος της ΕΕ. Ηιδέα της κάλυψης του δημοκρατικού ελλείμματος της ΕΕ μέσω της ενίσχυσης τουΚοινοβουλίου φαίνεται πως εγκαταλείπεται. Η Επιτροπή μετατρέπεται σταδιακά σεεκτελεστικό όργανο του Συμβουλίου.

Η πολιτική ενοποίηση, υποταγμένη πλήρως στη σημερινή συγκυρία στιςεπιταγές της οικονομικής διακυβέρνησης, περνά μέσα από τη διακυβερνητικήσυνεργασία των κρατών. Τα κράτη και κυρίως τα μεγάλα και ισχυρά είναι αυτά πουκυβερνούν και ορίζουν το μέλλον της Ευρώπης. Η εξέλιξη αυτή δεν είναι αρνητική από μόνη της και πάντως δεν είναι εξορισμού αποκρουστέα. Προσωπικά πιστεύω πως είναι μια μοιραία ιστορικά προοπτική, την οποία θα πρέπει οι ευρωπαϊκέςπολιτικές δυνάμεις να πάρουν στα σοβαρά ως αναγκαία και μέσα από αυτήν ναεπιδιώξουν την ριζική αλλαγή των οικονομικών πολιτικών και τον συνδυασμό τηςοικονομικής διακυβέρνησης με πολιτικές κοινωνικής και βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης που θα ανταποκρίνονται στις ανάγκες και στις ιδιαιτερότητες της κάθεχώρας.

— Δημοσιεύθηκεστην Athens Review of Books, τχ. 25 (Ιανουάριος 2012).

[i] Τα νομικά και συνταγματικά ζητήματα τουΜνημονίου τα έχω αναλύσει σε σχετική μελέτη μου, που έχει αναρτηθεί στο www.constitutionalism.gr

[ii] Βλ. αναλυτικά www.constitutionalism.gr.

[iii] Βλ. σχετικά την τελευταία μονογραφία τουJean-Marc Ferry, La républiquecrépusculaire, Comprendre le projet européen in senso cosmopolitico, Cerf, Παρίσι 2010.

Ποιος ποντάρει στη Δημοκρατική Αριστερά;

2012-01-20T09:35:00.000+02:00

του Λεωνίδα Καστανά

Στο σ. ΓιώργοΑδαμόπουλο

Ένα μεγάλο μέρος από το δημοσκοπικό, 10%, της ΔΗΜ.ΑΡ είναι ΠαΣόκ. Δεν προέρχεται απλά απόεκεί, αλλά εκεί ανήκει. Πολίτες με μόρφωση ανώτατης εκπαίδευσης, υπάλληλοιδημόσιοι και ιδιωτικοί, μικροί και μεσαίοι επιχειρηματίες, νέοι και νέες μεσπουδές. Τη δεκαετία του 90 πίστεψαν στον εκσυγχρονισμό και την ευρωπαϊκήπροοπτική του Κ. Σημίτη. Ίσως κάποιοι να δοκίμασαν και το δεξιό λαϊκισμό τουΚωστάκη. Πριν δυο χρόνια εμπιστεύτηκαν το ΓΑΠ, έπεσαν πάνω στην κρίση, έφαγανχτυπήματα, φοβούνται το αύριο. Παρακολούθησαν με ενδιαφέρον το κίνημα τωναγανακτισμένων, αλλά δε μούτζωσαν, δεν σκέφτηκαν ούτε μια στιγμή να μηνπληρώσουν διόδια ή χαράτσια. Είναι κατά των καταλήψεων στα σχολεία, αλλά οιπερισσότεροι συμμετέχουν σε απεργιακές κινητοποιήσεις. Δεν κατάλαβαν και πολλάαπό την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση στα ΑΕΙ, τους τη δίνουν οι ταξιτζήδες, αλλάλυπούνται τους εργαζόμενους στην καθαριότητα. Για την εφεδρεία ούτε λόγος, τοάνοιγμα των κλειστών το συζητούν κατά περίπτωση. Θέλουν το Ευρώ, αλλά έχουνπρόβλημα με τα μνημόνια. Για τους μετανάστες έχουν περίπου την άποψη τηςδεξιάς, δηλαδή να μπει πλέον ένας φραγμός και να φύγουν αυτοί που δεν έχουνχαρτιά και εργασία. Είναι υπέρ της φορολόγησης του μεγάλου κεφαλαίου και κατάτης φορολόγησης του μικρού. Για τουςδιεφθαρμένους κρατικούς υπαλλήλους και πολιτικούς θέλουν δίκες και καταδίκες. Θέλουν μεταρρυθμίσεις, γενικώς, αρκεί να μηθίγουν τους ίδιους, αντίθετα να τους ωφελούν. Η κρίση τους έθιξε όπως καιόλη τη μεσαία τάξη. Την έλλειψη της ομπρέλας τη χρεώνουν στο ΓΑΠ και στην πολιτική του. Είναι θυμωμένοι.Καταλαβαίνουν ότι το κόμμα τους, το ΠαΣόκ, δεν έχει ηγέτη που θα πάρει τοπαιχνίδι πάνω του και θα τους οδηγήσει. Δεν έχει όμως και όραμα, τώρα που οδανεισμός τελείωσε. Η αποτυχία του Βενιζέλου τους πανικόβαλε. Τον Παπαδήμο τονεμπιστεύονται με ερωτηματικά, ακόμα τον ανέχονται. Όσο δεν βγάζει λαγούς από τοκαπέλο, θα τον εγκαταλείπουν.

Αρχίζουν να αντιλαμβάνονται ότι η λύση βρίσκεται σε κάτι πιοσυλλογικό, συναινετικό, μετριοπαθές, κάτι που παίζουν πολλοί και ως εκ τούτουυπόσχεται περισσότερη ασφάλεια.

Και τότε συνάντησαντο Φώτη Κουβέλη και τη ΔΗΜ.ΑΡ.

Δεν φαντάζονται ότι ένα μικρό κόμμα θα τους κυβερνήσει. Ελπίζουν όμως ότι θα αποτελέσει τονκαταλύτη της συνεννόησης. Η αρχικά αμφιλεγόμενη πολιτική, τα στρογγυλέματα,οι δισταγμοί, δεν τους εμπόδισαν να πλησιάσουν. Εξάλλου κάπως έτσι νιώθουν καιοι ίδιοι. Καταλαβαίνουν ότι οι λύσεις δεν είναι μονοσήμαντες, ούτε μαγικές. Δεντους ενδιαφέρει η αντιμαχία μέσα στην Αριστερά, δεν επιζητούν αριστερές λύσεις,τουλάχιστον με την παραδοσιακή ερμηνεία του όρου. Επιζητούν όμως πολιτικές που θα τους σώσουν από τη χρεωκοπίακαι θα τους δώσουν προοπτική. Όσο η κρίση θα προχωρά και οι δανειακές συμβάσειςθα εκτελούνται, τόσο θα απαιτούν αντισταθμιστικά μέτρα, μεταρρυθμίσεις,βελτίωση των οικονομικών δεικτών, έναρξη εργασιών, ανάπτυξη που θα τους βάλλειξανά στο παιχνίδι της κατανάλωσης με την οποία δεν πήραν ποτέ διαζύγιο.

Δηλώνουν σήμερα την προτίμησή τους στη ΔΗΜ.ΑΡ, έχοντας τομάτι στις εξελίξεις στο ΠαΣόκ.

Αναμένουν από τη ΔΗΜ.ΑΡσυγκεκριμένες προτάσεις που θα ξεκολλήσουν τη χώρα από τη θανατερή στασιμότητα,αλλά προσβλέπουν σε μια ευρύτερη συμμαχία που θα τις εκτελέσει. Δεν φαντάζονταιένα στέλεχος της ΔΗΜ.ΑΡ στη θέση του υπουργού οικονομικών, αλλά έναν τεχνοκράτηή έμπειρο πολιτικό του ΠαΣόκ που θα υλοποιεί όμως και τις ιδέες της έλλογηςΑριστεράς. Η ΔΗΜ.ΑΡ είναι γι’ αυτούς ένας μοχλός πίεσης επί τουσυγκεκριμένου. Αν δουν ότι δεν…, θαψάξουν για άλλον.

Η ρευστοποίηση του πολιτικού σκηνικού τους φέρνει πάνω στοσύρμα των επίδικων σε μια ισορροπία ασταθή. Η μετατόπισή τους είναι τολμηρή,αλλά όχι μόνιμη. Προσβλέπουν σε οφέλη, αλλά είναι και ανοικτοί σε ιδέες καιρήξεις τις οποίες πάντοτε φοβούνται, αλλά καταλαβαίνουν ότι μάλλον δεν έχουνκαι πολλές δυνατότητες επιλογής. Εκεί ακριβώς πετούν τη μπάλα στη ΔΗΜ.ΑΡ. Δενθα την περιμένουν για πολύ, γιατί τους είναι αδύνατο. Η κρίση τρέχει και είναιδική τους.

Η ΔΗΜΑΡ είναι υποχρεωμένη να πάρει τη μπάλα και να κάνειπαιχνίδι. Να ανοίξει σαφή μέτωπα με τοπολιτικό σύστημα, αλλά και με τις χρόνιες παθολογίες της κοινωνίας μας. Νακάνει σαφές για ποια ανάπτυξη αγωνίζεται, ποια εκπαιδευτική μεταρρύθμιση θέλει,ποια φορολογική πολιτική ταιριάζει, ποιες λύσεις για τις πόλεις και το μεταναστευτικόπροκρίνει. Τι θέλει και τι είναι άμεσα εφικτό. Και για να το κάνει αυτό θα πρέπει να ανέβει λίγο πάνω από τοπολιτικό κόστος. Ο φόβος ότι, «αν καινοτομήσει κάποιους θα δυσαρεστήσει»,είναι θεμιτός, αλλά πίσω του αναδύεται ο άλλος φόβος του «αν δεν μιλήσειαιχμηρά, θα απογοητεύσει και θα χάσει το πλεονέκτημα του φρέσκου».

Το 10 % περιμένει τηΔΗΜΑΡ, να ορίσει το συμμαχικό σχήμα πουμπορεί να υλοποιήσει τις ιδέες της. Να αναδεύσει το σοσιαλιστικό χώρο και όχινα τον παρακολουθεί καθώς αυτός καθιζάνει προς την ήττα, μαζί με τη χώρα. Δεντους αρκεί η προγραμματική συμφωνία.Δεν είναι και χθεσινοί. Ξέρουν ότι τα προγράμματα φτιάχνονται για να μηνυλοποιούνται. Ξέρουν ότι η δανειακή συμφωνία και το PSI δεν είναιυπόθεση ελληνική, αλλά ευρωπαϊκή. Πέρα από αυτή, το σημερινό μοντέλο τηςκοινωνίας μας έχει κάψει φλάντζα και χρειάζεται αντικατάσταση, όχιαναδιάρθρωση. Φοβούνται ότι οι οδυνηρές αλλαγές περιλαμβάνουν και τους ίδιους,αλλά σιγά - σιγά πείθονται ότι ηπροηγούμενη ζωή τους έχει χαθεί για πάντα. Τουλάχιστον τα παιδιά τους να μηνκαταστραφούν.

Η ΔΗΜ.ΑΡ πρέπει να δείξει ότι έχει ένα ολοκληρωμένο πακέτογια τη μεθεπόμενη μέρα. Τα ισοδύναμαπρέπει να οριστούν με μαθηματική ακρίβεια. Αν όχι τα ίδια, ο γεωμετρικόςτόπος μέσα στον οποίο θα αναζητηθούν. Η επανεκκίνηση του πρωτογενή τομέαοικονομίας, μήπως προϋποθέτει μείωση του δημόσιου, καταργήσεις άχρηστων φορέων,απολύσεις πλεονάζοντος προσωπικού που διορίστηκε πρόσφατα με αδιαφανείς καιαναξιοκρατικές μεθόδους; Μήπως πρέπει 1.000.000 άνθρωποι να μεταναστεύσουν προςτην επαρχία και να αλλάξουν επάγγελμα; Υπάρχουν συγκεκριμένα project που ανοίγουν θέσεις εργασίας καιυπόσχονται ανάπτυξη; Είναι πολυεθνικές μονάδες παραγωγής βιοαιθανόλης, είναιαγροτικά κιμπούτς, είναι τουριστικές επενδύσεις με φορολογικές διευκολύνσειςπρος όφελος του δημοσίου και όχι προς όφελος διεφθαρμένων κρατικών υπαλλήλων; Ήμήπως είναι δραστικές αποκρατικοποιήσεις ΔΕΚΟ;

Καταλαβαίνω ότι η «Ελλάδα δεν αντέχει» καταλαβαίνω και την«ανάγκη» να είμαστε μέσα στο αντιμνημονιακό μπλοκ (εγώ δεν είμαι), αλλά ακούωαπό υπεύθυνα χείλη ότι χωρίς τραπεζική ρευστότητα και σταθερότητα δεν υπάρχειανάπτυξη. Μήπως όμως κάποιοι αντέχουν και πρέπει να δώσουν μια χείρα βοηθείαςστους αδύναμους; Τα 20 δις από τα φέσια του δημοσίου, των ΟΤΑ και τωννοσοκομείων που λείπουν από την αγορά αναμένεται να αντικατασταθούν, μέχρι τοΜάρτη, από τη νέα δανειακή σύμβαση της «επάρατης» τρόικας, να επενδυθούν, ναμοχλευτούν και να αυγατήσουν. Μήπως πρέπει να πούμε ναι και μετά να παλέψουμε για να πάνε στην αγορά και στην ανάπτυξηκαι όχι στις τσέπες επιτήδειων και στην Ελβετία; Μήπως η εποπτεία και η επιτροπεία, σε αυτό τοκράτος και με αυτό το διαχειριστικό σύστημα είναι αναγκαίες;

Στη σημερινή φάση, οι τίμιοι, οι καθαροί, οι μετριοπαθείς πρέπει να έχουν τον πρώτο λόγο. Πολύ πιθανό γι’αυτό και να κληθούν να κυβερνήσουν. Αλλά δεν αρκούν αυτά για να σωθεί η χώρα.Θα πρέπει να έχουν και άλλη αντίληψη για το πλαίσιο της πολιτικής συζήτησης,πνεύμα σύγκρουσης με την παθολογία του λαού, ένστικτο επαναστατικής επιβίωσηςσε συνθήκες κοινωνικού πολέμου και διάθεση δημιουργικού ρίσκου. Πάνω απ’ όλα, να έχουν λίγες, αιχμηρές και δουλεμένεςσε βάθος προτάσεις για το εδώ και τώρα.

Αν η Δημοκρατική Αριστερά έχει διάθεση να κολυμπήσει σταβαθιά και δεν της αρκεί η εκλογική επιβίωση, μήπως θα πρέπει να ανοίξει έναπολιτικό διάλογο στο εσωτερικό της πριν πάρει τις αποφάσεις της; Να ακούσει μεενδιαφέρον, όλες τις δικές της και μη, υπεύθυνες και επαΐουσες φωνές, χωρίςαποκλεισμούς και ετικέτες; Μήπως η Πρωτοβουλία των 18 «Για την Ελλάδα τώρα» θα μπορούσε να γίνει το think tank της;

Στην επιτυχία τηςΔημοκρατικής Αριστεράς δεν ποντάρει απλά μια πολιτική ομάδα, αλλά ολόκληρη ηκουλτούρα του Αριστερού Μεταρρυθμισμού. Ίσως, ενδόμυχα, και ένας ολόκληροςλαός. Το βλέποντας και κάνοντας δεν της ταιριάζει.

*Στο Γιώργο Προκοπάκη χρωστάω και δεν είναι χρήματα.

Ένα παιδί από τα Τρίκαλα, που το έλεγαν Βασίλη. Ένα κείμενο για τα 28 χρόνια από το θάνατο του Β. Τσιτσάνη

2012-01-19T12:07:00.000+02:00

Από το Σχολιαστή

Ο Βασίλης Τσιτσάνης γεννήθηκε σαν σήμερα (18 Ιανουαρίου) το 1915 και απεβίωσε επίσης σαν σήμερα το 1984.
Το κείμενο που ακολουθεί είναι του καλού φίλου Νικήτα Κακκαβά.

«Ο Τσιτσάνης είναι η μοναδική ζωντανή απόδειξη ότι έχουμε πολιτισμό»
Γιάννης Τσαρούχης
«Θέλω να λογαριάζομαι σαν ένας ταπεινός μαθητής του Βασίλη Τσιτσάνη»
Mίκης Θεοδωράκης

Χαμένη στην ομιχλώδη άλω των παιδικών μου χρόνων βρίσκεται μια διήγηση του παππού μου, που έκτοτε στοιχειώνει την μνήμη μου. Ήταν, λέει, Δεκέμβρης του ’49 γιορτινές μέρες- πλησίαζαν Χριστούγεννα - και στο Στρατιωτικό Νοσοκομείο των Αθηνών έπεφτε ακόμα ένα βράδυ. Οι δώδεκα τραυματίες στρατιώτες στοιβαγμένοι στον ίδιο θάλαμο ένα χρόνο τώρα, ξεγελούσαν πότε τον πόνο με την ανία και πότε την ανία με τον πόνο τους. Η νοσηλεύτρια της βάρδιας μοίρασε τα φάρμακα και έσβησε όλες τις γκαζόλαμπες, εκτός από αυτήν στην είσοδο του θαλάμου. Τότε στο λιγοστό φως φάνηκε στην πόρτα μια ψιλόλιγνη αντρική φιγούρα, που κρατούσε ένα μπουζούκι. Ξοπίσω του ακολουθούσαν ακόμη ένας άντρας με μια κιθάρα και μια στρουμπουλή γυναίκα, νέα καθώς φανέρωνε το άρωμα της , φορτωμένοι με στολισμένα κουτιά.

«Γεια σας παλικάρια!» ακούστηκε μια ένρινη φωνή. «Ήρθαμε να σας φέρουμε κανά γλυκό και να σας τραγουδήσουμε, μέρες που ‘ναι». Ο άντρας αυτός ήταν ο Βασίλης Τσιτσάνης, παρέα με τον αχώριστο φίλο Γιώργο Δέδε και τη μάγισσα Μαρίκα Νίνου. Στο θάλαμο επικράτησε ιερή σιωπή, «τα σα εκ των σων»! Ένα ρε μινόρε αντήχησε και ξεκίνησε η φωνή του Τσιτσάνη :

Κάποια μάνα αναστενάζει.

Μέρα νύχτα ανησυχεί.

