ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Τετάρτη, 3 Αυγούστου 2011

Φεύγω ή μένω το δίλημμα μιας γενιάς του Αρίστου Δοξιάδη

του Αρίστου Δοξιάδη
Σας διαβάζω μια πραγματική μαρτυρία, πρόσφατη. 

«Εγω εζησα Αμερικη 2 χρονια. Εχω πτυχιο μεταπτυχιακο, διδακτορικο και 2 μεταδιδακτορικα.. Δουλευω για 600 ευρω στο ελληνικο πανεπιστημιο, ειμαι ανασφαλιστη ενα χρονο τωρα και απληρωτη εδω και 3 μηνες, με κανενα μελλον πλεον στο πανεπιστημιο αφου δεν θ ανοιξει καμια θεση τα επομενα 5-6 χρονια και οταν ανοιξει θελει αλλα 2 μεχρι να διοριστεις ...Στην Αμερικη με περιμενουν να γυρισω.. μου δινανε θεση εκει μονιμη και ακομα μου γραφουν και με ρωτανε αν αλλαξα γνωμη ... Εχω καθε δυνατοτητα να παω εξω, τα πραγματα ειναι χάλια για μενα εδω αλλα δεν κουναω ρουπι! 

Εδω νιωθω οτι τα εχω ολα εκτος απο λεφτα! ... Εκανα και εξω εθελοντικη εργασια αλλα δεν ενιωθα τιποτα.. Σημερα που πηγαμε στην Κυψελη με τα παιδια στο παρκο της Βασιας ενιωθα γεματη.. [αναφέρεται σε δράση atenistas] 

Δυσκολο να το εξηγησει κανεις. Νομιζω οτι βρηκα μεσα απο αυτη την ομαδα αυτο που μου ελειπε.. Μου δινει δυναμη κι ελπιδα! Εχει για καποιο λογο νοημα. Εξω δεν ειχε. Εξω εχτιζα σπιτια για φτωχους και δεν ενιωθα τιποτα. Τωρα βαφω ενα παγκακι και μου χαμογελαει ο γειτονας και νιωθω φανταστικα! Νομιζω επειδη εξω δεν με ειχαν αναγκη.. εχουν λεφτα, εχουν κρατος..τα εχουν ολα. Εδω η πολη χρειαζεται περισσοτερους σαν εμένα ...» 

Δεν έχουμε όλοι τόσο έντονη την αίσθηση της προσφοράς και της κοινότητας που έχει αυτή η γυναίκα. Ολοι όμως αντλούμε δύναμη και ικανοποίηση από τις ανθρώπινες σχέσεις, και ιδίως από τις πιο στενές, από αυτούς που έχουμε γύρω μας κάθε μέρα. 

Θα ξέρετε οτι τα τελευταία 20 χρόνια έχει αναπτυχεί η «επιστήμη της ευτυχίας», που μετράει ποιοί παράγοντες συσχετίζονται με την αίσθηση οτι «είμαι ικανοποιημένος από τη ζωή μου». Τα ευρήματα είναι ξεκάθαρα: οι καλές οικογενειακές σχέσεις, και η αίσθηση οτι ανήκω σε μια κοινότητα ανθρώπων είναι εξαιρετικά σημαντικοί. Πιο σημαντικοί από το εισόδημα, ή την ικανοποίηση από τη δουλειά που κάνω. 

Μα θα μου πείτε, από το εξωτερικό δεν μπορώ να μετέχω στην κοινότητα των Ελλήνων, ή σε πιο ειδικές κοινότητες όπως των κατοίκων της Κυψέλης ή των οικονομολόγων που βασανίζομαστε για να προτείνουμε κάτι λογικό για τη χώρα; Δύσκολα, νομίζω, απ’ έξω: μόνο με ταπεινότητα και με πολύ προσπάθεια για να καταλάβεις τι πραγματικά συμβαίνει εδώ. 

