ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Δευτέρα, 1 Αυγούστου 2011

Κατ'επίφαση δημοκρατία στα πανεπιστήμια

Η Βάσω Κιντή στο Βήμα
 Κ. Τσουκαλάς, πρόθυμος υποστηρικτής στο παρελθόν εκσυγχρονιστικών ιδεών, ψέγει σε άρθρο του στο «Βήμα» τής 24/7 όσους υποστηρίζουν σήμερα τη μεταρρύθμιση στην ανώτατη εκπαίδευση και τους αποκαλεί ειρωνικά «συμμαχία αυτόκλητων αγνών, ανιδιοτελών και αντικειμενικών προθύμων». Ωστόσο η πλειονότητα όσων σήμερα υποστηρίζουν τη μεταρρύθμιση είχαν το σθένος ήδη από το 2006, όταν καθηγητές προπηλακίζονταν, χτίζονταν στα γραφεία τους και συκοφαντούνταν, να δηλώσουν δημόσια ότι τα πανεπιστήμια χρειάζονται αλλαγή, τις βασικές αρχές της οποίας περιέγραψαν. Οι περισσότεροι από αυτούς που σήμερα τάσσονται κατά του νομοσχεδίου για την τριτοβάθμια εκπαίδευση δεν είχαν τότε καθόλου αντιδράσει στο κλίμα φόβου και τρομοκρατίας που είχε επιβληθεί. Είχαν προτιμήσει να υπερασπιστούν, έστω και διά της σιωπής, τα κεκτημένα αρνούμενοι και τότε κάθε απόπειρα μεταρρύθμισης. Ισως να είναι, κατά την (εκ παραδρομής;) δήλωση της Μ. Ρεπούση πάλι στο «Βήμα» τής 24/7, μόνο «οιονεί μεταρρυθμιστές», δηλαδή μεταρρυθμιστές στα λόγια αλλά όχι στην πράξη.