Το παιδί της περιμένει,

που έχει χρόνια να το δει.

Το ένα τραγούδι έφερνε το άλλο. «Ο τραυματίας», «Αχάριστη», «Πήρα τη στράτα κι έρχομαι», «Πάλιωσε το σακάκι μου»… Για λίγες στιγμές τα δώδεκα αυτά παιδία – άλλα τυφλωμένα, άλλα με κομμένα πόδια, άλλα μισότρελα - έγιναν ξανά οι δώδεκα ακέραιοι νέοι που ήταν πριν ξεσπάσει ο αδελφοκτόνος πόλεμος. Ο θάλαμος γέμισε σκιές και μεμιάς μεταμορφώθηκε : πράσινα λιβάδια, η μητέρα στο κατώφλι, μελίσσια στο πευκόδασος, το γλέντι στην ταβέρνα, ο επιλοχίας με τα αστεία του, βασιλόπιτες στο φούρνο του μπάρμπα Τάσου, η γαλαζοπράσινη λίμνη, η Μαριάνθη, η Ιωάννα, η Στέλλα, η Ουρανία... Σκιές, που δύσκολα ξεχώριζαν τα δώδεκα παιδία, καθώς τα μάτια τους υγρά από ώρα, είχαν θολώσει. Είχαν ξεχάσει, βλέπεις, πως υπήρξαν κάποτε κι αυτοί κανονικοί άνθρωποι.

Εκεί στο ημίφως και στην παγωνιά του θαλάμου η μικρή ορχήστρα συνέχιζε :

Μην απελπίζεσαι και δεν θα αργήσει

κοντά σου να ΄ρθει μια χαραυγή.

Καινούργια αγάπη θα σου χαρίσει.

Κάνε λιγάκι υπομονή !

Πέρασε έτσι αρκετή ώρα… Ώσπου τα όργανα σώπασαν. Ο Τσιτσάνης χάθηκε στο λιγοστό φως της πόρτας. Απρόσμενα, όπως ακριβώς τους φανερώθηκε. Ήταν αλήθεια ή παραίσθηση αυτό που έζησαν; Κανείς μέσα στο θάλαμο δεν έλεγε τίποτε! Λες και είχαν δει κάποιο ξωτικό, έναν Αρχάγγελο και δεν τολμούσαν να το ομολογήσουν ο ένας στον άλλο, μήπως και τους πάρουν για σαλεμένους, για αλαφροϊσκιωτους. Έτσι αποκαμωμένοι από την ασήκωτη συγκίνηση και την νοσταλγία, έπεσαν σε βαθύ ύπνο.

Τόσα χρόνια μετά, δεν τολμώ ούτε και εγώ να ρωτήσω τον παππού μου, αν μου τα ‘χει διηγηθεί όλα αυτά ή είναι μοναχά στην φαντασία μου. Ωστόσο, κάθε φορά που στο ραδιόφωνο ή στην τηλεόραση ακουστούν τα πρώτα λόγια από το «Κάποια μάνα αναστενάζει» τα μάτια του παππού γεμίζουν δάκρυα. Και τότε μόνον εγώ από όλους καταλαβαίνω το μυστικό, ξαναζώ με τον παππού σχεδόν συνομωτικά εκείνη τη νύχτα του Δεκέμβρη.

Γράφω αυτήν την ιστορία, γιατί κρύβει στην ουσία της αυτό, που ορίζει και ξεχωρίζει τον αληθινό «λαϊκό καλλιτέχνη». Τον καλλιτέχνη με εκείνες τις ποιότητες που του επιτρέπουν να αφουγκράζεται και να συμμετέχει αφτιασίδωτος και επί ίσοις όροις στις πιο αληθινές στιγμές του λαού του: τις ώρες του μεγάλου πόνου και της μεγάλης χαράς.

Ένας αυθεντικός και κορυφαίος λαϊκός καλλιτέχνης είναι αναμφίβολα και ο Βασίλης Τσιτσάνης. Μαζί με τον ζωγράφο Θεόφιλο, τον κυκλαδίτη χτίστη Ρούσσο, τον κρητικό λυράρη Σκορδαλό, την μουσική οικογένεια των Χαλκιάδων, τα μπουλούκια «του Τάσου και της Γκόλφως», τον Ευγένιο Σπαθάρη έδωσαν εν πολλοίς μορφή και σχήμα στο νεοελληνικό λαϊκό πολιτισμό.

Πολλά έχουν γραφεί και άλλα περισσότερα θα γραφούν για τον Τσιτσάνη. «Πως έγινε αυτό το θαύμα και αυτό το παιδί από τα Τρίκαλα, να μετουσιώσει μέσα στη ψυχή και στο μυαλό του όλη την πεμπτουσία της μουσικής μας παράδοσης και να μας την ξαναδώσει σε νέες, απλές και τέλειες μουσικές φόρμες;» αναρωτιέται ο Μίκης Θεοδωράκης. Ο Μάνος Χατζιδάκις εξομολογείται: «(…) ο Βασίλης μας έδειξε έναν δρόμο για να συναντηθούμε εμείς τα αδέξια, ασθενικά παιδία της πόλης με τους συνομήλικους μας της υπαίθρου. Αφήσαμε πίσω τα βαλς, τα ταγκό, το τσάμικο και τον καλαματιανό, για να συναντηθούμε καθάριοι στον βυθό της νέας μουσικής του».

Ο Τσιτσάνης αποδείχτηκε όχι απλά χρήσιμος, αλλά απαραίτητος για τον νεοελληνικό πολιτισμό. Καθαγιάζει το περιθωριακό ρεμπέτικο και το μεταμορφώνει σε αστικό λαϊκό τραγούδι, εγκαινιάζοντας ένα νέο μουσικό είδος ανάλογο και ισάξιο με τα πορτογαλέζικα fados ή τις ναπολιτάνικες canzonette. Γίνεται η στέρεα γέφυρα πάνω στην οποία πορεύτηκε με ασφάλεια η ευαίσθητη φαντασία τόσων και τόσων μουσικών μετά από αυτόν. Με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, παιδία του Τσιτσάνη υπήρξαν ολόκληρες και διαδοχικές γενιές δημιουργών. Από το ανεπανάληπτο δίπολο του Μίκη και του Μάνου ως τους Ξαρχάκο, Μούτση, Λεοντή, Κουγιουμτζή, Λοϊζο, Ανδριόπουλο, Νικολόπουλο, Σταυριανό, Κορακάκη, Κραουνάκη η επίδραση του μεγάλου Δάσκαλου στο έργο τους είναι ευανάγνωστη. Πίσω από τα τραγούδια και τη μουσική τους αχνοφέγγουν οι πενιές, οι αυτοσχεδιασμοί, οι δρόμοι, το ύφος, οι φόρμες και το ήθος του Τσιτσάνη. Μετά τον Τσιτσάνη τίποτε δεν θα ήταν πια ίδιο! Το μικρό καράβι της Ελληνικής Μουσικής βρήκε μια πυξίδα. Φάνηκε μπροστά του ξανά φωτεινός μπούσουλας η Μεγάλη Άρκτος.

Πέρα από τα λόγια αγέρωχα στέκουν μνημεία στον χρόνο τα τραγούδια του. Η «Συννεφιασμένη Κυριακή» αντανάκλαση του τροπαρίου «Τη Υπερμάχω Στρατηγώ». Η «Αχάριστη» μια ρεμπέτικη βινιέτα. Το «Κάνε λιγάκι υπομονή» μια μικρή λαϊκή προσευχή. Κοντά σ’ αυτά μυριάδες άλλα μικρά αριστουργήματα: «Αντιλαλούνε τα βουνά», «Σαν απόκληρος γυρίζω», «Όμορφη Θεσσαλονίκη». «Χωρίσαμε ένα δειλινό», «Άσπρο πουκάμισο φορώ», «Μπαχτσέ Τσιφλίκι», «Πέφτουν της βροχής οι στάλες», «Αρχόντισσα», «Ακρογιαλιές δειλινά»… Τόσα και τόσα τραγούδια, κομμάτια πλέον της συλλογικής μνήμης. Τραγούδια, που δεν είναι μόνο μια αφορμή για κέφι, για καημό ή για αναπόληση. Αποτελούν αυθεντικές τοπιογραφίες της νεότερης Ελλάδας και φωτίζουν το παρελθόν του λαού μας με το φως της αλήθειας. Διασώζουν στον ιστορικό χρόνο την Κατοχή, την μετεμφυλιακή εξαθλίωση, τα ελπιδοφόρα χρόνια του ’50, την αστικοποίηση, την μετανάστευση.

Με τον Βασίλη Τσιτσάνη συνέβη και το εξής σπάνιο φαινόμενο : αναγνωρίστηκε και αγαπήθηκε ταυτόχρονα και με την ίδια ένταση τόσο από τον απλό λαό, όσο και από την ντόπια διανόηση. Οι σημαντικότερες και εμβληματικές φυσιογνωμίες των Γραμμάτων και της Τέχνης του καιρού του εντόπισαν έγκαιρα το χειμαρρώδες τάλαντο του Τσιτσάνη. Θαυμαστές του υπήρξαν μεταξύ άλλων οι Τσαρούχης, Κουν, Μόραλης, Καραγάτσης, Ρίτσος, Ελύτης, Καμπανέλης, Καρούζος, Δαμιανός, Κατράκης, Βασιλικός… Και σταματώ εδώ για να μην κουράσω τον αναγνώστη.

Στα νάματα της μουσικής του Τσιτσάνη δεν ξεδιψούν μόνο Έλληνες, αλλά κάθε ψυχή, που αναζητάει την αυθεντική ευαισθησία. Για αυτό δεν αποτελεί έκπληξη, πως και ο υπόλοιπος κόσμος συνεχίζει να τον ανακαλύπτει καθημερινά. Το 1980 με πρωτοβουλία της UNESCO ηχογραφείται ένας διπλός δίσκος με τίτλο «Χάραμα». Σ' αυτό το δίσκο παίζει ο ίδιος ζωντανά μια σειρά από κλασικά του τραγούδια αλλά και πολλά αυτοσχεδιαστικά κομμάτια στο μπουζούκι. Η Γαλλική Μουσική ΑκαδημίαCharles Gross τον βραβεύει έναν χρόνο μετά το θάνατο του. Στην Ολλανδία, στη Φιλανδία, στη Γερμανία και στη Σκωτία υπάρχουν τουλάχιστον δέκα κομπανίες, που συγκροτούν μουσικοί με κλασσική παιδεία και εμβαθύνουν στο έργο του Έλληνα μουσικού. Στο Ισραήλ η μουσική του είναι κοσμαγάπητη, ενώ ένας άλλος διάσημος Εβραίος, ο σκηνοθέτης Γούντυ Άλεν, χρησιμοποιεί σε μουσική επένδυση ταινίας του ένα ορχηστρικό θέμα του Τσιτσάνη.

Η Τέχνη του Βασίλη Τσιτσάνη υπήρξε μια ευτυχής δυνατότητα. Στο μέλλον θα μοιάζει με θρύλο, πως ένα απλό παιδί από τα Τρίκαλα, που το έλεγαν Βασίλη, κατάφερε να χαράξει στο μάρμαρο του ελληνικού πολιτισμού τέτοιας λογής πολύτιμα αετώματα.

Τα διλήμματα της οικονομίας και της πολιτικής, του Μάνου Ματσαγγάνη

2012-01-18T12:47:00.003+02:00

Επειδή τώρα τελευταία γίνεται συζήτηση για τα ισοδύναμα μέτρα μείωσης των ελλειμμάτων ( το δικό μας μνημόνιο), μια πρώτη γεύση από το Μάνο.

του Μάνου Ματσαγγάνη

Ομιλία σεεκδήλωση της οργάνωσης Νέου Κόσμου – Κουκακίου της Δημοκρατικής Αριστεράς(Δευτέρα 16 Ιανουαρίου 2012).

Όλες οι ευρωπαϊκές χώρες (κάτω από τις Άλπεις)έχουν προβλήματα (μερικές σοβαρά). Καμιά χώρα όμως δεν έχει τα δικά μαςπροβλήματα: μεγάλο χρέος (το μεγαλύτερο στην ΕΕ), μεγάλα ελλείμματα τουκρατικού προϋπολογισμού (10% του ΑΕΠ, μετά από οδυνηρή λιτότητα δύο ετών), καιταυτόχρονα μεγάλο έλλειμμα του ισοζυγίου εξωτερικών συναλλαγών (εμπορικό +υπηρεσιών). Τα ελλείμματα αλληλοσυνδέονται: η πλαστή ευημερία (με δανεικά) δενεπιβάρυνε μόνο το δημόσιο έλλειμμα, διόγκωνε επίσης (τεχνητά) τη ζήτηση,αυξάνοντας τις εισαγωγές και αφαιρώντας από τις επιχειρήσεις το κίνητρο γιαεξαγωγές.

Μια χώρα που βρίσκεται σε μια τέτοια κατάσταση δενέχει παρά δύο (και μόνο δύο) επιλογές. Η μια είναι η κανονική υποτίμηση,ενδεχομένως με στάση πληρωμών, τύπου Αργεντινής το 2001 – αν και η Αργεντινήείχε εμπορικό πλεόνασμα (άρα είχε τρόφιμα και καύσιμα όσο διαρκούσε ο αποκλεισμόςτης από τις διεθνείς αγορές), καθώς και πρωτογενές πλεόνασμα του κρατικούπροϋπολογισμού (άρα μπορούσε να πληρώνει μισθούς ή συντάξεις και να εγγυάται τηλειτουργία του κράτους). Η άλλη είναι η λεγόμενη «εσωτερική υποτίμηση»:λιτότητα αλλά και μείωση των τιμών, ώστε να προστατευθεί η αγοραστική δύναμητων (μειωμένων) μισθών και ταυτόχρονα να τονωθεί η ανταγωνιστικότητα τωνελληνικών προϊόντων. Ο Daniel Gros σεπαλαιότερη ομιλία του στην Αθήνα είχε υπολογίσει το μέγεθος της απαιτούμενηςμείωσης (κατ’ αρχήν των μισθών) σε 25%. Μια εξαγωγική ώθηση θα μείωνε τομέγεθος αυτό, μια υστέρηση θα το αύξανε. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΤτΕ, ημείωση των μέσων ακαθάριστων αποδοχών την διετία 2009-2011 (σε πραγματικέςτιμές) ήταν 12%, δηλ. το μισό περίπου της απαιτούμενης προσαρμογής (κατά Gros).

Η «εσωτερική υποτίμηση», για να αποδώσει, έχειορισμένες (απαιτητικές) προϋποθέσεις. Πρώτον, δίκαιη κατανομή των βαρών τηςπροσαρμογής + κοινωνικό δίχτυ ασφαλείας. Δεύτερον, συμφωνία των κοινωνικώνεταίρων, ώστε οι μειώσεις μισθών αφενός να μεταφραστούν σε μειώσεις τιμών καιαφετέρου να είναι πρόσκαιρες (όσο διαρκεί η κρίση) και να αναπληρωθούν απόανάλογες αυξήσεις στο μέλλον (ώστε δηλ. να πιάσουν τόπο οι θυσίες τωνεργαζομένων). Τρίτον, εξυγίανση των θεσμών: καταπολέμηση της διαφθοράς, τηςφοροδιαφυγής, της κακοδιοίκησης, της στρέβλωσης της αγοράς – ώστε ηεπιχειρηματικότητα να πάψει να βασίζεται στη διαπλοκή με πολιτικούς, στησυμπίεση των μισθών, στην παραβίαση της (εργατικής, ασφαλιστικής, φορολογικής,περιβαλλοντικής, πολεοδομικής κ.ά.) νομοθεσίας.

Ήταν το Μνημόνιο μονόδρομος; Και ναι και όχι. Ναι –επειδή με δεδομένο τον αποκλεισμό μας από τις διεθνείς χρηματαγορές ήταν ομοναδικός τρόπος εξασφάλισης των δανειακών αναγκών της χώρας. Όχι – επειδή ούτεοι αγορές, ούτε το ΔΝΤ, ούτε η ΕΕ, ούτε κάποιος άλλος νοιάζεται πολύ για το πώςμια χώρα τηρεί τις δανειακές υποχρεώσεις της, ούτε για το πώς μειώνει ταελλείμματά της (για αυτό άλλωστε κανείς δεν εμποδίζει τη Δανία να έχει υψηλήφορολογία, υψηλή κοινωνική δαπάνη κτλ). Συνεπώς, παρότι κάποιο Μνημόνιο ήταν αναγκαίο, κανείς δεν μας εμπόδιζε ναπροτείνουμε ένα άλλο Μνημόνιο, όπωςτο θέλαμε εμείς, με τα δικά μας «ισοδύναμα μέτρα» μείωσης των ελλειμμάτων.

«Καλά όλα αυτά – το θέμα είναι τι κάνουμε τώρα». Ηδημόσια συζήτηση για την τακτική της ελληνικής αντιπροσωπείας στιςδιαπραγματεύσεις για το PSI και τη δανειακή σύμβαση στακανάλια και στα blogs μοιάζει λίγο με τη συζήτησηγια την πορεία της Εθνικής ομάδας του μπάσκετ το 1987: ξαφνικά γίναμε όλοιειδικοί για το εύρος του κουρέματος, για το επιτόκιο των ομολόγων ή για τοβρετανικό δίκαιο, όπως τότε όλοι ανέλυαν σε βάθος (και με πάθος) τα σχετικάπλεονεκτήματα του συστήματος ζώνης έναντι του man-to-man. Και το Eurobasket καιοι διαπραγματεύσεις για το PSI είναι παιγνίδια (το έναπήγε υπέροχα, το άλλο θα δούμε) στα οποία είμαστε θεατές, δεν παίζουμε οιίδιοι. Η ελληνική αντιπροσωπεία παίζει το ρόλο ενός κομπάρσου, που παραμένειμεν ικανός για κάποια αυτοκαταστροφική κίνηση (ιδίως όταν επικεφαλής είναι οσημερινός υπουργός οικονομικών) αλλά δεν είναι σε θέση να καθορίσει θετικά τηνέκβαση των διαπραγματεύσεων. Τα πράγματα είναι πολύ δύσκολα για μας. Από τημια, τα γεγονότα των τελευταίων ετών έχουν περιορίσει ασφυκτικά την αξιοπιστία(και, συνεπώς, τα περιθώρια) των δικών μας χειρισμών. Από την άλλη, τα όριαμεταξύ της «συντεταγμένης» χρεωκοπίας και της άτακτης είναι δυσδιάκριτα:κινδυνεύουμε ανά πάσα στιγμή με μια στραβοτιμονιά να τα διασχίσουμε (ιδίως εάνβλ. παραπάνω).

Για αυτό η συζήτηση για το εύρος του κουρέματος,για το επιτόκιο των ομολόγων ή για το βρετανικό δίκαιο προσωπικά δεν μεσυγκινεί ιδιαίτερα: σε λίγες μέρες θα ξέρουμε αν χρεωκοπήσαμε και πώς ακριβώς.Εν τω μεταξύ, θα ήταν προτιμότερο να ξοδεύουμε λιγότερο χρόνο και ενέργεια γιαζητήματα όπου είμαστε απλώς θεατές: ας κρατήσουμε τις δυνάμεις μας για όσαμπορούμε να επηρεάσουμε.

Αυτό μας φέρνει στο τελευταίο θέμα: το «διακύβευμα»της επόμενης περιόδου. Θα έλεγα ότι η κατάσταση έχει συνοπτικά ως εξής. Το βραχυπρόθεσμο διακύβευμα είναι ναπαραμείνουμε στην Α’ Κατηγορία. Η άτακτη χρεωκοπία ή/και επιστροφή στη δραχμήδεν θα είναι το τέλος του κόσμου (η ζωή συνεχίζεται, πάντοτε). Θα σημάνει όμωςτον υποβιβασμό μας: δηλ. την συντριπτική ήττα όσων ονειρεύτηκαν μια ευρωπαϊκήΕλλάδα, και την θριαμβευτική νίκη όσων (στα αριστερά και στα δεξιά τουπολιτικού φάσματος) πάντα κατά βάθος προτιμούσαν μια Ελλάδα βαλκανική καιμεσανατολική. Επίσης, θα θέσει σε κίνηση έναν πολύ επικίνδυνο μηχανισμό, όπου οεθνικισμός (με ή χωρίς αντιιμπεριαλιστική προβιά) θα έχει πάρει το πάνω χέρι,και – σε συνδυασμό με τη γρήγορη διάψευση των φρούδων ελπίδων που ήδηκαλλιεργεί η παράταξη της δραχμής – θα είναι έτοιμος να μας φέρει στα πρόθυραμιας καταστροφικής πολεμικής εμπλοκής. Φοβάμαι ότι ο αρχηγός της ΝΔ είναιαπόλυτα ικανός για κάτι τέτοιο.

Το μεσοπρόθεσμοδιακύβευμα, όσον αφορά την οικονομία, είναι κατ’ αρχήν να μάθουμε να ζούμεχωρίς ελλείμματα, ώστε να περιορίσουμε την έκθεσή μας στις αγορές. Μέσα σε έναπεριβάλλον παγκοσμιοποίησης και ελεύθερης κυκλοφορίας των κεφαλαίων, ηδημοσιονομική σταθερότητα είναι ασφάλεια – και η κύρια προϋπόθεση για ναμπορούμε να επιλέγουμε τις πολιτικές που προτιμάμε με όσο περισσότερη αυτονομίαγίνεται. Με κίνδυνο να γίνω κουραστικός: οι επάρατες αγορές δεν εμποδίζουν τημικρή (πλην όμως πλεονασματική) Δανία να επιβάλλει – και να εισπράττει! –φόρους ίσους με το μισό περίπου ΑΕΠ της χώρας, ούτε να χρηματοδοτεί με αυτούςτο ισχυρότερο ίσως σύστημα κοινωνικής προστασίας στον κόσμο.

Στη συνέχεια, το ζητούμενο είναι, ασφαλώς, ηανάπτυξη. Σήμερα έχουμε γίνει όλοι κεϋνσιανοί - και διαβάζουμε μανιωδώς ταάρθρα του Krugman, επικροτώντας με ενθουσιασμό την προειδοποίησή τουότι δεν είναι πολύ καλή ιδέα να προσπαθείς να μειώνεις τα ελλείμματα στηδιάρκεια της ύφεσης. Σωστά: τα ελλείμματα πρέπει να τα μειώνεις στη διάρκειατης ανόδου της οικονομίας. Κρίμα που στην προ κρίσης περίοδο, όταν επί 10-12χρόνια είχαμε από τους υψηλότερους ρυθμούς (όπως αποδείχθηκε, σαθρής) ανάπτυξηςστην ΕΕ (+4% ετησίως), αντί να μειώσουμε τα ελλείμματα τα αφήσαμε να αυξάνονταιανεξέλεγκτα. (Τότε βέβαια οι σημερινοί κεϋνσιανοί απλώς σιωπούσαν, ή μάλλονεπικροτούσαν ενθουσιωδώς τις πολιτικές που παρήγαγαν ελλείμματα και ζητούσανακόμη μεγαλύτερα.)

Σε κάθε περίπτωση, όπως έχω γράψει αλλού (Καθημερινή 7Μαρτίου 2009), η κλασική κεϋνσιανή συνταγή της ώθησης της παραγωγής και τηςαπασχόλησης μέσω της τόνωσης της αγοραστικής δύναμης των εισοδημάτων δεν μπορείνα έχει εφαρμογή σε μια χώρα με αναιμική παραγωγική βάση, όπως είναι πλέον ηΕλλάδα. Όπως είδαμε στο πρώτο μισό της δεκαετίας του ’80, τα πρόσθεταεισοδήματα αγοράζουν προϊόντα που εισάγουμε από αλλού. Αυτό μπορεί να είναικαλό για τους εργαζόμενους στην Κίνα και στη Ν. Κορέα (ή στη Γερμανία και τηΓαλλία) – πάντως ως στρατηγική για την ανάπτυξη με αύξηση της απασχόλησης στην Ελλάδα δεν μου φαίνεται πειστική.Συνεπώς, φοβάμαι ότι ο νεοκεϋνσιανισμός à la grecque λίγα έχει να προσφέρει:δεν μένουν παρά οι διαρθρωτικές αλλαγές (στην πλευρά της προσφοράς).

Το μεσοπρόθεσμο διακύβευμα δεν αφορά μόνο τηνοικονομία αλλά και την πολιτική. Μια μεταρρυθμιστική δύναμη της αριστεράς,ιδίως εάν έχει (απολύτως θεμιτές) κυβερνητικές φιλοδοξίες, δεν διαθέτει τηνπολυτέλεια να επιτρέψει τη διάβρωση του κύρους των θεσμών από τους οποίους τοπολιτικό της εγχείρημα εξαρτάται. Ο αριστερός ρεφορμισμός είναι απλώςαδιανόητος όσο εντείνεται η ανυποληψία των εργατικών συνδικάτων, ή της Βουλής,ή του δημόσιου τομέα. Φυσικά, αυτό σε κάποιο βαθμό είναι πέρα από τον έλεγχοτης μεταρρυθμιστικής αριστεράς. Δείχνει όμως το αναγκαίο περιεχόμενο τηςπολιτικής της παρέμβασης: Αναπροσανατολισμός του κέντρου βάρους της πολιτικήςτων συνδικάτων (και όχι μόνο) προς τα συμφέροντα των outsiders (των εργαζομένων τουιδιωτικού τομέα, ιδίως όσων εργάζονται υπό επισφαλείς συνθήκες). Δραστικήμείωση του κόστους της πολιτικής, με μείωση του αριθμού των βουλευτών και άλλαμέτρα «ταπείνωσης» (κατά Α. Μανιτάκη) του πολιτικού προσωπικού που μας οδήγησε– υπό τις επευφημίες, βέβαια, της κοινής γνώμης – στην χρεωκοπία. Αλλαγήπαραδείγματος στο δημόσιο τομέα, με ενθάρρυνση και στήριξη όσων από τουςγιατρούς, νοσοκόμους, δασκάλους, καθηγητές, πυροσβέστες, εφοριακούς κ.ά. είναιδιατεθειμένοι να προσφέρουν με εντιμότητα και αφοσίωση στο δημόσιο συμφέρον,(εξ)υπηρετώντας τους πολίτες-χρήστες των υπηρεσιών τους, την ώρα που τα πάνταγύρω τους καταρρέουν.

Το μακροπρόθεσμοδιακύβευμα παραμένει αυτό που ήταν πάντοτε: να κάνουμε ό,τι περνάει από το χέριμας για να γίνει η Ελλάδα μια χώρα προκοπής και δημιουργίας, με περισσότερεςευκαιρίες και λιγότερες ανισότητες, ένας τόπος στον οποίο νέοι άνθρωποι θαθέλουν να ζουν και να μεγαλώνουν τα παιδιά τους. Θα τα καταφέρουμε; Ειλικρινάδεν ξέρω. Ξέρω όμως ότι από αυτό θα κριθούμε όλοι.

Απαντήσεις σεερωτήσεις

Ε: Είναι αναγκαία μέτρα η μείωση των κατώτατωναποδοχών και η περικοπή του 13^ου / 14^ου μισθού στονιδιωτικό τομέα;

Α: Δεν είμαι απόλυτα πεισμένος, παρότιοικονομολόγοι που τους εκτιμώ ισχυρίζονται πως ναι. Είναι αλήθεια ότι οι μισθοί(και το κόστος εργασίας) στην Ελλάδα τα τελευταία 10-12 χρόνια πριν την κρίσηαυξήθηκαν περισσότερο από ό,τι στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Είναι επίσηςαλήθεια ότι οι κατώτατες αποδοχές στη χώρα μας είναι υψηλότερες από ό,τι στηνΙσπανία και στην Πορτογαλία (για να μην αναφέρω τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία –όπου όμως μεταφέρονται οι ελληνικές επιχειρήσεις). Από την άλλη, ηανταγωνιστικότητα δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τους μισθούς, ούτε η μείωσητων μισθών εγγυάται τη μείωση των τιμών: μπορεί κάλλιστα να αποδειχθεί απλώςευκαιρία αύξησης της κερδοφορίας με διατήρηση (και ενίσχυση) του σημερινούμοντέλου επιχειρηματικότητας (της «αρπαχτής»). Θα προτιμούσα η μείωση τωνμισθών να είναι συμφωνημένη, πρόσκαιρη, και με ανταλλάγματα (βραχυπρόθεσμα:μείωση των τιμών – μεσοπρόθεσμα: δέσμευση των εργοδοτικών οργανώσεων γιαπροσλήψεις και μισθολογικές βελτιώσεις όταν περάσει η κρίση). Θα προτιμούσαεπίσης η συναίνεση των συνδικάτων στη (λελογισμένη) μείωση των κατώτατωναποδοχών να συνδυαστεί με τη δέσμευση των εργοδοτικών οργανώσεων για πιστήεφαρμογή της νομοθεσίας για τις κατώτατες αποδοχές (και την ασφάλιση, και όσαάλλα σήμερα καταστρατηγούνται) από όλες τις επιχειρήσεις. (Οι προγραμματικέςσυμφωνίες δεν προϋποθέτουν μόνο υπεύθυνα συνδικάτα, αλλά και υπεύθυνηεργοδοσία.)

Ε: Με δεδομένο ότι η ανάπτυξη δύσκολα θα έρθει απόαλλού, επιτρέπεται μια προοδευτική πολιτική να δαιμονοποιεί τις ξένεςεπενδύσεις;

Α: Προφανώς όχι. Από την άλλη, μια προοδευτικήπολιτική δεν μπορεί να επικροτεί όλεςτις ξένες επενδύσεις: κάποιες μπορεί να επιδεινώνουν τις εργασιακές σχέσεις,άλλες μπορεί να βλάπτουν το περιβάλλον – παρότι αυτά κατά κανόνα προβάλλονταιως προσχήματα από όσους φαντασιώνονται τον κρατικομονοπωλιακό σοσιαλισμό. Επίπλέον, η εμπειρία δείχνει ότι σε οικονομίες με υποδομές που υστερούν, εργατικόδυναμικό χαμηλών δεξιοτήτων, γραφειοκρατικά εμπόδια κτλ. οι ξένες επενδύσειςδεν είναι παραγωγικές αλλά συγκεντρώνονται σε τομείς τύπου realestate. Συνεπώς, θα έλεγα «ξένες επενδύσεις ναι, αλλά με προσοχή καιχωρίς μεγάλες αυταπάτες».

Ε: Το ΕΣΠΑ θα δώσει λύση;

Α: Το ΕΣΠΑ είναι προφανώς μια ευκαιρία - αλλά αντίστοιχεςευκαιρίες στο παρελθόν τις χάσαμε. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, ο πολλαπλασιαστής(κατά Keynes) των δημόσιων επενδύσεων στην Ελλάδα που χρηματοδοτήθηκαν απότα Ολοκληρωμένα Μεσογειακά Προγράμματα, τα πακέτα Ντελόρ και Σαντέρ, τα απανωτάΚοινοτικά Πλαίσια Στήριξης κτλ. ήταν κοντά στο 1. Με άλλα λόγια, τα σχετικάκονδύλια «απορροφήθηκαν» αλλά δεν έδωσαν αναπτυξιακή ώθηση. Απλώς κάποιοι ταεισέπραξαν (και μετά έσπευσαν να αγοράσουν ακίνητα ή εισαγόμενα καταναλωτικάπροϊόντα), χωρίς να τεθεί σε κίνηση ο κύκλος της ανάπτυξης. Ακόμη χειρότερα, ηαπόδοσή τους ήταν απελπιστικά χαμηλή. Ένα παράδειγμα που γνωρίζω καλά: τηνπερίοδο 2000-2008 υλοποιήθηκαν ευρωπαϊκά προγράμματα ενίσχυσης της απασχόλησης συνολικούκόστους 1 δις. ευρώ – τα οποία όμως δεν φαίνεται να οδήγησαν στη δημιουργίαούτε 1 (μίας) θέσης εργασίας (λέω «δεν φαίνεται» επειδή τα ΚΕΚ αρνούνται νασυμμορφωθούν με την υποχρέωση του follow up, δηλ.της παρακολούθησης της πορείας όσων επιμορφώνουν στην αγορά εργασίας). Συνεπώς,το ΕΣΠΑ μπορεί να προσφέρει, όμως η εμμονή (και του σημερινού υπουργούανάπτυξης) στην «απορροφητικότητα» κινδυνεύει απλώς να αναπαράγει τηνπαραοικονομία και τις άλλες γνωστές παθογένειες.

Ε: Γιατί επιμένουμε στα μεγάλα έργα και όχι σταμικρά (σε τοπική κλίμακα);

Α: Πολλοί οικονομολόγοι (και άνθρωποι της αγοράς)προτιμούν τα μεγάλα έργα επειδή εγγυώνται ταχύτερη απορροφητικότητα καιμεγαλύτερη απόδοση. Δεν είμαι απόλυτα πεισμένος. Κάποια από τα μεγάλα έργα(π.χ. επέκταση του Μετρό) θα ήταν εξαιρετικά χρήσιμα, άλλα απλώς γεμίζουν τη χώραμε περισσότερο τσιμέντο (απασχολώντας λίγους μηχανικούς και μελετητές καιπολλούς μετανάστες με χαμηλά μεροκάματα και χωρίς ασφάλιση). Φυσικά, συχνά καιτα μικρά έργα σε τοπική κλίμακα πάσχουν από τα ίδια ακριβώς προβλήματα. Αυτόμας φέρνει στην προηγούμενη συζήτηση περί τόνωσης της ζήτησης χωρίς αλλαγήπαραγωγικού μοντέλου. Εάν η μηχανή έχει χαλάσει, δεν ωφελεί να της ρίχνειςκαύσιμο: πρέπει να την επιδιορθώσεις!

Ε: Η ΑΟΖ θα ήταν λύση;

Α: Ίσως (ο γιος μου που παρακολουθεί το θέμα λέειναι). Έχω, όμως, την εντύπωση ότι για τους περισσότερους η ΑΟΖ είναι το λαχείοπου θα μας επιτρέψει να συνεχίσουμε να ζούμε όπως είχαμε μάθει όλα αυτά ταχρόνια. Ένα τέτοιο λαχείο θα προτιμούσα να μην το κερδίσουμε.

Ε: Οι εξοπλισμοί δεν μπορούν να μειωθούν;

Α: Έχουν μειωθεί, αλλά ελάχιστα. Η χώρα μας δαπανάγια άμυνα περισσότερα από κάθε άλλη χώρα του ΝΑΤΟ (πλην ΗΠΑ). Φυσικά, η μείωσητων εξοπλισμών πρέπει να συνοδεύεται από μια εξωτερική πολιτική που κλείνειανοιχτά ζητήματα με τους γείτονες: ονομασία FYROM, Κυπριακό, Αιγαίο κτλ. ΜεΣαμαρά πρωθυπουργό κάτι τέτοιο θα ήταν λίγο δύσκολο.

Ε: Υπάρχουν άλλα «ισοδύναμα» μέτρα μείωσης τωνελλειμμάτων;

Α. Φυσικά: αυτό εννοούσα όταν έλεγα προηγουμένωςότι χρειαζόμαστε ένα δικό μας Μνημόνιο.Εντελώς πρόχειρα, μερικά από τα κρίσιμα διλήμματα:

· Νακαταργήσουμε την (εντελώς σκανδαλώδη) επιχορήγηση του ασφαλιστικού της ΔΕΗ ή ναμειώσουμε τις συντάξεις;

· Ναεξακολουθήσουμε να επιχορηγούμε τα χωριστά ασφαλιστικά ταμεία των άλλων εύπορωνομάδων (μηχανικών, νομικών, γιατρών, δημοσιογράφων, υπαλλήλων ΤτΕ) ή ναενισχύσουμε το εισόδημα των ανέργων και των φτωχών;

· Πώςνα αυξήσουμε τα έσοδα, με αύξηση του ΦΠΑ που αποδίδει αμέσως αλλά είναι άδικος,ή με φόρο ακίνητης περιουσίας που είναι πολύ δικαιότερος και παραμένει χαμηλόςστην Ελλάδα (παρά το «χαράτσι της ΔΕΗ» που θέλει φυσικά καλύτερο σχεδιασμό);

· Πώςμειώνουμε τον αριθμό των δημοσίων υπαλλήλων, με την προσυνταξιοδότηση έμπειρων(και ενίοτε πολύτιμων) στελεχών, ή ξεκινώντας την εφαρμογή της εφεδρείας απότους αργόμισθους και τους προσληφθέντες εκτός ΑΣΕΠ;

Και πολλά άλλα.

Μια δύναμη της μεταρρυθμιστικής αριστεράς θα πρέπεινα μπορεί να απαντά σε τέτοια διλήμματα, και να θέτει στο επίκεντρο τηςδημόσιας συζήτησης συγκεκριμένεςπροτάσεις ισοδύναμων μέτρων. Αυτό μέχρι τώρα δεν έχει γίνει.