Ο Κ. Τσουκαλάς, ως πανεπιστημιακός δάσκαλος, θα έπρεπε προτού προχωρήσει στην κριτική του να έχει λάβει υπόψη του τα δεδομένα. Ισχυρίζεται ότι «η Κόλαση βρίσκεται στις λεπτομέρειες» αλλά φαίνεται ότι τις λεπτομέρειες του νομοσχεδίου τις αγνοεί. Υποστηρίζει, λ.χ., ότι τέσσερις καθηγητές μπορούν να ελέγξουν ένα 15μελές Συμβούλιο, δεδομένου ότι επτά καθηγητές και ένας φοιτητής επιλέγουν τα επτά εξωτερικά μέλη. Μάλιστα ισχυρίζεται ότι η ανάδειξη αυτών των τεσσάρων μελών μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο χειραγώγησης από φατρίες και κόμματα. Δεν πρόσεξε όμως ο κ. Τσουκαλάς (όπως και ο κ. Τιβέριος που υποστηρίζει κάτι ανάλογο στο ίδιο φύλλο της εφημερίδας) ότι το σχέδιο νόμου προβλέπει ταξινομική ψήφο για την ανάδειξη των μελών του Συμβουλίου, δηλαδή ιεραρχική επιλογή (1η επιλογή, 2η κτλ.), που εξασφαλίζει ότι πολύ δύσκολα μπορεί να ελεγχθεί η σταυροδοσία. Οπως επισημαίνεται, θα πρέπει το 52% του εκλογικού σώματος, δηλαδή των καθηγητών όλων των βαθμίδων που θα ψηφίσουν, να ψηφίσει τα ίδια ακριβώς πρόσωπα με την ίδια ακριβώς σειρά ώστε να ελεγχθεί η πλειοψηφία του Συμβουλίου. Αν τόσο πολλά μέλη ΔΕΠ (ακόμη και πάνω από χίλια στα μεγάλα πανεπιστήμια) φθάσουν σε αυτό το σημείο εξευτελισμού ώστε να ακολουθήσουν τυφλά μια συγκεκριμένη γραμμή σταυροδότησης, τότε ας έχουν και το Συμβούλιο που τους αξίζει. Αλλά, ούτως ή άλλως, τέσσερα άτομα του Συμβουλίου δεν θα μπορούσαν ποτέ να ελέγξουν τις αποφάσεις του διότι απαιτείται αυξημένη πλειοψηφία 4/5 και εν τέλει 2/3. Γράφει επίσης ότι ο πρύτανης μπορεί να είναι αλλοδαπός, ενώ το σ/ν προβλέπει ότι ο πρύτανης πρέπει να είναι καθηγητής Α΄ βαθμίδας σε πανεπιστήμιο του εσωτερικού ή του εξωτερικού με ελληνική ιθαγένεια και γνώση της ελληνικής γλώσσας. Πιο επικίνδυνο θεωρεί ο Κ. Τσουκαλάς ότι τα νόμιμα προσόντα για την εκλογή και την εξέλιξη των καθηγητών δεν ορίζονται κατά τρόπο ενιαίο από τον ίδιο τον νόμο αλλά ρυθμίζονται ad hoc από το Συμβούλιο, παρακάμπτοντας ακόμη και την προϋπόθεση της διδακτορικής διατριβής σε ειδικές περιπτώσεις. Και εδώ ο κ. Τσουκαλάς δεν γνωρίζει τις λεπτομέρειες. Το νομοσχέδιο θέτει τα βασικά προσόντα για την εκλογή και εξέλιξη των καθηγητών επιτρέποντας μια παράκαμψη για τις διδακτορικές διατριβές, παράκαμψη που υπήρχε και στον προηγούμενο νόμο, δηλαδή την ευχέρεια σε ορισμένα αντικείμενα, όπως π.χ., στην Αρχιτεκτονική ή στην Καλών Τεχνών, να μην απαιτείται διδακτορικό δίπλωμα για την κατάληψη μιας θέσης. Τα επιπλέον προσόντα που θέλει να υιοθετήσει ένα ίδρυμα (ακριβώς για να ενθαρρυνθεί η πολυτυπία στη φυσιογνωμία των ιδρυμάτων και να αποφεύγεται η ισοπεδωτική ομοιομορφία) δεν τίθενται ad hoc για κάθε εκλογή αλλά ισχύουν παγίως αφού έχουν περιληφθεί στον Οργανισμό του ιδρύματος.

Από τα παραπάνω φαίνεται ότι η κριτική που γίνεται στον νόμο από τον Κ. Τσουκαλά και από άλλους γίνεται ερήμην των συγκεκριμένων ρυθμίσεων που περιέχει. Εκφέρεται από μια σκοπιά που θέλει να βλέπει παντού, χωρίς στοιχεία, τον μπαμπούλα του νεοφιλελευθερισμού, τον φόβο της αγοράς και της ιδιωτικοποίησης, την έλλειψη δημοκρατίας και τον αυταρχισμό. Είναι μια ιδεολογική σκοπιά που έχει αυτοχρισθεί εκ προοιμίου αριστερή, έχει συγκροτήσει τον κυρίαρχο λόγο της Μεταπολίτευσης και χρησιμοποιείται για να καλύπτονται αδράνειες και συντεχνίες. Είναι μια σκοπιά που υιοθετείται από διανοουμένους που κυριάρχησαν, ως ανέλεγκτες αυθεντίες, σε κάθε στροφή της μεταπολιτευτικής ζωής, μια σκοπιά που θεωρεί καθετί καινούργιο αναπόδραστα χειρότερο από το παρόν και ως εκ τούτου καταλήγει να δρα συντηρητικά υπερασπιζόμενη κάθε φορά την κατάσταση που προηγουμένως αντιμαχόταν.

Η κατάσταση όμως στα ελληνικά πανεπιστήμια, παρά τις νησίδες ποιότητας, δεν είναι σήμερα υπερασπίσιμη. Τα πανεπιστήμια λειτουργούν με κατ΄ επίφαση δημοκρατικό τρόπο ενώ βρίσκονται στα χέρια διοικήσεων που αναδεικνύονται με τις γνωστές διαδικασίες συναλλαγής χωρίς να λογοδοτούν σε κανέναν. Εχουμε πρυτανικές αρχές, ακριβώς με τρία ή τέσσερα άτομα, που εκλέγονται ακόμη και μόνο με ψήφους διοικητικών υπαλλήλων ή των φοιτητών και οι οποίες μεταχειρίζονται τα ιδρύματα όπως θέλουν. Εχουμε όργανα τμημάτων και σχολών που προκύπτουν από αλισβερίσια, στηρίζονται σε συσχετισμούς ισχύος και εκβιάζονται από μειοψηφίες φοιτητών, ενώ παρατηρούνται ανεξέλεγκτες αυθαιρεσίες σε επίπεδο τμήματος, σχολής ή ιδρύματος.

Οσοι γνωρίζουν από μέσα τα ελληνικά πανεπιστήμια και ενδιαφέρονται για τη μόρφωση, την έρευνα και το δημόσιο συμφέρον ξέρουν ότι η σημερινή κατάσταση δεν μπορεί να συνεχιστεί. Τα μερεμέτια δεν είναι παρά φτιασιδώματα που διαιωνίζουν, για να μην αγγίξουν, χρόνιες παθογένειες. Γι΄ αυτό άλλωστε προηγούμενες απόπειρες μεταρρυθμίσεων είχαν χαρακτηριστεί, και δικαίως, δειλές και αποσπασματικές. Τώρα που έχουμε μπροστά μας μια τολμηρή απόπειρα ουσιαστικών αλλαγών που μας εναρμονίζει με το ευρωπαϊκό και το διεθνές περιβάλλον, τώρα βρίσκουμε τις αλλαγές σαρωτικές και τις αποδοκιμάζουμε. Με τίποτε δεν είμαστε ευχαριστημένοι. Το ότι η κριτική που γίνεται στον νόμο είναι εν πολλοίς προσχηματική και έχει άλλη στόχευση φαίνεται και από το ότι οι θέσεις των συνδικαλιστικών φορέων των πανεπιστημιακών δεν διαφέρουν και πολύ, τουλάχιστον στα λόγια, από τις ρυθμίσεις που έχουν εξαγγελθεί. Δέχονται και αυτοί συμβούλια με τη συμμετοχή εξωτερικών μελών, θέλουν και αυτοί εποπτικές και ελεγκτικές αρμοδιότητες των συμβουλίων, όπως κατά βάση προβλέπει και το σχέδιο, απορρίπτουν περισσότερο από το υπουργείο τη συμμετοχή των φοιτητών. Στην ουσία διαφέρουν μόνο στο ότι επιθυμούν την απευθείας (και όχι έμμεση) εκλογή των μονοπρόσωπων οργάνων (πρύτανη και κοσμητόρων). Είναι αυτή τόσο μεγάλη διαφορά ώστε να δικαιολογείται τόσο αμετροεπής και συνταγματικά παρακινδυνευμένη αντίδραση όπως αυτή ορισμένων συγκλήτων με απειλές περί μη εφαρμογής των νόμων;