ΦΤΑΝΕΙ ΠΙΑ

2012-01-17T22:09:00.000+02:00

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Κείμενοδημοσιογράφων της ΕΡΤ

Οι 126 υπογραφέςδημοσιογράφων της ΕΡΤ κάτω από το κείμενο με τίτλο “Φτάνει πια” που ακολουθούν,συγκεντρώθηκαν το τελευταίο 24 ωρο και αφορούν τις απεργίες στην ΕΡΤ και όχιπροφανώς τη 48ωρη απεργία της ΠΟΕΣΥ.
Η συλλογή υπογραφώνσυνεχίζεται.
ΦΤΑΝΕΙ ΠΙΑ

Μετά από βδομάδεςκινητοποιήσεων, οι οποίες, –ανεξαρτήτως των διαφορετικών απόψεων για τηντακτική- οδήγησαν στην ικανοποίηση του μεγαλύτερου μέρους των αιτημάτων μας,περάσαμε, πλέον σε κινητοποιήσεις … έτσι, χωρίς πρόγραμμα.
Κι αυτές οικινητοποιήσεις “συνδικαλιστικής γυμναστικής” πραγματοποιούνται σε μια περίοδοπελώριας κρίσης και δοκιμασίας της ελληνικής κοινωνίας, σε μια εποχή μεγάληςόξυνσης της κρίσης και στο χώρο των media. Σ’ αυτή τη συγκυρία, λοιπόν,κάποιοι/ες έχουν επιλέξει να διατηρούν, για μεγάλο διάστημα, κλειστή την ΕΡΤ,παρότι προτάθηκαν εναλλακτικές μορφές διεκδίκησης των αιτημάτων.
Δημιουργείται έτσιη εντύπωση ότι είμαστε ένα “περιούσιο” τμήμα εργαζομένων κι ότι αδιαφορούμε γιατην περιρρέουσα κοινωνική ατμόσφαιρα. Ταυτόχρονα, αυτοχειριαζόμαστε, καθώς απότη μια αποξενώνουμε ακροατές και τηλεθεατές, δηλαδή, δωρίζουμε τους “φυσικούςμας συμμάχους” στους “ανταγωνιστές” κι από την άλλη χάνουμε την ευκαιρία ναλειτουργήσουμε σαν όαση μέσα σε ένα άνυδρο και σε κρίση ραδιοτηλεοπτικό τοπίο.
Ακόμα χειρότερα ο“φετιχισμός των κινητοποιήσεων” συνοδεύεται από την πλήρη διακωμώδηση τωνδημοκρατικών διαδικασιών. Γιατί τι άλλο είναι ν’ αποφασίζουν οι ψήφοι 50,περίπου, ανθρώπων για τους πάνω από 600 δημοσιογράφους της ΕΡΤ στην Αθήνα καιτους πάνω από 700, αν συνυπολογισθούν οι δημοσιογράφοι των περιφερειακώνραδιοφωνικών σταθμών; Και, μάλιστα, ν’ αποφασίζουν μέσα από διαδικασίες που δενπροβλέπονται από το καταστατικό της ΕΣΗΕΑ ούτε είναι θεσμισμένες. Διαδικασίες,δηλαδή, συχνών, πολύωρων και βασανιστικών συνελεύσεων στις οποίες, ακόμα κιόσοι/ες κατόρθωναν να παρευρεθούν, συχνά δεν άντεχαν να παραμένουν ως το τέλος.
Για όλους αυτούςτους λόγους, όσοι και όσες υπογράφουμε αυτό το κείμενο λέμε φτάνει πια. Τοποτήρι ξεχείλισε. Η κατάσταση δεν πάει άλλο. Ιδιοκτήτες της ΕΡΤ είναι οιφορολογούμενοι πολίτες. Ο τόπος δεν έχει ανάγκη μια ΕΡΤ κρατικό κομματικόμαγαζί των εκάστοτε κυβερνώντων αλλά ούτε και μια ΕΡΤ “ιδιωτική επιχείρηση” τωνεργαζομένων σε αυτήν.
Ο τόπος χρειάζεταιμια σύγχρονη, δυναμική και υγιή δημόσια ραδιοτηλεόραση. Πάνω και πριν απ’ όλα,όμως, αυτές τις κρίσιμες στιγμές που βιώνουμε όλοι/ες, χρειάζεται μια ανοιχτήκαι λειτουργούσα δημόσια ραδιοτηλεόραση.

ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ:
1) ΑγγελοπούλουΑγγελική – ΝΕΤ
2) ΑδαμόπουλοςΑνδρέας – ΕΡΑ Πάτρας
3) ΑλαφογιώργοςΑντώνης – ΝΕΤ
4) Αλεβίζου Έλενα -ΝΕΤ FM
5) Ανανιάδης Νότης- ΕΡΑ ΣΠΟΡ
6) ΑναργύρουΔήμητρα – ΕΡΑ Πάτρας
7) ΑνδριώτηςΓιάννης – ΕΡΑ Κέρκυρας
[8)] ΑνυφαντήΑγγελική – ΕΡΑ Πάτρας
9) Αρπλιάς Αλέκος –Διεύθυνση Περιφερειακών Σταθμών
10) Αρσένη Δέσποινα– ΕΡΑ Τρίπολης
11) Βαγιάνος Άγης -ΝΕΤ FM
12) ΒασιλάκηςΚώστας - ΕΡΑ Ηρακλείου
13) ΒασιλόπουλοςΒασίλης –Πολυμέσα
14) Βενιανάκη Ρένα- ΕΡΑ Ρόδου
15) Βοτζάκης Σήφης– ΕΡΑ ΣΠΟΡ
16) ΓαβριλιώτηΜαριέττα – ΕΡΑ Ρόδου
17) ΓαλανόπουλοςΓιάννης – ΕΡΑ Τρίπολης
18) ΓαλάτσηςΓιώργος – ΕΡΑ ΣΠΟΡ
19) Γάτας Άρης –ΕΡΑ ΣΠΟΡ
20) ΓεωργακόπουλοςΘανάσης –ΝΕΤ FM
21) Γεωργίου Μαρία–ΝΕΤ FM
22) ΓιανναράκοςΓιώργος – NET FM
23) ΓιαννώταςΓιώργος - ΝΕΤ FM
24) ΓιάτσιοςΓιάννης – ΕΡΑ Λάρισας
25) Γκλιάνα Στέλλα– ΝΕΤ
26) ΔαφιώτηΑθανασλις – ΕΡΑ Αιγαίου
27) Δημάκας Λουκάς–NET FM
28) ΔημητριάδηςΓιάννης – Kosmos FM
29) ΔιαμαντήΔέσποινα – ΕΡΑ Ροδου
30) ΔιαμαντοπούλουΔήμητρα – ΄ΕΡΑ Πύργου
31) Δούκας Προκόπης- ΝΕΤ
32) ΔρακάτουΑντιγόνη – ΕΡΑ ΣΠΟΡ
33) ΖαβουδάκηςΧάρης – ΕΡΑ Αιγαίου
34) ΖαούτσοςΑλέξανδρος – ΕΡΑ Λάρισας
35) Ζερβού Βασιλεία–ΝΕΤ FM
36) ΖορμπάςΒαγγέλης - ΕΡΑ ΣΠΟΡ
37) Ηλιάδη Θεοδώρα– ΝΕΤ
38) ΚαμπουρίδουΘάλια – ΕΡΑ Σερρών
39) Καπετάνη Μάρω -ΝΕΤ FM
40) ΚαπογιάννηςΠάνος – ΕΡΑ Πύργου
41) ΚαρανικόλαςΔημήτρης - ΝΕΤ
42) ΚαραμίντζουΜατίνα - ΝΕΤ
43) ΚαραχάλιοςΓιώργος - ΕΡΑ
44) ΚαρυωτάκηςΔημήτρης - ΕΡΑ Ηρακλείου
45) Κασσιμάτη Νίνα– ΕΡΑ Τρίπολης
46) Κατούφα Ευγενία–ΝΕΤ FM
47) ΚατσαρούΕλευθερία – ΕΡΑ Λάρισας
48) ΚατσαρούΚατερίνα – ΕΡΑ Κέρκυρας
49) ΚατσουλάκηΣταυρούλα - ΕΡΑ Ηρακλείου
50) Κοζάκου Μαρία –ΕΡΑ2
51) Κοντός Χρηστος– ΕΡΑ ΣΠΟΡ
52) ΚοτρωνάκηςΣτέφανος – Διεύθυνση Περιφερειακών Σταθμών
53) ΚούβαληςΒασίλης – ΕΡΑ Τρίπολης
54) ΚουκουλάςΚώστας – ΕΡΑ ΣΠΟΡ
55) ΚουτσογιάννηΕλπίδα – ΕΡΑ Λάρισας
56) ΚωνσταντινίδηςΔημήτρης – ΕΡΑ ΣΠΟΡ
57) Λαγός Αντώνης –ΕΡΑ ΣΠΟΡ
58) Λάλος Παύλος –ΕΡΑ Λάρισας
59) ΛαχανάςΑλέξανδρος - ΝΕΤ FM, ΝΕΤ
60) Λαχουρή Δήμητρα– ΕΡΑ Αιγαίου
61) ΛιναρδάτουΟντίν - ΝΕΤ
62) Λουκάς Λουκάς –ΕΡΑ ΣΠΟΡ
63) Μάνος Παντελής– NET FM
64) ΜανουσουδάκηΝεκταρία - ΕΡΑ Ηρακλείου
65) Μαντάς Ζαχαρίας– ΕΡΑ Πύργου
66) Μανώλη Ελένη –ΕΡΑ Βόλου
67) ΜαραθιάςΑνδρέας - ΝΕΤ FM
68) ΜαυρογιάννηΜυρσίνη – ΕΡΑ Λάρισας
69) ΜαυρογιαννίδηςΠέτρος – ΕΡΑ ΣΠΟΡ
70) Μέγα Χριστίνα –ΕΡΑ Ρόδου
71) Μέγας Χρήστος –NET FM
72) Μελέτης Νίκος -ΝΕΤ
73) ΜενεγάκηςΛεωνίδας – ΕΡΑ ΣΠΟΡ
74) Μήτρα Δώρα -ΕΡΑ Βόλου
75) ΜητρούσιαςΕυάγγελος – ΕΡΑ Λάρισας
76) ΜιαούληςΑριστείδης – ΕΡΑ Ρόδου
77) ΜιχελιδάκηΜάριον – ΝΕΤ
78) Μοσχάτ Μαρίνα –ΕΡΑ Κέρκυρας
79) Μπιλάλη Χρύσα -Διεύθυνση Περιφερειακών Σταθμών
80) Μπίτα Αρετή –ΝΕΤ FM
81) Μπρούσαλη Πέγκη– ΕΡΑ Τρίπολης
82) ΜυρισκλαβοςΓιωργος – ΕΡΑ ΣΠΟΡ
83) Νικολάου Μαρία- ΕΡΑ Κομοτηνής
84) Ξιάρχος Γιώργος- ΕΡΑ Καλαμάτας
85) ΟικονομόπουλοςΣταύρος ΝΕΤ FM (συμβασιούχος)
86) ΠαναγιωτόπουλοςΑντώνης – ΕΡΑ ΣΠΟΡ
87) ΠαντελάκηςΓιάννης - ΝΕΤ FM
88) ΠαπαδημητρίουΒαγγέλης - ΝΕΤ FM
89) ΠαπανικολάουΒασίλης – ΕΡΑ ΣΠΟΡ
90) ΠαρθύμουΜιμίκα- Ερα Ζακύνθου
91) ΠασχαλινούΑννίτα – Πολυμέσα
92) Πατραμάνη Σοφία- ΝΕΤ FM
93) Παύλου Φρόσω -ΕΡΑ Βόλου
94) Παχάκης Γιωργος– ΕΡΑ ΣΠΟΡ
95) Πλάγος Μπάμπης- ΕΡΑ Πύργου
96) ΠλευριάςΧρήστος – ΕΡΑ Πύργου
97) Ποτέας Βαγγέλης– ΕΡΑ Καλαμάτας
98) ΠουλόπουλοςΓρηγόρης – ΕΡΑ Καλαμάτας
99) ΡαυτοπούλουΕλένη - ΕΡΑ Βόλου
100) ΣαντοριναίουΒίκυ - ΝΕΤ FM
101) ΣαντοριναίοςΓιάννης – NET FM
102) Σαμαράς Πάνος–ΕΡΑ ΣΠΟΡ
103) ΣαράντοςΧρηστος – ΕΡΑ ΣΠΟΡ
104) ΣαρελάκοςΛευτέρης – ΕΡΑ ΣΠΟΡ
105) ΣερέτηΚατερίνα – ΝΕΤ - FM
106) Σκυφτας Φανης– ΕΡΑ ΣΠΟΡ
107) Σπυράκος Νίκος- ΝΕΤ FM
108) ΣπυριδάκηΑναστασία – ΕΡΑ Αιγαίου
109) Σπύρου Βίκυ –ΕΡΑ ΣΠΟΡ
110) ΣταυρουλάκηςΜανώλης - ΝΕΤ
111) ΤάτσηςΓρηγόρης – ΕΡΑ ΣΠΟΡ
112) ΤαραμπίκουΙωάννα - ΝΕΤ FM
113) Τζανακάκη Βάσω– ΝΕΤ
114) ΤζινέλληΜυρσίνη – ΕΡΑ Αιγαίου
115) Τομαρά Μαρία –ΕΡΑ Καλαμάτας
116) ΤσάβαλοςΚώστας - ΝΕΤ FM
117) ΤσαραγκλήΚλέρυ - ΝΕΤ FM
118) Τσελίκα Νίκη -ΝΕΤ
119) Τσίλκος Μάκης–ΕΡΑ ΣΠΟΡ
120) ΤσούτσιαςΠαναγιώτης – NET FM
121) ΧαλβατζάκηςΚώστας - ΝΕΤ
122) ΧατζημιχάληςΔιονύσης - ΝΕΤ FM
123) ΧαραλαμπίδουΤζένυ - ΝΕΤ
124) ΦερεντίνουΑριάνα - ΝΕΤ FM
125) ΦρύσσαΚατερίνα – NET FM
126) Ψύχας Άρης –ΕΡΑ Λάρισας

[προστίθενταισυνεχώς νέες υπογραφές]

"Μνημόνιο. Ένα post mortem", του Χρυσάφη Ι. Ιορδάνογλου.

2012-01-17T12:18:00.004+02:00

"Μνημόνιο. Ένα post mortem", τουΧρυσάφη Ι. Ιορδάνογλου.

Δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο του 2011 στην Αθηναϊκή Επιθεώρησητου Βιβλίου (The Athens Reviewof Books).

Εισαγωγή.

Το Μνημόνιο και τα μέτρα που το συνόδευαν έγιναν νόμος τουκράτους στις 6 Μαΐου 2010. Η Ελλάδα είχε ελάχιστα περιθώρια να παζαρέψει τιςβασικές κατευθύνσεις του και ακόμη λιγότερα να τις απορρίψει. Η χώρα όφειλε ναδανεισθεί άμεσα προκειμένου να εξοφλήσει ομόλογα αξίας 8,5 δις € που έληγανστις 19 Μαΐου. Ήταν όμως πρακτικώς αποκλεισμένη από τις διεθνείς αγορές.

Η μονομερής κήρυξη παύσης πληρωμών ήταν αδιανόητηγιατί σήμαινε τα εξής: Πρώτο, δεδομένου ότι μεγάλο κομμάτι της περιουσίας τωνελληνικών τραπεζών ήταν επενδυμένο σε ελληνικά ομόλογα, ο εκμηδενισμός τηςαξίας των τελευταίων θα οδηγούσε το τραπεζικό σύστημα σε κατάρρευση. Τούτο θασήμαινε κατάρρευση της εγχώριας πίστης και του διεθνούς εμπορίου. Δεύτερο, ηδημοσιονομική περιστολή θα ήταν πολύ μεγαλύτερη από αυτήν που –τελικά-επιχειρήθηκε. Το συνολικό δημόσιο έλλειμμα του 2009 ήταν 36,6 δις. Από αυτά,περί τα 12,5 αφορούσαν πληρωμές τόκων. Τα υπόλοιπα 24 ήταν πρωτογενές έλλειμμα:η διαφορά των εκτός τόκων δαπανών του ελληνικού δημοσίου από τα έσοδάτου. Το 2010 το πρωτογενές έλλειμμα περικόπηκε περίπου στο μισό και τα 11,4 διςπου απέμειναν χρηματοδοτήθηκαν από το μηχανισμό στήριξης. Χωρίς αυτόν, η Ελλάδαθα ήταν υποχρεωμένη περικόψει ολόκληρο το έλλειμμά της εντός του 2010.

Το θέμα του άρθρου είναι τι σήμαινε και πώς εφαρμόσθηκε τοπρόγραμμα πολιτικής που προσφέρθηκε στην Ελλάδα. Με ενδιαφέρει το Μνημόνιο όπωςήταν και όχι αυτό που θα μπορούσε να είναι αν οι επιλογές της ΕΕ ήτανδιαφορετικές. Η Ελλάδα δεν είχε έλεγχο πάνω στις αποφάσεις αυτές. Ακόμη όμως καιαν μια διαφορετική πολιτική των βόρειων χωρών της ΕΕ ελάφρυνε το ελληνικό χρέοςτούτο δεν θα αναιρούσε τα θεμελιώδη προβλήματα της χώρας: τη δυσλειτουργικότητατου ελληνικού κράτους και την απώλεια ανταγωνιστικότητας της ελληνικήςοικονομίας.

1. Ηχρηματοδοτική στήριξη.

Το Μνημόνιο ήταν –πρώτα από όλα- ένα δάνειο 110 δις € προςτην Ελλάδα. Τα μέλη της ευρωζώνης θα κάλυπταν τα 80 και το ΔΝΤ τα 30. Από αυτά,τα 10 δις προοριζόταν για τη στήριξη του τραπεζικού συστήματος. Τα υπόλοιπα γιατην κάλυψη των χρηματοδοτικών αναγκών του ελληνικού δημοσίου. Η εκταμίευση τωνδόσεων θα ολοκληρωνόταν στο δεύτερο τρίμηνο του 2013. Η αποπληρωμή των δανείων,θα άρχιζε μετά το πέρας μιας τριετούς περιόδου χάριτος και η εξόφληση θαολοκληρωνόταν περί τα μέσα του 2015.