Τα πανεπιστήμια πρέπει να συγκεντρωθούν στο έργο τους και να πάψουν να χρησιμοποιούνται ως πεδίο άσκησης μικροπολιτικής από φατρίες και πρόσωπα. Η νεολαία της χώρας μας που μοχθεί και πληρώνει υψηλό οικονομικό και ψυχολογικό κόστος για να μπει στα ΑΕΙ, που ξενιτεύεται για να αποκτήσει τα εφόδια για τη ζωή, αξίζει περισσότερη προσοχή και μεγαλύτερη μέριμνα. Δεν μπορεί τα πανεπιστήμια να είναι κέντρα διερχομένων, αίθουσες εξετάσεων για ένα τυπικό χαρτί. Πρέπει να γίνουν εστίες μόρφωσης, κέντρα έρευνας και αριστείας, χώροι διάπλασης πολιτών με κρίση, αίσθημα ευθύνης και καθήκοντος. Τα πανεπιστήμια δεν ανήκουν στους πανεπιστημιακούς, ανήκουν στην ελληνική κοινωνία που δικαιούται να έχει ανώτατη εκπαίδευση υψηλής ποιότητας για να μπορέσει να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις των καιρών και να αντικρίσει το μέλλον με αυτοπεποίθηση. Δεν μπορούμε να είμαστε διαρκώς η διεθνής εξαίρεση και δεν χρειάζεται να ανακαλύπτουμε συνεχώς τον τροχό. Υπάρχει αξιοποιήσιμη διεθνής εμπειρία και χρειαζόμαστε εξωστρέφεια, συντονισμό και αποφασιστικότητα για να πετύχουμε, όχι διαρκή αδράνεια και στείρα αντιδικία.

Η κυρία Βάσω Κιντή είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια Φιλοσοφίας στο ΕΚΠΑ

4 σχόλια:

  1. H Bάσω Κιντή δεν απαντά απλά στον Κ. Τσουκαλά. Κυρίως βάζει τις παραμέτρους της αναγκαιότητας της μεταρρύθμισης με καθαρό τρόπο. Παράλληλα απαντά και σε όσους ενώ επαγγέλλονται τη μεταρρύθμιση ψηφίζουν όχι στο νομοσχέδιο. Και αυτοι είναι αρκετοι στο χώρο της έλλογης αριστεράς. Απλά τους είναι αδύνατο ακόμα να ξεφύγουν από τη στενή συντεχνιακη λογική που βλέπουν τα πράγματα και να συγκρουστούν με τις δημοκρατικές επιφάσεις που τους έφεραν μέχρι εδώ. Όσο πιο γρήγορα η δημοκρατική αριστερά απογαλακτιστεί από την κομμουνιστική ιστορία της, τόσο μεγαλύτερη πιθανότητα έχει να παίξει ρόλο στα πολιτικά μας πράγματα. Διαφορετικά θα αναζητά μόνιμα τους ψήφους που θα της δίνουν το οξυγόνο της επιβίωσης. Έτσι όμως δεν κάνεις πολιτική, γυρνάς θρίλερ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. ΑΚόμα η ΒΚ καλεί τα πανεπιστήμια να επικεντρωθούν στη δουλειά τους και να αυξήσουν την απόδοσή τους. Και αυτό είναι το σημαντικό. Οι σχολές δεν είναι κίνημα αγανακτισμένων, ούτε πλατείες. Και όμως εκεί τα σπρώχνουν με άπειρη ιδιοτέλεια πολιτικά κόμματα,πρυτανικές αρχές και συνδικαλιστές. Επιζητούν την πλήρη διάλυση τη χώρας μέσω των φοιτητικών κινητοποιήσεων και την αναγκαστική καταφυγή στις κάλπες. Οι εκλογές είναι ο στόχος, όλων.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Θα αναρωτηθώ αν ο συνάδελφος Κωνσταντίνος Τσουκαλάς έχει γνώση της κατάστασης που βιώνουμε σήμερα στο Ελληνικό Δημόσιο Πανεπιστήμιο ή έχει μείνει μερικές δεκαετίες πίσω όπως και οι αναφορές που χρησιμοποιεί όπως τις καταγράφει στο παρακάτω απόσπασμα από το άρθρο του ....
    πλήρες κείμενο

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Κλεάνθη ευχαριστώ για τη χρήσιμη παραπομπή και το σχόλιο.

    ΑπάντησηΔιαγραφή