Δυο από τις θεμελιώδεις υποθέσεις του Μνημονίου ήταν: α) τοελληνικό δημόσιο χρέος ήταν βιώσιμο, δεν χρειαζόταν περικοπή, β) η Ελλάδα θαμπορούσε να επιστρέψει στις αγορές το 2012. Η εξέλιξη των πραγμάτων έδειξε ότιστην περίπτωση που αυτή η υπόθεση δεν επαληθεύονταν η χρηματοδοτική στήριξη θασυνεχιζόταν.

Με τη συμφωνία η Ελλάδα απέφευγε μιαν άμεση κατάρρευση καιμισάνοιγε την πόρτα για περεταίρω στήριξή της στο μέλλον. Από την πλευρά της, ηΕυρωζώνη απέφευγε μια δραματική αναστάτωση στο χρηματοπιστωτικό της σύστημα. Οιδανειστές αναλάμβαναν την αποπληρωμή των ληγόντων ελληνικών ομολόγων και την,μέχρις ενός ορίου και χρονικού σημείου, κάλυψη των τρεχουσών χρηματοδοτικώναναγκών του ελληνικού δημοσίου. Θα κατέβαλαν προσυμφωνημένα ποσά για την κάλυψητου πρωτογενούς ελλείμματος της Ελλάδας το οποίο, όμως, θα έπρεπε να βαίνειμειούμενο με προκαθορισμένο τέμπο και να μηδενιζόταν το 2012. Σε αντάλλαγμα, ηΕλλάδα καλούνταν να βάλει τα του οίκου της σε τάξη έτσι ώστε να μηχρειάζεται να επανέρχεται κάθε τόσο για νέα βοήθεια.

2. Τοπρόγραμμα στην αρχική του μορφή: δυο στόχοι και μια προϋπόθεση.

Οι επιδιώξεις του προγράμματος ήταν να αντιμετωπίσειταυτόχρονα τα δυο σκέλη της ελληνικής κρίσης: α) Να βάλει το δημόσιο χρέος σεκαθοδική τροχιά και τάξη στα δημόσια οικονομικά της Ελλάδας. β) Να αντιστρέψειτις απώλειες ανταγωνιστικότητας της οικονομίας. Απαραίτητη προϋπόθεσηήταν η διαφύλαξη της σταθερότητας του τραπεζικού συστήματος. Η έκθεση τωνελληνικών τραπεζών στο χρέος σήμαινε ότι τυχόν (ασυνόδευτη από εξωτερικήστήριξη) περικοπή του χρέους θα διακινδύνευε την κατάρρευσή τους. Η έντασηανάμεσα στον παράγοντα βιωσιμότητα των ελληνικών τραπεζών και τον παράγονταελάφρυνση του δημόσιου χρέους διαπερνούσε το πρόγραμμα.

2.1. Οι Δημοσιονομικοί στόχοι.

Η πρώτη προτεραιότητα του Μνημονίου ήταν η σταθεροποίηση τουδημόσιου χρέους μέχρι το 2013 και η μετέπειτα μείωσή του. Τούτο θεωρούνταναναγκαία προϋπόθεση για την επιστροφή της Ελλάδας στις αγορές. Η επίτευξη τουστόχου απαιτούσε τη μείωση του συνολικού ελλείμματος σε ποσοστό χαμηλότερο του3% του ΑΕΠ μέχρι το 2014 (από το 15,4% του 2009). Επίσης, απαιτούνταν ο εντόςδυο ετών μηδενισμός του πρωτογενούς ελλείμματος της χώρας, ημετατροπή του σε πλεόνασμα και η διατήρησή του σε υψηλά πλεονασματικάεπίπεδα για πολλά χρόνια. Τα δημοσιονομικό πρόγραμμα του Μνημονίου αρθρώθηκεγύρω από τους στόχους για το συνολικό και το πρωτογενές έλλειμμα. Για τηνεπίτευξή τους το Μνημόνιο πρόβλεπε μέτρα περικοπής δαπανών και αύξησης εσόδωνύψους 30 δις € που έπρεπε να ληφθούν στη διάρκεια της πενταετίας 2010-14.Προσθέτοντας και τα μέτρα που είχαν ήδη ληφθεί πριν το Μάη του 2010 το συνολικόμέγεθος των παρεμβάσεων ξεπερνούσε τα 40 δις € (περί το 18% του ΑΕΠ).

Το πρόγραμμα δεν ήταν νοητό να ζητάει την άμεση εξάλειψη τουπρωτογενούς ελλείμματος. Για δυο χρόνια τα ελλείμματα αυτά θα παρέμεναν και,συνεπώς, το δημόσιο χρέος αρχικά θα αυξάνονταν πριν σταθεροποιηθεί. Ηαποκλιμάκωση των ελλειμμάτων όμως έπρεπε να είναι ταχεία. Γι’ αυτό, τοπρόγραμμα σχεδιάστηκε έτσι ώστε το κύριο βάρος των μέτρων να συγκεντρώνεταιστην αρχή, στα έτη 2010-2011. Η λύση της πιο βραδείας αποκλιμάκωσης δενεπιλέχθηκε γιατί: α) θα αύξανε ακόμη περισσότερο το χρέος και θα έδινε τα λάθοςσήματα στις αγορές, β) θα απαιτούσε μεγαλύτερη στήριξη από τους πιστωτές.

Τα πρωτογενή πλεονάσματα είναι η ευθεία μέθοδος μείωσης τουχρέους. Ωστόσο, η εξέλιξη του χρέους μιας χώρας δεν εξαρτάται μόνο από τοπρωτογενές πλεόνασμα αλλά και από άλλους παράγοντες όπως ο ρυθμός ανάπτυξης, τοεπιτόκιο δανεισμού κλπ. Μερικοί από αυτούς αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Έτσι,προσπαθώντας να διορθώσεις τον ένα μπορεί να παροξύνεις τον άλλο. Στηνπερίπτωσή μας, η δημοσιονομική περιστολή ήταν σίγουρο ότι θα βάθαινε την ύφεση.Τούτο δυσκόλευε την επίτευξη των στόχων για τα πρωτογενή πλεονάσματα. Γι’ αυτό,ο όγκος των προβλεπόμενων μέτρων ήταν μεγαλύτερος από τους επιδιωκόμενουςστόχους (για μείωση του ελλείμματος από το 15,4% σε κάτω από 3% του ΑΕΠχρειαζόταν μέτρα ίσα με το 18%). Η ύφεση λόγω των μέτρων προεξοφλούνταν και η επίπτωσήτης λαμβάνονταν υπ’ όψη. Το κρίσιμο θέμα ήταν να μην είναι μεγαλύτερη σε βάθοςκαι διάρκεια από την προσχεδιασμένη. Τούτο μετέτρεπε το όλο πρόγραμμα σεάσκηση ισορροπίας σε τεντωμένο σχοινί. Και αυτό μας φέρνει στην τρίτη από τιςθεμελιώδεις υποθέσεις του Μνημονίου: ότι η ύφεση θα κορυφωνόταν το 2010, θασυνεχιζόταν με μικρότερη ένταση το 2011 και ότι η οικονομία θα άρχιζε ναανακάμπτει το 2012.

2.2. Διαρθρωτικές αλλαγές στηλειτουργία του κράτους.

Τα μέτρα του 2010 ήταν στο πλείστο τους «οριζόντια». Ήταν«εύκολα» στο σχεδιασμό και την εφαρμογή τους. Νοούνταν όμωςως γέφυρα που θα κάλυπτε τους στόχους του 2010 και θα έδινεχρόνο για την προετοιμασία «χειρουργικών» επεμβάσεων αργότερα. Η πρόθεση τουΜνημονίου για το 2011 και μετά ήταν η εξοικονόμηση δαπανών μέσα από τηνεκλογίκευση της λειτουργίας της κρατικής μηχανής και η αύξηση των εσόδων μέσωτης μεταρρύθμισης του φοροεισπρακτικού μηχανισμού. Επιδίωκε την αλλαγή τηςλειτουργίας και του περιορισμού της βάσης του κόστους του ελληνικού κράτους.Η τρόικα δεν είχε εμπιστοσύνη σε εύκολα αντιστρέψιμες πρωτοβουλίες (όπως ημείωση των αποδοχών) που άφηναν ανέγγιχτη τη βάση του κόστους. Η κεντρικήεπιδίωξη ήταν μόνιμες μεταρρυθμίσεις που από τη στιγμή που θα είχαν υιοθετηθείθα ήταν δύσκολο να αντιστραφούν.

Οι προτεινόμενες αλλαγές στη λειτουργία του κράτουςεπικεντρωνόταν στις κύριες πηγές του δημοσιονομικού εκτροχιασμού. Από τηνπλευρά των δαπανών αυτές ήταν: τα ελλείμματα των ταμείων, το μισθολογικόκόστος, οι δαπάνες υγείας, οι ΔΕΚΟ και η δυσλειτουργία του συστήματος τωνπρομηθειών. Στενά συνδεόμενα με τις εστίες αυτές ήταν οι δυσλειτουργίες τηςδιαδικασίας κατάρτισης, εκτέλεσης και ελέγχου του κρατικού προϋπολογισμού.Τέλος, το Μνημόνιο έθετε το θέμα της ριζικής αναδιοργάνωσης της δημόσιας διοίκησης.Από την πλευρά των εσόδων, τα ζητούμενα ήταν η αναδιάταξη του φοροεισπρακτικούμηχανισμού και η εκλογίκευση της φορολογικής νομοθεσίας. Ειδικότερα[1]:

Για το συνταξιοδοτικό προβλέπονταν άμεση επέμβαση στιςβασικές παραμέτρους (όρια ηλικίας, ποσοστά αναπλήρωσης κλπ) τουσυστήματος κύριας σύνταξης. Επίσης, προβλέπονταν η συγχώνευση τωνυπαρχόντων ταμείων σε τρία. Η μεταρρύθμιση του συστήματος των επικουρικώνσυντάξεων και η αναθεώρηση της λίστας των βαρέων και ανθυγιεινών αφήνονταν γιατο 2011.

Για τον περιορισμό του μισθολογικού κόστους του δημόσιουτομέα προβλέπονταν: το πέρασμα της μισθοδοσίας σε μια Ενιαία Αρχή Πληρωμών, ηυιοθέτηση ενός νέου μισθολογίου, η κατάργηση δημόσιων φορέων που δεν παρήγαγανέργο κλπ.

Για το Σύστημα Υγείας προβλέπονταν: η μείωση του κόστους τωνφαρμάκων και των προμηθειών των νοσοκομείων, η ηλεκτρονικήσυνταγογράφηση, αλλαγές στον τρόπο διοίκησης των νοσοκομείων και ο διαχωρισμόςτης ασφάλισης υγείας από τα ταμεία συντάξεων.

Οι ΔΕΚΟ του τομέα των μεταφορών καλούνταν να μειώσουν ταελλείμματά τους μέσα από τη διοικητική τους αναδιοργάνωση, την μείωση τουυπεράριθμου προσωπικού και την περικοπή των πιο ζημιογόνων κομματιών τουδικτύου τους.

Οι προμήθειες του ελληνικού κράτους θα περνούσαν στον έλεγχομιας ενιαίας αρχής δημόσιων προμηθειών.

Οι ετήσιοι Προϋπολογισμοί θα εντάσσονταν στα πλαίσια ενόςμεσοπρόθεσμου δημοσιονομικού προγράμματος, η παρακολούθηση των δαπανών θασυστηματοποιούνταν και η ποιότητα των στατιστικών στοιχείων θα βελτιωνόταν.

Η καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και εισφοροδιαφυγήςαπαιτούσε την αναδιοργάνωση της φορολογικής μηχανής και την αλλαγή των μεθόδωντης. Οι προβλεπόμενες ρυθμίσεις περιλάμβαναν: την επικέντρωση των φορολογικώνελέγχων στις υψηλού κινδύνου ομάδες φορολογουμένων, τη συγκεντροποίηση τωνελέγχων, την αναδιοργάνωση των ΔΟΥ κλπ.

Παραδόξως, το αρχικό Μνημόνιο περιλάμβανε ελάχιστεςαποκρατικοποιήσεις.

Οι παραπάνω μεταρρυθμίσεις –εάν εφαρμόζονταν- θα άλλαζαν τοντρόπο λειτουργίας της ελληνικής κρατικής γραφειοκρατίας και θα ήταν, σε μεγάλοβαθμό, μη αντιστρέψιμες. Το θέμα ήταν η ανάληψη του αρχικού «κόστουςεγκατάστασης».

2.3. Μεταρρυθμίσεις για τη βελτίωσητης ανταγωνιστικότητας της οικονομίας.

Εξ ίσου κρίσιμη με το δημοσιονομικό πρόβλημα ήταν και ηεπιδείνωση του ελλείμματος των εξωτερικών συναλλαγών της περιόδου 2000-2008. Ηεπιδείνωση αποδίδεται, εν πολλοίς, στην απώλεια ανταγωνιστικότητας τωνελληνικών προϊόντων. Αυτή έχει δυο διαστάσεις.

Πρώτο, την απώλεια ανταγωνιστικότητας ως προς τις τιμές καιτο κόστος παραγωγής. Στην περίοδο 2000-09 οι τιμές των ελληνικών προϊόντων καιτο κόστος εργασίας ανά μονάδα προϊόντος απέκλιναν από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Η δεύτερη διάσταση αντανακλά πιο μακροχρόνιες αδυναμίες: Ηπαραγωγική βάση των διεθνώς εμπορευσίμων προϊόντων είναι υπερβολικά στενή γιανα καλύψει τις εισαγωγικές ανάγκες της χώρας. Επιπρόσθετα, η ελληνική παραγωγήεπικεντρώνεται σε μη δυναμικά προϊόντα, μέτριας ποιότητας και χαμηλήςκαινοτομίας. Τέλος, το κόστος παραγωγής των κλάδων των εμπορευσίμωνεπιβαρύνεται από το τεχνητά διογκωμένο τίμημα που καλούνται να καταβάλουν γιαυπηρεσίες που δεν μπορούν παρά να τις προμηθεύονται εγχωρίως. Αυτές οιυπηρεσίες είναι εκείνες που, πρωτίστως, ευνοούνται από προστατευτικές ρυθμίσεις(εμπόδια εισόδου, διοικητικά καθορισμένες αμοιβές ή ποσοστά κέρδους κλπ).Τούτες διατηρούν τις τιμές στις μη εμπορεύσιμες υπηρεσίες σε ψηλά επίπεδα καιεπιβαρύνουν το κόστος παραγωγής των κλάδων των εμπορευσίμων που –όντας ανοιχτοίστον ανταγωνισμό- δεν έχουν που να κρυφτούν. Αν σε αυτές τις επιβαρύνσειςπροστεθούν και οι «φόροι υπέρ τρίτων» καθώς και το κόστος σε χρόνο και χρήμαπου επιβάλλουν στις επιχειρήσεις οι συναλλαγές με το δημόσιο, η εικόναολοκληρώνεται.

Η στρατηγική του Μνημονίου απέναντι στο θέμα τηςανταγωνιστικότητας κινούνταν πάνω σε τρεις άξονες: Εσωτερική υποτίμηση,μεταρρυθμίσεις στην αγορά προϊόντων και εργασίας, φιλικότερο επενδυτικόπεριβάλλον. Το πρόγραμμα υπέθετε ότι η στρατηγική που πρότεινε θαεφαρμοζόταν πλήρως και θα απέδιδε γρήγορα. Αυτή ήταν η τέταρτη θεμελιώδηςυπόθεση του Μνημονίου.

α) Η εσωτερική υποτίμηση (η μείωση τιμών και αποδοχών)στόχευε στην αντιμετώπιση της απώλειας ανταγωνιστικότητας τιμών και κόστους.Τούτο θα επιτυγχάνονταν μέσω της ύφεσης που θα συμπίεζε τιμές και μισθούς. Τοπρόγραμμα υπέθετε ότι η ύφεση του 2010-11 θα αντέστρεφε μέρος της σωρευμένηςαπώλειας ανταγωνιστικότητας της περιόδου 2000-2009. Το θέμα ήταν ότι αν ηπροσαρμογή τιμών και μισθών ήταν κατώτερη του αναμενομένου, η ύφεση θαεπιδεινώνονταν. Τότε, η παράταση του αποπληθωρισμού θα ερχόταν σε ολοένακαι οξύτερη σύγκρουση με τον άλλο μείζονα στόχο του Μνημονίου, τη μείωση τουδημόσιου χρέους (είναι δύσκολη η μείωση ενός χρέους σε συνθήκεςαποπληθωρισμού). Συνεπώς, η αντιστροφή των απωλειών ανταγωνιστικότητας τιμώνδεν μπορούσε να βασίζεται μόνο στην ύφεση. Χρειαζόταν ένας επιπρόσθετοςμηχανισμός.

β) Ο μηχανισμός αυτός ήταν οι συνδυασμένες διαρθρωτικέςπαρεμβάσεις στην αγορά προϊόντων (και ιδιαίτερα των υπηρεσιών) και στην αγοράεργασίας. Ο στόχος των παρεμβάσεων ήταν διττός: πρώτο, να αντιμετωπίσει τοπρόβλημα της ανταγωνιστικότητας μέσω της παράλληλης μείωσης περιθωρίων κέρδους,κόστους εργασίας και κόστους παραγωγής και δεύτερο, να ενθαρρύνει –σε βάθοςχρόνου- την αναδιάταξη της παραγωγικής βάσης μέσα από την εξάλειψη των τεχνητώνπλεονεκτημάτων που ευνοούν μια σειρά από επαγγέλματα και υπηρεσίες.

Στο επίκεντρο των μεταρρυθμίσεων στην αγορά προϊόντων ήταντο άνοιγμα των κλειστών επαγγελμάτων και η εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Οδηγίας γιατις υπηρεσίες.

Στο πεδίο της αγοράς εργασίας, η τρόικα επέμεινε πάνω σε μιασημαντική αλλαγή: Οι επιχειρησιακές συμβάσεις εργασίας θα έπρεπε ναυπερτερούν των κλαδικών όχι ως εξαίρεση αλλά ως κανόνας. Με το καθεστώςτου Ν. 1876/90 οι κλαδικές συμβάσεις ήταν το επίκεντρο του συστήματοςσυλλογικών διαπραγματεύσεων. Οι συμβάσεις σε επίπεδο επιχείρησης ίσχυαν μόνο ανβελτίωναν τις κλαδικές. Κατά την τρόικα το καθεστώς αυτό ωθούσε προς την αύξησητου κόστους εργασίας και ευθυνόταν για την απώλεια θέσεων εργασίας. Τοπροβάδισμα των επιχειρησιακών συμβάσεων και η διευκόλυνση της δημιουργίαςεπιχειρησιακών σωματείων ήταν ένας Ρουβίκωνας που η Ελλάδα έπρεπε να περάσει.Ήταν ένα βήμα στην κατεύθυνση της αποκέντρωσης των συλλογικών διαπραγματεύσεωνκαι της προσαρμοστικότητας στα δεδομένα της εκάστοτε επιχείρησης. Ημεταρρύθμιση αυτή συνεπάγεται αλλαγή του συσχετισμού ισχύος στο συνδικαλιστικόκίνημα. Αποδυναμώνει τις κλαδικές ενώσεις που αποτελούν το κέντρο του σημερινούκινήματος (και πηγή του κατακερματισμού της αγοράς εργασίας σε insiders καιoutsiders).

γ) Ο τρίτος άξονας της στρατηγικής ήταν η διευκόλυνση τωνεπενδύσεων και της επιχειρηματικότητας. Προβλεπόταν μέτρα περιορισμού τωνδιατυπώσεων και των εμποδίων για την έναρξη μιας επιχείρησης ή για τηδιενέργεια επενδύσεων και αναστροφής του εχθρικού κλίματος προς τηνεπιχειρηματικότητα.

Όλα τα παραπάνω αποτελούσαν βελτιώσεις του παραγωγικούπεριβάλλοντος που θα «υποδέχονταν» την ανάκαμψη της ζήτησης. Οι απαντήσεις όμωςτου Μνημονίου στο ερώτημα από πού θα προέρχονταν η ανάκαμψη δεν ήταν πειστικές.Καθώς η προσπάθεια ήταν η αλλαγή των ισορροπιών της οικονομίας, το πρόγραμμα«έβλεπε» τις αρχικές επεκτατικές ωθήσεις να έρχονται όχι από την ιδιωτική ήδημόσια κατανάλωση αλλά από τις εξαγωγές και τις επενδύσεις. Η ανάκαμψη τωνεξαγωγών, πράγματι, συνέβη. Η εξαγωγική βάση της Ελλάδας όμως ήταν πολύ «στενή»για να μπορέσει να «σύρει» ολόκληρη την οικονομία.

Το αδύνατο σημείο του Μνημονίου αφορούσε την πολιτική γιατην αναβίωση των επενδύσεων. Με δεδομένη την πιστωτική ασφυξία και τηνυποαπασχόληση του παραγωγικού δυναμικού που επικρατεί δεν μπορούσε να περιμένειπολλά από τις εγχώριες ιδιωτικές επενδύσεις. Οι δημόσιες επενδύσεις ήτανπολιτικά απροστάτευτες και θα περικόπτονταν. Το ίδιο το Μνημόνιο δεν έφερνεμαζί του κάποια «προίκα» μέσω της οποίας θα χρηματοδοτούνταν έργα υποδομής.Άρα, η τύχη της επενδυτικής δραστηριότητας εξαρτιόταν από την απορρόφηση τωνπόρων του ΕΣΠΑ και τις ξένες επενδύσεις. Η απορροφητικότητα του ΕΣΠΑ, ωστόσο,ήταν ανεπαρκής και οι σημερινές συνθήκες λειτουργούν αποτρεπτικά ως προς τιςξένες επενδύσεις. Ενα πιθανό μέσο προσέλκυσης ξένων επενδύσεων, οιαποκρατικοποιήσεις, είχε υποβαθμισθεί στο αρχικό Μνημόνιο.

2.4. Τι σήμαιναν όλα αυτά.

Παρά τις αδυναμίες του, το Μνημόνιο έθετε επί τάπητος τομέγεθος του ελληνικού προβλήματος. Το δημοσιονομικό του σκέλος πρόβλεπεπρωτογενή πλεονάσματα για χρόνια. Τούτο σήμαινε ότι το ελληνικό κράτος δενμπορούσε πλέον να λειτουργεί όπως πριν. Ο τρόπος διοίκησης και παρέμβασής τουστην οικονομία όφειλαν να αλλάξουν και η προδιάθεση του δημοσιονομικούσυστήματος για ελλείμματα να αντιστραφεί.

Στο πεδίο της οικονομίας και της κοινωνίας το Μνημόνιοσυνεπάγονταν μεγάλες αλλαγές ισορροπιών: α) Τη μεταφορά ανθρώπινων και υλικώνπόρων από το δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα. Καθιστώντας την προοπτική μιας θέσηςστο δημόσιο δυσκολότερη και λιγότερο ελκυστική στόχευε στην αλλαγή τουκαθεστώτος των κινήτρων στη βάση των οποίων οι νέοι άνθρωποι διαμορφώνουν τασχέδια της ζωής τους. β) Τη μεταφορά πόρων από την κατανάλωση στιςεπενδύσεις και τις εξαγωγές. γ) Τη μεταφορά ανθρώπινων πόρων από προστατευμένεςμη εμπορεύσιμες υπηρεσίες στους κλάδους των εμπορευσίμων προϊόντων. Μια από τιςσυνέπειες των προνομιακών ρυθμίσεων που διέπουν μια σειρά κλάδων καιεπαγγελμάτων είναι ότι διοχετεύουν τεχνητά ανθρώπινους πόρους προς αυτούς. Ηεξάλειψη των προσόδων που απορρέουν από τις ρυθμίσεις τούτες θα έκανε αυτούςτους κλάδους λιγότερο ελκυστικούς ως προοπτική απασχόλησης. Ανάλογη ήταν και ηπρόθεση της άρσης του κατακερματισμού της αγοράς εργασίας σε insiders καιoutsiders.

Οι παραπάνω μεταρρυθμίσεις προϋπέθεταν και συνεπάγοντανβαθιές αλλαγές στον υφιστάμενο κοινωνικό συσχετισμό δυνάμεων. Το συμπέρασμα τηςτρόικας ήταν ότι με τις απαιτήσεις πάνω στο δημόσιο ταμείο που ομεταπολιτευτικός συσχετισμός συνεπάγονταν η Ελλάδα ήταν ξοφλημένη. Με τιςαγκυλώσεις της ελληνικής οικονομίας η Ελλάδα ήταν επίσης ξοφλημένη. Το Μνημόνιοζητούσε ένα Big bang και προϋπέθετε ότι μπορεί να γίνει ή τουλάχιστο ναδρομολογηθεί μέσα σε τρία χρόνια.

3. Αστοχίεςστην εφαρμογή.

3.1. Οι πρώτοι μήνες.[1]

Μέχρι τα τέλη του 2010 οι στόχοι του Μνημονίου υλοποιούντανμε μικρές αποκλίσεις:

3.1.1. Οι Δημοσιονομικοί στόχοι.

Το συνολικό δημόσιο έλλειμμα μειώθηκε κατά 5 ποσοστιαίεςμονάδες του ΑΕΠ από το 15,4% του 2009 στο 10,4% το 2010. Το πρωτογενές έλλειμμαμειώθηκε κατά 5,5 μονάδες. Οι μειώσεις απείχαν κάπως από τους στόχους αλλάεξακολουθούσαν να αποτελούν αξιοσημείωτη επίδοση. Τα μέτρα που λήφθηκαν για ναεπιτευχθούν ήταν, εν πολλοίς, «οριζόντια». Από την πλευρά των δαπανών η εξοικονόμησηπροήλθε από περικοπές μισθών των δημοσίων υπαλλήλων, περικοπές συντάξεων, τοπάγωμα των προσλήψεων και την περικοπή των δαπανών υγείας και άμυνας. Από τηνπλευρά των εσόδων η αύξηση προήλθε: από την άνοδο του ΦΠΑ και άλλων έμμεσωνφόρων, την επιβολή έκτακτων εισφορών και το μέτρο της «περαίωσης».[2] Οιαδυναμίες ωστόσο ήταν, ήδη, ορατές. Η αύξηση των φορολογικών εσόδων ήτανμικρότερη από την προβλεπόμενη και δεν εξηγούνταν μόνο από την μείωση τωνεισοδημάτων. Είχε συμβάλει και η επίταση των αδυναμιών του φοροεισπρακτικούμηχανισμού. Οι στόχοι για το έλλειμμα επιτεύχθηκαν, σε μεγάλο βαθμό, χάρη στοότι η περικοπή των δημόσιων δαπανών ήταν μεγαλύτερη από αυτήν που σχεδιαζόταν.

3.1.2. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις.

Η κορυφαία μεταρρύθμιση του 2010 αφορούσε στο καθεστώς τωνκύριων συντάξεων και εμπεριέχονταν σε δυο νόμους που ψηφίστηκαν τον Ιούλιο του2010. Ο Ν. 3863 αφορούσε στις συντάξεις στον ιδιωτικό τομέα και ο Ν. 3865 σεαυτές του Δημοσίου. Καθιερώνονταν μια βασική σύνταξη χρηματοδοτούμενη απόδημόσιους πόρους, αυξάνονταν τα όρια ηλικίας και μειώνονταν τα ποσοστάαναπλήρωσης. Τέλος, προβλεπόταν συνενώσεις ταμείων σε τρία μεγάλα, ΙΚΑ, ΟΓΑ καιΤαμείο των Ανεξάρτητα Απασχολουμένων. Εξακολουθούσαν όμως να παραμένουνεξαιρέσεις και να διατηρούνται ειδικές ρυθμίσεις.

Η δεύτερη μείζων μεταρρύθμιση ήταν η αναδιοργάνωση τηςτοπικής αυτοδιοίκησης που επιχειρήθηκε με τον Καλλικράτη (Ν. 3852). Άλλησημαντική αλλαγή ήταν ο Ν. 3871 μέσω του οποίου επιχειρούνταν η βελτίωση τηςδιαχείρισης του Προϋπολογισμού και ο καλύτερος έλεγχος των δημόσιων δαπανών.Τέλος, αποφασίσθηκε το εντός 3ετίας άνοιγμα του κλάδου των φορτηγών δημόσιαςχρήσης.

Με εξαίρεση τις πρωτοβουλίες για τις συντάξεις, η κυβέρνησηεπέλεξε να μην προτρέξει έναντι των στόχων του Μνημονίου. Αρκούνταν ναεφαρμόζει τα συμφωνηθέντα. Η στάση της στο θέμα των αποκρατικοποιήσεων είναιενδεικτική. Καθώς το αρχικό Μνημόνιο δεν προέβλεπε εκτεταμένεςαποκρατικοποιήσεις, ούτε μια δεν είχε επιχειρηθεί ένα χρόνο μετά την ψήφισήτου.

Παρά ταύτα η πορεία του προγράμματος θεωρούντανικανοποιητική και –μέχρι τον Σεπτέμβριο- αυτό αποτυπώθηκε στα επιτόκιαδανεισμού του ελληνικού κράτους που έδειχναν καθοδικές τάσεις. Αυτόαντιστράφηκε όταν η Γερμανία πρότεινε τη δημιουργία ενός μόνιμου μηχανισμούδιαχείρισης κρίσεων που περιλάμβανε την ελεγχόμενη χρεοκοπία κρατών και τησυμμετοχή του ιδιωτικού τομέα στις ζημίες.

Το αποτέλεσμα των δημοτικών εκλογών του Νοεμβρίου 2010 ήτανευνοϊκό για το κυβερνόν κόμμα. Από πολιτική άποψη η είσοδος στην κρίσιμη φάσητων μεταρρυθμίσεων ήταν εφικτή. Αυτό, όμως, που ακολούθησε ήταν μια περίοδοςχαλάρωσης. Η αμηχανία κορυφώθηκε όταν το Φεβρουάριο 2011 η τρόικα πρότεινεαποκρατικοποιήσεις ύψους 50 δις εντός 5 ετών. Αρχικά η κυβέρνηση απέρριψε τηνπρόταση. Μολονότι η απόρριψη ανακλήθηκε σύντομα, η παράλυση επιτάθηκε.

3.2. Η εμπλοκή στηνεφαρμογή του προγράμματος του 2011.

Τα συμπτώματα της εμπλοκής ήταν πολλά: οι στόχοι δενεπιτυγχάνονταν, οι συμφωνημένες πρωτοβουλίες υλοποιούνταν μερικώς. Το μείζονσύμπτωμα ήταν η αστοχία στην εφαρμογή: νομοθετικές πρωτοβουλίες που δεν είχανσυνέχεια ή απλώς δεν εφαρμόζονταν.

3.2.1. Οι Δημοσιονομικοί στόχοι.

Οι αστοχίες στην εκτέλεση του προϋπολογισμού του 2011καθιστούσαν αδύνατη την επίτευξη του στόχου για μείωση του ελλείμματος στο 7,5%του ΑΕΠ. Τα έσοδα του Τακτικού Προϋπολογισμού του 2011 ήταν χαμηλότερα από αυτάτου 2010 και οι δαπάνες του υψηλότερες.[3] Η δραστική περικοπή του ΠροϋπολογισμούΔημόσιων Επενδύσεων (που για μια ακόμη φορά αποδεικνύονταν πολιτικάανυπεράσπιστες) δεν μπορούσε να θεραπεύσει το πρόβλημα. Παράλληλα, οισυσσωρευμένες καθυστερούμενες πληρωμές προς τον ιδιωτικό τομέα είχαν φθάσεικατά τα τέλη Ιουλίου τα 6,5 δις[4] προκαλώντας αναστάτωση στην οικονομία.

Υπό τις συνθήκες αυτές η λήψη νέων, άμεσης απόδοσης μέτρων(όπως το τέλος ακινήτων) ήταν αναπόφευκτη. Ακόμη και με τα νέα μέτρα οι στόχοιγια το έλλειμμα δεν θα επιτευχθούν: το συνολικό δημόσιο έλλειμμα για το έτος2011 εκτιμάται ότι θα ανέλθει στο 9% του ΑΕΠ.[5] Οι αστοχίες τούτες δενοφείλονται μόνο στο ότι η ύφεση είναι βαθύτερη από την αναμενόμενη. Ημείωση των ελλειμμάτων από το 2011 και εντεύθεν ήταν στενά συναρτημένη με τηναπόδοση των μεταρρυθμίσεων στο δημόσιο τομέα που θα εξοικονομούσαν δαπάνες καιθα βελτίωναν τα έσοδα. Τούτα είτε καθυστερούσαν είτε δεν είχαν την προσδοκώμενηαπόδοση. Στις περιπτώσεις αυτές οι εκπρόσωποι της τρόικας θα επέμεναν στηνbottom line, στην τήρηση των στόχων για τα ελλείμματα. Τούτο σήμαινε τη λήψηνέων «οριζόντιων» μέτρων βιαστικά σχεδιασμένων και χωρίς περιθώριασυνυπολογισμού του κόστους τους για την οικονομία.

3.2.2. Οι αστοχίες σχετικά με τις διαρθρωτικές αλλαγές στοκράτος.

Στη Δημόσια Διοίκηση, το νέο ενιαίο μισθολόγιο θα έπρεπε ναείχε θεσπισθεί και η Ενιαία Αρχή Πληρωμών να λειτουργεί από τον Ιούνιο του2011. Τελικά το μισθολόγιο θεσπίσθηκε –υπό την πίεση της μη καταβολής της 6ηςδόσης- με το Πολυνομοσχέδιο (Ν. 4024 /27-10-2011).

Η κατάργηση υπολειτουργούντων δημόσιων φορέων και ηαναδιοργάνωση της διοίκησης ήταν από τις πρώτες εξαγγελίες της κυβέρνησης τουΠΑΣΟΚ. Ελάχιστα πράγματα έγιναν με την κατάργηση φορέων στην πρώτη διετία τηςθητείας της. Στο θέμα της διοίκησης μια μελέτη του ΟΟΣΑ έχει παραδοθείπρόσφατα. Πίσω από τη δυστοκία υπήρχε η αυταπάτη ότι η διεκπεραίωση τουΜνημονίου ήταν δυνατή χωρίς απολύσεις στο δημόσιο. Θεωρούνταν ότι οισυνταξιοδοτήσεις μαζί με τον περιορισμό των προσλήψεων θα αρκούσαν. Η συνέπειαδεν ήταν μόνο η μετατόπιση του βάρους προς το φορολογούμενο αλλά και η έλλειψηπροετοιμασίας για τη στιγμή που οι απολύσεις θα γινόταν αναπόφευκτες. Τελικά, ηεργασιακή εφεδρεία υιοθετήθηκε από το Πολυνομοσχέδιο. Οι προς υπαγωγή στηνεφεδρεία υπάλληλοι όμως δε θα είναι οι λιγότερο χρήσιμοι, θα είναι όσοιπλησιάζουν στη σύνταξη.

Οι αλλαγές στη διαχείριση του Προϋπολογισμού του Ν.3871/2010 βελτίωσαν την παρακολούθηση της εκτέλεσής του προϋπολογισμού. Δενεπέτυχαν όμως τον κεντρικό στόχο, τον έλεγχο των δαπανών τωνυπουργείων.[6] Η Ενιαία Αρχή Δημόσιων Προμηθειών θεσπίσθηκε αλλά δεν έχειαναλάβει καθήκοντα.[7]

Τα εκκρεμούντα ζητήματα του ασφαλιστικού, οι επικουρικέςσυντάξεις και τα βαρέα και ανθυγιεινά ρυθμίζονται μόλις τώρα. Η καθυστέρησησυνέβαλε στην πέραν του προβλεπομένου επαύξηση των ελλειμμάτων των ταμείων που,με τη σειρά τους, είναι ο κύριος λόγος της μη υλοποίησης των δημοσιονομικώνστόχων του 2011.

Στον τομέα της Υγείας έχει σημειωθεί εξοικονόμηση πόρων στοκόστος των φαρμάκων και των ιατρικών προμηθειών. Με το Ν. 3918 το πλείστο τωνταμείων ασφάλισης υγείας συγχωνεύτηκαν σε ένα, τον ΕΟΠΥΥ. Η ηλεκτρονικήσυνταγογράφηση όμως δεν έχει προχωρήσει. Επίσης, αναμένονται τα αποτελέσματατης διοικητικής αναμόρφωσης του χάρτη των νοσοκομείων της χώρας.[8]

Στο ζήτημα της αναδιοργάνωσης των φοροεισπρακτικών μηχανισμώνκαι της φοροδιαφυγής έχουν παρθεί μέτρα (στόχευση σε ομάδες υψηλού κινδύνου,δημιουργία ειδικών φορολογικών δικαστηρίων). Τα αποτελέσματα όμως είναιπενιχρά. Και οι βαθύτερες τομές όπως η συγκέντρωση της συλλογής φόρων σε ένακέντρο, ο εκσυγχρονισμός της μηχανογράφησης του συστήματος, η αναδιοργάνωση τωντοπικών ΔΟΥ καθυστερούν.[9]

3.2.3. Διαρθρωτικές αλλαγές στη λειτουργία της οικονομίας.

Η ελληνική κυβέρνηση, τελικά, υιοθέτησε την πολιτική τωναποκρατικοποιήσεων, ίδρυσε το Ταμείο Αξιοποίησης της δημόσιας περιουσίας και,μετά, παρέλυσε. Οι μόνες κινήσεις που ακολούθησαν ήταν η πώληση του 10%των μετοχών του ΟΤΕ και η πώληση αδειών στον ΟΠΑΠ.

Σε σχέση με τα κλειστά επαγγέλματα, ο Ν. 3919/2011 εξάλειψεσε επίπεδο αρχής τους περιορισμούς ως προς την είσοδο στο εκάστοτεεπάγγελμα. Παράλληλα, όμως, μια σειρά περιορισμοί διατηρήθηκαν για τουςδικηγόρους, συμβολαιογράφους, μηχανικούς και λογιστές. Τα αποτελέσματα ήταναπογοητευτικά.[10]

Στο θέμα της αγοράς εργασίας, η ελληνική πλευρά επέμεινε επίένα χρόνο να δίνει μάχη υπέρ της διατήρησης της γενικής υπεροχής των κλαδικώνσυμβάσεων αποδεχόμενη την υπεροχή των επιχειρησιακών συμβάσεων μόνο ωςεξαίρεση.

Στο θέμα του ανοίγματος της αγοράς ενέργειας δεν υπήρξεπρόοδος.

Μια από τις κρισιμότερες αστοχίες του πρώτου εξαμήνου του2011 ήταν η ανεπαρκής απορρόφηση των κονδυλίων του ΕΣΠΑ.[11]

4. Αστοχίες προβλέψεων.

Για ένα πρόγραμμα που ισορροπούσε σε τεντωμένο σχοινί οιπαραπάνω αστοχίες ήταν αρκετές για να το εκτροχιάσουν. Ούτε οι προβλέψεις του επαληθεύθηκανόμως:

α) Η πρόβλεψη ότι η Ελλάδα θα μπορούσε να επιστρέψει στιςαγορές το 2012 ήταν υπεραισιόδοξη στα όρια της ανειλικρίνειας. Το ότι ελάχιστοιτην πίστεψαν δημιουργούσε συνθήκες εκκρεμότητας που υπονόμευαν τόσο τηνανάκαμψη των επενδύσεων όσο και την αξιοπιστία του ίδιου του προγράμματος.

β) To Μνημόνιο υποτίμησε την ταχύτητα της αύξησης τηςανεργίας. Η πρόβλεψη ήταν ότι το ποσοστό της ανεργίας θα έφθανε σε μια κορύφωσητο 2012 αγγίζοντας το 15% του εργατικού δυναμικού.[12] Η ανεργία έχει ήδηξεπεράσει αυτό το ποσοστό. Το ποσοστό ανεργίας τον Αύγουστο 2011 είχε φτάσειστο 18,4% και ο αριθμός των ανέργων στις 908 χιλιάδες.[13]

γ) Ο πληθωρισμός σημείωσε μιαν απρόσμενη άνοδο στο 4,7% το2010. Η άνοδος οφειλόταν κατά τα 3/4 της στις αυξήσεις των έμμεσων φόρων. Παράτην ύφεση η αντίσταση των περιθωρίων κέρδους σε πολλούς κλάδους ήταν ισχυρή καιο ΦΠΑ και οι άλλοι φόροι πέρασαν στις τιμές. Αντίθετα, ο εκτός φόρων πυρήναςτου πληθωρισμού παρέμεινε χαμηλός. Από τις αρχές του 2011, η επίπτωση των φόρωνπέρασε και ο πληθωρισμός αποκλιμακώθηκε όπως αναμενόταν.[14]

δ) Το Μνημόνιο υποεκτίμησε το μέγεθος της πτώσης τηςεπενδυτικής δραστηριότητας.[15]

ε) Η κρισιμότερη αστοχία ήταν αυτή που αφορούσε στο ΑΕΠ. Προβλεπόταν μείωση του ΑΕΠ κατά -4% το 1910, εξασθένιση της ύφεσης στο-2,6% το 2011 και ανάκαμψη +1,1% το 2012.[16] Αυτό που συνέβη ήταν: το 2010 τοΑΕΠ μειώθηκε κατά 4,5% (βάσει των παλιότερων στοιχείων) και 3,5% (βάσει τωναναθεωρημένων). Το 2011 η ύφεση προβλέπεται να φτάσει στο -5,5% καιτο 2012 στο -2,8%. Τούτο δεν είναι μικρό λάθος. Το Μνημόνιο έπεσε έξω σχετικάμε το προφίλ της ύφεσης. Αυτή δεν κορυφώθηκε το 2010. Μοιάζεινα κορυφώνεται το 2011 και να συνεχίζεται το 2012. Οι αστοχίες της πρόβλεψηςγια το ΑΕΠ αλλάζουν τα δεδομένα για την πορεία του χρέους, τα μέτρα πουχρειάζονται, τον όγκο της ανεργίας και, φυσικά, για το μέγεθος και τη διάρκειατης στήριξης της Ελλάδας που απαιτείται.

Ποιοι παράγοντες επέτειναν την ύφεση; Αναμφίβολα, ηδημοσιονομική περιστολή συρρίκνωσε τα εισοδήματα και οδήγησε την κατανάλωση σεμεγάλη πτώση. Ήταν ο μόνος παράγοντας; Το προφίλ της ύφεσης (ιδίως εκείνο πουαποτυπώνεται στα αναθεωρημένα στοιχεία) δεν «πολυταιριάζει» με αυτό τηςεξέλιξης των δημόσιων ελλειμμάτων. Βλέποντας τα στοιχεία παρατηρούμε: Το πελώριοέλλειμμα του 2009 δεν διέσωσε τη χώρα από την ύφεση.[17] Το 2010 το δημόσιοέλλειμμα μειώθηκε κατά 5 μονάδες ενώ το ΑΕΠ –βάσει των παλιότερων στοιχείων-συρρικνώθηκε κατά -4,5% (δηλαδή η ύφεση βάθυνε κατά δυόμιση μονάδες σε σχέση μετο 2009). Τα δεδομένα αυτά υποδηλώνουν σημαντική επίπτωση της δημοσιονομικήςπεριστολής. Με τα αναθεωρημένα στοιχεία όμως η εικόνα αλλάζει: μετά από μια 5μονάδων συρρίκνωση του ελλείμματος, το ΑΕΠ το 2010 μειώθηκε κατά -3,5% (δηλαδήσημείωσε μιαν οριακή μόνο επιδείνωση σε σχέση με το -3,2% του 2009). Η επίδρασητης δημοσιονομικής περιστολής μοιάζει να είναι περιορισμένη. Το 2011 η ύφεσηβαθαίνει. Στα πρώτα τρία τρίμηνα του 2011, όμως, δεν είχαμε περαιτέρωπεριστολή, οι δημόσιες δαπάνες κάπως αυξήθηκαν ενώ η φορολογική επιβάρυνσημειώθηκε.[18]

Αν λοιπόν, η δημοσιονομική περιστολή δεν είναι ο μόνοςπαράγοντας που εξηγεί την ύφεση ποιοι είναι οι άλλοι υποψήφιοι; Ο πρώτος είναιη εντεινόμενη πιστωτική ασφυξία. Η ρευστότητα στην οικονομία μειώθηκε κατά 12%το 2010 και κατά 9,5% μόνο στο πρώτο 6μηνο του 2011. Η πιστωτική επέκταση προςτον ιδιωτικό τομέα ήταν μηδενική το 2010 και είχε αρνητικό πρόσημο το πρώτοεξάμηνο του 2011. Τα φαινόμενα αυτά είναι αποτέλεσμα της μείωσης των καταθέσεωνκαι της ανασφάλειας που κυριαρχεί στο τραπεζικό σύστημα. Ταιριάζουν με τοπροφίλ της ύφεσης και αποτελούν βασικό μέρος της ερμηνείας της επιδείνωσης του2011. Η χρηματοδότηση της οικονομίας θα είναι το κλειδί των μελλοντικώνεξελίξεων. Ένας δεύτερος υποψήφιος ένοχος για την δυσπραγία είναι η αβεβαιότηταπου δημιουργεί η παράταση της εκκρεμότητας σχετικά με το μέλλον της οικονομίας.Ένας τρίτος, η ασκηθείσα φορολογική πολιτική. Τέλος, υπάρχει ο παράγοντας τηςαπώλειας παραγωγής που προκαλούν οι κινητοποιήσεις.

στ) Η πρόβλεψη που, επί του παρόντος, δεν αστόχησε είναι ότιοι ισορροπίες της οικονομίας θα αλλάξουν προς την κατεύθυνση τηςεξωστρέφειας. Οι εξαγωγικοί κλάδοι της οικονομίας όντως βελτίωσαν τιςεπιδόσεις τους.

5. Το Μεσοπρόθεσμο και η νέα Δανειακή Σύμβαση.

Η νέα αύξηση των επιτοκίων των ελληνικών ομολόγων τοΦθινόπωρο του 2010 κατέστησε βέβαιο ότι η Ελλάδα θα χρειαζόταν νέα στήριξη.Προκειμένου να περιορισθεί το κόστος της προτάθηκε η συμμετοχή του ιδιωτικούτομέα και οι αποκρατικοποιήσεις. Η νέα στρατηγική αποτυπώθηκε στη Συμφωνία της21 Ιουλίου 2011. Οι αρμοδιότητες (αλλά όχι και οι πόροι) του EFSF διευρύνονταν.Στην Ελλάδα προσφέρονταν ένα νέο δάνειο 109 δις € με χαμηλό επιτόκιο. Οικάτοχοι ελληνικών ομολόγων θα υφίσταντο ένα «εθελοντικό κούρεμα» της τάξης του21%. Τα ομόλογα αυτά θα ανταλλάσσονταν με νέα, 30ετούς διάρκειας καιεγγυημένα από το EFSF. Από την πλευρά της η Ελλάδα καλούνταν να υιοθετήσει ένανέο Μεσοπρόθεσμο Πρόγραμμα για την περίοδο 2011-15 (Ν. 3986). Τα μέτρα πουέπρεπε να ληφθούν κατά την πενταετία ήταν συνολικού ύψους 28 δις. Δεδομένου ότιτο προβλεπόμενο «κούρεμα» των ομολόγων του ιδιωτικού τομέα θα είχε μικρήεπίδραση στο ελληνικό δημόσιο χρέος, η είσπραξη 50 δις € απόαποκρατικοποιήσεις αποκτούσε κεντρική σημασία ως εργαλείο μείωσης τουχρέους.

Στους μήνες που ακολούθησαν οι αστοχίες στην εφαρμογή τουΜνημονίου και η επιδείνωση της ύφεσης στην Ελλάδα κατέστησαν σαφές ότι ηΣυμφωνία της 21 Ιουλίου δεν αρκούσε. Το ΔΝΤ, σε εμπιστευτική Έκθεσή του εκτιμάότι το ελληνικό χρέος δεν είναι βιώσιμο και ζητά «κούρεμα» της αξίας τωνελληνικών ομολόγων της τάξης του 50-60%.[19] Οι εκτιμήσεις αυτές οδήγησαν στηΣυμφωνία της 26 Οκτωβρίου και στη Νέα Δανειακή Σύμβαση. Με τη νέα διευθέτησηαναγνωρίζονταν ότι η Ελλάδα δεν θα μπορέσει να επιστρέψει στις αγορές πριν το2021 και ότι το χρέος της έπρεπε να περικοπεί δραστικά. Για το σκοπό αυτό, ταομόλογα που βρίσκονται στην κατοχή ιδιωτών (περίπου 206 δις) θα περικόπτοντανκατά 50% και τα παλιά ομόλογα θα ανταλλάσσονταν με νέα, μακράς διάρκειας καιεγγυημένα από το EFSF. Καθώς η ανταλλαγή είναι «εθελοντική», το θέμα κλειδίείναι αν ένα υψηλό ποσοστό από τους επενδυτές θα συμφωνήσει με αυτήν. Ηδανειακή σύμβαση προβλέπει τη χορήγηση νέας βοήθειας ύψους 130 δις που έρχεταινα προστεθεί στα εναπομένοντα 45 δις του αρχικού Μνημονίου. Από τούτα, πάνω από30 προορίζονται για την επανακεφαλαιοποίηση των ελληνικών τραπεζών. Ο τρόπος μετον οποίο θα γίνει αυτή καθώς και η εξασφάλιση της ρευστότητας τηςελληνικής οικονομίας είναι θέματα κλειδιά για την επιτυχία του όλου εγχειρήματοςκαι είναι ακόμη σε εκκρεμότητα. Πάνω από 100 δις προορίζονται για την κάλυψητων δανειακών αναγκών του ελληνικού δημοσίου μέχρι το 2014.[20] Σε αντάλλαγμα,η Ελλάδα καλείται να τηρήσει το Μεσοπρόθεσμο Πρόγραμμα που έχει ήδη ψηφίσει(πρωτογενή πλεονάσματα από το 2012 και αποκρατικοποιήσεις) και να συνεχίσει τιςμεταρρυθμίσεις αποδεχόμενη την επιτήρησή τους από ξένους συμβούλους.

Από την πλευρά της, η Ελληνική κυβέρνηση πιεζόμενη από τιςαστοχίες της και τις εγχώριες αντιδράσεις άρχισε να καταφεύγει σε όλο και πιοαδιέξοδα εγχειρήματα. Το Σεπτέμβριο επιχείρησε να επαναδιαπραγματευθεί τουςστόχους για το δημόσιο έλλειμμα. Χωρίς νέα μέτρα όμως το έλλειμμα του 2011 θαήταν μεγαλύτερο από αυτό του 2010, πράγμα που θα μπορούσε να αποβεί μοιραίο. Ητρόικα διέκοψε τις συζητήσεις και ευρωζώνη και ΔΝΤ σκλήρυναν τη στάση τους. Ηελληνική κυβέρνηση υποχώρησε. Μετά ήρθε η ιδέα του δημοψηφίσματος. Δεν ήτανκαλή ιδέα. Στο εξωτερικό, ερμηνεύτηκε ως δείγμα κακής πίστης και οδήγησε τιςαγορές σε πελώρια αναστάτωση. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες έθεσαν θέμα διακοπής κάθεβοήθειας προς την Ελλάδα και άμεσης αποχώρησής της από το ευρώ. Ο κίνδυνος πουελλόχευε από την αρχή βγήκε στην επιφάνεια. Στη διάρκεια των τελευταίων δυοχρόνων η κυρίαρχη αφήγηση ήταν αυτή της επιδημίας: η Ελλάδα έπρεπε ναδιασωθεί για να μη μεταδοθεί η κρίση. Με τις πράξεις της η Ελλάδα οδηγεί στηνεπικράτηση μιας άλλης αφήγησης, αυτήν της γάγγραινας: η κατάσταση του«άρρωστου» μέλους είναι τόσο απελπιστική που η καλύτερη λύση είναι νααπομονωθεί και να ακρωτηριασθεί.

Συμπεράσματα.

Τι μένει από το αρχικό Μνημόνιο; Τα περί βιωσιμότητας τουχρέους, γρήγορης επιστροφής της Ελλάδας στις αγορές, ανάκαμψης το 2012 καιγρήγορης απόδοσης των μεταρρυθμίσεων εγκαταλείπονται. Η αναγκαιότητα επίτευξηςπρωτογενών πλεονασμάτων και οι διαρθρωτικές αλλαγές μένουν. Εάν η κρίσηστην Ευρωζώνη μπορέσει να ελεγχθεί πριν συμπαρασύρει τα πάντα και εάν οιτρεις μεγάλες εκκρεμότητες (ανταλλαγή ομολόγων, επανακεφαλαιοποίηση τωντραπεζών και η διασφάλιση της ρευστότητας της οικονομίας) εξελιχθούν ομαλά, ηνέα διευθέτηση προσφέρει πλεονεκτήματα. Πάνω από όλα προσφέρει χρόνο.

Η Ελλάδα δε χρειάζεται να προσφύγει στις αγορές για τηναναχρηματοδότηση του χρέους της πριν το 2021. Τα ληξιπρόθεσμα χρέη της προςιδιώτες αντικαθίστανται με ομόλογα που θα εξοφληθούν μετά από δεκαετίες. Οχρόνος εξόφλησης των δανείων από την Ευρωζώνη έχει επίσης μετατεθεί. Εκείνο πουκαλείται να κάνει η χώρα είναι να καταβάλλει τους τόκους για το χρέος της πουέχουν επίσης μειωθεί. Η νέα σύμβαση καλύπτει τις δανειακές ανάγκες της χώραςμέχρι το 2014. Μετά το 2015 όμως, ο ελληνικός προϋπολογισμός πρέπει να είναιισοσκελισμένος. Τα έσοδα πρέπει να καλύπτουν το σύνολο των εξόδων μαζί με τους τόκους. Μετά το 2015 η Ελλάδα θα πρέπει να μπορεί να «αυτοεξυπηρετείται»και θα είναι μόνη απέναντι στους δαίμονές της. Οι επιλογές που έχειμπροστά της είναι: κατάρρευση και έξοδος από το ευρώ, αργός στραγγαλισμός εντόςευρώ ή προσαρμογή.

Βλέποντας το αρχικό Μνημόνιο από τη δική μας σκοπιά μπορούμενα πούμε ότι οι σχεδιαστές του μας ζήτησαν να δαγκώσουμε μεγαλύτερο κομμάτι απόαυτό που μπορούσαμε να καταπιούμε. Αγνόησαν το ποιοι ήταν εκείνοι πουκαλούνταν να εφαρμόσουν όσα ζητούσαν.[21] Το σύνολο του ελληνικού αδιεξόδουαποκαλύφθηκε με το Μνημόνιο. Οι αδυναμίες του πολιτικού συστήματος είναιγνωστές. Η αντίδραση των ομάδων συμφερόντων που θίγονται ήταν προβλέψιμη αλλά ηαδιάλλακτη άρνησή τους να δεχθούν παραχωρήσεις εξακολουθεί να εντυπωσιάζει. Γιαμια ακόμη φορά φάνηκε ότι (με λίγες εξαιρέσεις) τα τηλεοπτικά μας μέσα ρέπουνπρος τη δημαγωγία και τον πανικό. Η αποκάλυψη των τελευταίων δυο ετών όμωςείναι η έκταση της παράλυσης της δημόσιας διοίκησης. Η διοίκηση που έχουμε δενμπορεί να αντιμετωπίσει κρίσεις. Δεν έχει την πειθαρχία, την αίσθηση τηςαποστολής, τα κίνητρα ή την expertise που χρειάζονται. Αυτά από τη σκοπιά μας.

Από τη σκοπιά των υπολοίπων ευρωπαίων τα πράγματα φαίνονταιαλλιώς. Το ερώτημά τους είναι απλό: εάν μπροστά σε υπαρξιακό κίνδυνο οι έλληνεςδεν μπορούν να κάνουν αυτό που χρειάζεται, τότε δεν θα μπορέσουν ποτέ. Στηνπερίπτωση αυτή όμως δεν δικαιούνται να ταξιδεύουν στο βαγόνι της πρώτης θέσης.

[1] Βλ. European Commission, The Economic Adjustment Programme for Greece, May 2010, IMF, Staff Report on Request for Stand-by Arrangement, May 2010 και IMF, Greece, Stand-by Arrangement—Review Under the Emergency Financing Mechanism, Interim Report, July 2010.

"Μνημόνιο. Ένα post mortem", του Χρυσάφη Ι. Ιορδάνογλου.

Δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο του 2011 στην Αθηναϊκή Επιθεώρηση του Βιβλίου (The Athens Reviewof Books)

[1] IMF, Third Review Under Stand-by Arrangement-StaffReport, March 2011 / IMF, Fourth Review Under Stand-by Arrangement, July 2011 /European Commission, European Economy, The Economic Adjustment Programme forGreece, Third Review, Winter 2011, Occasional Papers, No.77, February 2011/European Commission, European Economy, The Economic Adjustment Programme forGreece, Fourth Review, Spring 2011, Occasional Papers, No.82, July 2011.

[2] OECD, Economic Surveys, Greece, Paris, August 2011, pp.42-46.

[3] Γενικό Λογιστήριο του Κράτους, Πορεία ΕκτέλεσηςΠροϋπολογισμού, Δελτία 8 (Αύγουστος), 9 (Σεπτέμβριος) και 10 (Οκτώβριος).

[4] European Commission, The Economic Adjustment Programmefor Greece, Fifth Review, σ. 24.

[5] Υπουργείο Οικονομικών, Εισηγητική Έκθεση Προϋπολογισμού2012, Αθήνα, Οκτώβριος 2011, Πίνακας 3.2, σ.44.

[6] IMF, Fourth Review Under Stand-by Arrangement, July2011, σ. 7.

[7] European Commission, Task Force for Greece, 1stQuarterly Report, November 2011, σ. 18-19.

[8] European Commission, Fifth Review, σ. 32 και OECD,Surveys, Greece, σ. 77-78, 99-101.

[9] IMF, Fourth Review, July 2011, σ. 14 και EuropeanCommission, Fifth Review, σ. 31.

[10] European Commission, Fifth Review, σ. 34-5.

[11] Η Ομάδα Δράσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής πρότεινετη μείωση του απαιτούμενου ποσοστού συγχρηματοδότησης από εγχώριους πόρους στο5%, την επικέντρωση σε ορισμένα μεγάλα έργα και τη χρήση άλλων χρηματοδοτικώνεργαλείων για την καλύτερη αξιοποίηση των κοινοτικών κονδυλίων. EuropeanCommission, Task Force for Greece, 1st Quarterly Report, November 2011, σ.7-12.

[12] IMF, Greece, Staff Report on Request for Stand-byArrangement, May 2010, Table, 1

[13] Ελληνική Στατιστική Αρχή, Δελτίο Τύπου, ΈρευναΕργατικού Δυναμικού: Αύγουστος 2011, Πειραιάς, 11 Νοεμβρίου 2011.

[14] Τράπεζα της Ελλάδος, Έκθεση του Διοικητή για το 2010,Αθήνα, 2011, σ. 95-99.

[15] IMF, Staff Report on Request for Stand-by Arrangement,May 2010, Πίνακας 1, σ. 26 και European Commission, Fifth Review, σ. 11.

[16] IMF, Staff Report on Request for Stand-by Arrangement,May 2010, Πίνακας 1, σ. 26.

[17] Το ΑΕΠ σύμφωνα με τα παλιότερα στοιχεία μειώθηκε κατά 2% και σύμφωνα με τα αναθεωρημένα κατά 3,2%.

[18] Τα παραπάνω υποδηλώνουν ότι οι πολλαπλασιαστικέςεπιπτώσεις των καταναλωτικού χαρακτήρα δημόσιων δαπανών και των φόρωνεισοδήματος πάνω στην εγχώρια παραγωγή είναι, ίσως, μικρότερες από ότινομίζουμε. Η εικασία μου είναι ότι τα έξτρα διαθέσιμα εισοδήματα πουδημιουργούνται με τον τρόπο αυτό οδηγούν σε αυξημένη κατανάλωση της οποίας ηπεριεκτικότητα σε εισαγωγές είναι τόσο υψηλή που το όφελος γιατην εγχώρια παραγωγή είναι μικρό. Η καταναλωτική έξαρση τωντελευταίων ετών της ευμάρειας ωφέλησε κύρια τους ξένους παραγωγούς παρά τουςντόπιους και η συρρίκνωση της κατανάλωσης της τελευταίας τριετίας έπληξε καίριατις εισαγωγές.

[19] IMF, Greece, Debt Sustainability Analysis, StrictlyConfidential, 21 October 2011.

[20] Financial Times, Peter Spiegel, Whither Greece’s new€130 bn? An Update, 31 October 2011.

[21] Μοσχονάς Γ. Η τριπλή κατάρρευση ιδεών και στόχων, ΤοΒήμα, Κυριακή 18 -9 – 2011.

Ανεμομαζώματα

2012-01-16T22:42:00.001+02:00

Μια σύντομη αλλά ακριβής περιδιάβαση στο χώρο της Αριστεράς της συντήρησης μέσα στο σημερινό άγονο περιβάλλον. Τα πολιτικά της αδιέξοδα οξύνονται όσο η κρίση ζητάει απαντήσεις και τα γιαούρτια πια δεν επαρκούν.

Του Νίκου Μπίστη από το Έθνος

Ο Αλέξης Τσίπρας και οΑλέκος Αλαβάνος συναγωνίζονται εσχάτως στην προσπάθεια στοίχισης όλων τωνσχημάτων που με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο στρέφονται κατά του μνημονίου. Τααποτελέσματα, παρά ταύτα, είναι πενιχρά. Οχι γιατί οι πολίτες είναιενθουσιασμένοι με το μνημόνιο και τις περικοπές μισθών και συντάξεων. Κάθεάλλο. Ομως, δεν είναι διατεθειμένοι και να εναποθέσουν τις ελπίδες τους σεανεμομαζώματα που είναι μαθηματικά βέβαιο ότι θα καταλήξουν σεδιαβολοσκορπίσματα.
Αριστεριστές που αποστρέφονται το ευρώ και την ΕΕ, σχήματα με πομπώδη ονόματααντιστρόφως ανάλογα της επιρροής τους (π.χ. Κόκκινο, Οικοσοσιαλιστές, ANTΑΡΣΥΑ,ΔΗΚΚΙ, Ομάδα Ρόζα, ΑΡΑΝ, ΑΡΑΣ, ΕΚΚΕ, Κομμουνιστική Ανανέωση, ΟΚΔΕ-Σπάρτακος,ΣΕΚ, Ξεκίνημα) και μαζί παράγοντες και σχήματα μιας χρήσεως από το βαθύ ΠΑΣΟΚ,που, ενώ επί χρόνια υπηρέτησαν τις πιο αναχρονιστικές πολιτικές, θέλουν ναξεπλυθούν στην κολυμβήθρα της «αριστερής αντιμνημονιακής ενότητας». Και νατσιμπήσουν και καμιά έδρα με το αζημίωτο μέσα στην αναμπουμπούλα. Με δεδομένοότι το ΚΚΕ, που γενικά συμφωνεί με τις απόψεις τους, δεν πρόκειται νασυμμετάσχει στο πανηγύρι και η Δημοκρατική Αριστερά διαφωνεί επί της ουσίας μετη συμπόρευση με κόμματα και ομάδες που θεωρούν ύψιστη επαναστατική πράξη τηνεπιστροφή στη δραχμή, το όλο σχήμα θα καταλήξει στην καλύτερη περίπτωση σε μιαεκλογική μάζωξη γύρω από τον ΣΥΡΙΖΑ.
Ούτε όμως και αυτό είναι βέβαιο, γιατί τα μεν αριστερίστικα σχήματαχαρακτηρίζονται από μνημειώδη σεκταρισμό και δεν μπαίνουν εύκολα σε συμμαχικάσχήματα, ενώ οι πρόθυμοι από το βαθύ ΠΑΣΟΚ θα εξαρτήσουν τη συμμετοχή τους απότις διαθέσιμες έδρες. Και εδώ τα πράγματα δεν πηγαίνουν τόσο καλά όσο περίμεναν.
Οχι γιατί σταμάτησαν οι διαρροές από το ΠΑΣΟΚ - ο Γ. Παπανδρέου και οι επίγονοιφροντίζουν για το αντίθετο. Ομως, απολύτως φυσιολογικά ένα μεγάλο κομμάτικεντροαριστερών ψηφοφόρων που εγκαταλείπει το ΠΑΣΟΚ αλλά όχι και την κοινήλογική, το ευρώ και την αγκύρωση της χώρας στην ΕΕ, στρέφεται προς τηΔημοκρατική Αριστερά. Αυτοί οι σκεπτόμενοι σοσιαλιστές και κεντροαριστεροίψηφοφόροι δεν συμφωνούν με οριζόντιες περικοπές, με βίαιες ανατροπές στιςεργασιακές σχέσεις και στο μισθολογικό κόστος στον ιδιωτικό τομέα, αλλά δενέχουν και κανέναν λόγο να υπερασπίζονται συντεχνίες των ΔΕΚΟ και άλλων κλάδωνπου αρνούνται και την παραμικρή μεταρρύθμιση, όπως για παράδειγμα το άνοιγματων κλειστών επαγγελμάτων.
Ολους αυτούς η Αριστερά της καταγγελίας και της ακινησίας τούς έχει πάρει υπότην προστασία της. Και μία τελευταία οδυνηρή - ειλικρινά - παρατήρηση για όσουςτραγουδήσαμε τα τραγούδια του σε καιρούς δύσκολους και τον αγαπήσαμε παρ' όλεςτις αντιφάσεις του. Κάποιοι που είναι δίπλα του ας προστατεύσουν τον Μίκη απότον εαυτό του και διάφορους επιτήδειους που τον σπρώχνουν σε πρωτοβουλίες όχιμόνο καταδικασμένες αλλά και καταγέλαστες. Γιατί διαβάζουμε ότι, μετά τη«Σπίθα» που έσβησε χωρίς να πυρπολήσει τίποτε, σειρά έχει νέο σχήμα υπό τοντίτλο «Ελλάδα». Αρκετά έχει τραβήξει η πατρίδα μας τα τελευταία χρόνια. Ας μηγίνει και τίτλος καταδικασμένης πολιτικής πρωτοβουλίας.

Το «κούρεμα», το PSI, τα ομόλογα και το βρετανικό δίκαιο

2012-01-15T19:59:00.000+02:00

Tου Σταύρου Λυγερού από την Καθημερινή

Ήταν εξ αρχής σαφές ότι χωρίς γενναίο κούρεμα του ελληνικού χρέους ελπίδα διεξόδου από την κρίση δεν μπορούσε να υπάρξει. Από αυτές τις στήλες το τονίζαμε, αλλά ο Παπανδρέου δεν ήθελε να ακούσει κουβέντα για κούρεμα, επικαλούμενος το εθνικό συμφέρον! Ενάμιση χρόνο μετά, οι ίδιοι που ξόρκιζαν το κούρεμα το έχουν αναγάγει στην απόλυτη σωτηρία. Ο Παπαδήμος, μάλιστα, το ξόρκιζε μέχρι προ τριμήνου.
Η καθυστέρηση είχε συνέπειες. Στους 20 μήνες από την ψήφιση του Μνημονίου, η μερίδα του λέοντος από το δάνειο των 110 δισ. δόθηκε για να πληρωθούν στο ακέραιο τόκοι και χρεολύσια στους δανειστές, και όχι για μισθούς και συντάξεις όπως ισχυρίζονται οι ντόπιοι προπαγανδιστές. Εάν το κούρεμα είχε γίνει τον Μάιο 2010, το χρέος θα είχε μειωθεί κατά μερικές δεκάδες δισ. Τότε η ελληνική κρίση ήταν περισσότερο συστημικός κίνδυνος για την Ευρωζώνη απ’ ό, τι σήμερα. Με άλλα λόγια, η κυβέρνηση Παπανδρέου είχε διαπραγματευτική ισχύ. Δεν είχε, όμως, πολιτική βούληση.
Η ζημιά δεν περιορίστηκε εδώ. Το δάνειο των 110 δισ. από την Ευρωζώνη και το ΔΝΤ δεν κουρεύεται και επιπροσθέτως υπάγεται στο βρετανικό δίκαιο, δηλαδή είναι ενυπόθηκο. Το συζητούμενο αυτές τις ημέρες κούρεμα αφορά 206 δισ., ενώ το συνολικό χρέος είναι πάνω από 370 δισ. Από το κούρεμα θα εξαιρεθούν και τα ελληνικά ομόλογα που κατέχει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Τα ομόλογα αυτά συνολικής ονομαστικής αξίας 55 - 60 δισ. έχουν αγοραστεί σε πολύ χαμηλότερη τιμή (υπολογίζεται γύρω στα 40 δισ.) από τη δευτερογενή αγορά. Η ΕΚΤ απαιτεί να τα εισπράξει στο ακέραιο, δηλαδή να κερδοσκοπήσει ασυστόλως σε βάρος ενός σκληρά δοκιμαζόμενου μετόχου της (Ελλάδας). Η ΕΚΤ δεν δέχεται ούτε να αντικαταστήσει τα ομόλογα που κατέχει με νέα, η ονομαστική τιμή των οποίων να είναι η τιμή αγοράς των παλιών, ώστε να μη χάσει ούτε ένα ευρώ.
Με το PSI, στην ιδανική περίπτωση το χρέος θα μειωθεί κατά 100 δισ. Θα κουρευτούν όμως και τα ομόλογα που έχουν στα χέρια τους τα ελληνικά ασφαλιστικά Ταμεία (περίπου 25 δισ.) και οι ελληνικές τράπεζες (περίπου 50 δισ.). Επειδή, όμως, η κυβέρνηση θα υποχρεωθεί να καλύψει κάπως τις απώλειες των ασφαλιστικών Ταμείων και να επανακεφαλαιοποιήσει τις τράπεζες, η πραγματική ελάφρυνση του χρέους θα είναι μικρότερη από 70 δισ.
Και αυτά στην ελάχιστα πιθανή περίπτωση που τελικώς συμμετάσχουν όλα τα hedge funds, τα οποία υπολογίζεται ότι κατέχουν περίπου 80 από τα 206 δισ. Τα περισσότερα hedge funds αντιδρούν παρότι έχουν αγοράσει τα ελληνικά ομόλογα σε τιμές 30 - 40% της ονομαστικής αξίας τους και ως εκ τούτου θα κερδίσουν ένα 10 - 20% και μετά το κούρεμα. Αλλα αντιδρούν επειδή κατέχουν ασφάλιστρα κινδύνου (CDS) και θέλουν να τα ενεργοποιήσουν και άλλα επειδή ελπίζουν ότι μπορούν να εκβιάσουν για να εξασφαλίσουν υψηλά επιτόκια για τα νέα ομόλογα - κατά πιθανότητα 30ετούς διάρκειας.
Ας σημειωθεί ότι οι τοκογλυφικές απαιτήσεις των τραπεζών για επιτόκια 7 - 8% αναχαιτίσθηκαν όχι τόσο λόγω της αντίστασης της κυβέρνησης Παπαδήμου όσο λόγω της παρέμβασης του ΔΝΤ. Το συζητούμενο επιτόκιο είναι της τάξεως του 4 - 5%, αλλά φαίνεται ότι υπάρχει πρόβλεψη για αύξησή του στην πορεία των ετών.
Εκτός από το γεγονός ότι το PSI είναι ανεπαρκές για να καταστήσει το ελληνικό χρέος εξυπηρετήσιμο, θα υπαγάγει τα νέα ομόλογα στο βρετανικό δίκαιο. Το ίδιο θα ισχύσει και για τη νέα δανειακή σύμβαση. Η κυβέρνηση Παπαδήμου έχει ήδη συμφωνήσει και για τα δύο. Με άλλα λόγια, ενώ μέχρι πριν από δύο χρόνια όλο το ελληνικό χρέος υπαγόταν στο ελληνικό δίκαιο, θα γυρίσει στο βρετανικό. Οι δανειστές θα μπορούν να βάλουν στο χέρι περιουσιακά στοιχεία και έσοδα του ελληνικού κράτους, τη στιγμή που αυτό δεν θα μπορεί να ικανοποιήσει στοιχειώδεις ανάγκες του πληθυσμού.
Οι επιπτώσεις της αλλαγής θα είναι ακόμα πιο καταστροφικές στην καθόλου απίθανη περίπτωση που και αυτό το πρόγραμμα ναυαγήσει και η Ελλάδα βρεθεί εκτός Ευρωζώνης. Εάν το χρέος υπαγόταν στο ελληνικό δίκαιο, βασίμως πιθανολογούμε ότι τα ελληνικά δικαστήρια, που θα έκριναν, θα αποφάσιζαν ότι το χρέος θα μεταφερόταν σε νέες δραχμές. Αυτό σημαίνει ότι το χρέος θα υφίστατο υποτίμηση ακριβώς όσο και η νέα δραχμή και θα υφίστατο κάθε χρόνο πρόσθετο κούρεμα αναλόγως του ντόπιου πληθωρισμού.
Με την υπαγωγή του χρέους στο βρετανικό δίκαιο, βασίμως πιθανολογούμε ότι το χρέος θα παραμείνει σε ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι θα διπλασιαστεί λόγω της αναπόφευκτης υποτίμησης της νέας δραχμής. Με άλλα λόγια, η κυβέρνηση Παπαδήμου θα έχει καταφέρει στην ολιγόμηνη θητεία της να ολοκληρώσει το καταστροφικό έργο της κυβέρνησης Παπανδρέου, καθιστώντας την Ελλάδα έρμαιο των δανειστών της για πολλά πολλά χρόνια.