Δεν είναι τυχαίο οτι τώρα με την κρίση, οι πιο μεγάλες μπαρούφες, οι πιο ανεύθυνες διακηρύξεις ειπώθηκαν από πανεπιστημιακούς του εξωτερικού: όπως αυτός που έγραφε οτι ο Δεκέμβρης του 2008 ήταν το σημαντικότερο γεγονός στη ιστορία της Ευρώπης μετά τον πόλεμο, ή ο άλλος που εισπράττει τον μισθό του σε λίρες και μας προτρέπει να επιστρέψουμε εμείς στη δραχμή, γιατί μετά το πρώτο σοκ, οι καλές κυβερνήσεις που θα αποκτήσουμε τότε, θα μας βάλουν σε αναπτυξιακή τροχιά. Ελεος. 

Ωραία, αλλά τι αξία έχει η κοινότητα αν δεν μπορείς να έχεις μια αξιοπρεπή δουλειά; Εδώ πράγματι φαίνεται να υπάρχει πρόβλημα στην Ελλάδα, και ιδίως στην Ελλάδα της κρίσης. Από που πηγάζει αυτό – ας το διερευνήσουμε λίγο. 

Αν θέλεις να κάνεις πανεπιστημιακή καριέρα, προφανώς θα έχεις καλύτερες ευκαιρίες στη Βοστώνη από ότι στην Αθήνα. Αν όμως θέλεις να ασχοληθείς με τη ναυτιλία, θα είσαι πολύ καλύτερα στον Πειραιά από ότι στη Βοστώνη. Αν θες να γίνεις ελαιοπαραγωγός, δεν θα πας στη Γερμανία. 

Στην Ελλαδα, το βασικό πρόβλημα δεν είναι οτι λείπουν οι προοπτικές για δουλειά. Είναι οτι υπάρχει μεγάλη απόκλιση ανάμεσα στις προσωπικές προτιμήσεις καριέρας πολλών νέων, και στις ευκαιρίες που προσφέρει η οικονομία, ή στις ανάγκες που έχει η κοινωνία. Σε αυτή την απόκλιση δεν φταίει μόνο το πλαίσιο, που δεν δίνει καλές ευκαιρίες: φταίνε και οι προσωπικές προτιμήσεις, που τις διαμορφώνουμε χωρίς να λαμβάνουμε υπ’ ‘οψη το πλαίσιο. 

Χαρακτηριστικό παράδειγμα: ο πληθωρισμός των γιατρών. Εχουμε περίπου 70 χιλιάδες, ενώ με τα διεθνή πρότυπα δεν θα μας χρειάζονταν πάνω από 30 χιλιάδες. Βέβαια πολλοί γιατροί καταφέρνουν να ζουν καλά, δημιουργώντας άχρηστη ζήτηση για φάρμακα και εξετάσεις. Αν όμως μου παραπονεθεί ένας νέος ιατρός οτι δεν αξιοποιούνται οι γνώσεις του στην Ελλάδα, εγώ δεν μπορώ παρά να απαντήσω οτι δεν φταίει το σύστημα που εσύ διάλεξες ένα επάγγλεμα όπου ήδη έχουμε 40 χιλ. υπεράριθμους. 

Αντίθετα, αν ρωτήσετε τους εφοπλιστές θα σας πουν οτι λείπουν μερικές χιλιάδες αξιωματικοί και μηχανικοί για τα ελληνικά καράβια. Δουλειές καλοπληρωμένες από την αρχή, και με προοπτική για μια άνετη ζωή στη στεριά μετά τα 40. Γιατί λείπουν; 

Στις αναπτυγμένες δυτικές οικονομίες δεν υπάρχει τέτοια απέχθεια για τις πρακτικές δουλειές όπως έχουμε εδώ στην Ελλάδα. Ακόμα και μηχανικοί από το Stanford θα μουτζουρώσουν τα χέρια τους στα συνεργεία και θα το κάνουν με κέφι. Ενα στοιχείο της επιχειρηματικότητας, του entrepreneurial spirit είναι και αυτό: να μην κάνεις διάκριση ανάμεσα στο χαμαλίκι και στην υψηλή στρατηγική. 

Σε εμάς, για λόγους που δεν είναι πολύ σαφείς, η προτίμηση προς το γραφείο και την ταμπέλα του επιστήμονα είναι ιδιαίτερα υψηλή. Νομίζω έχει πολιτισμικές ρίζες αυτό. Αλλά τα τελευταία 30 χρόνια, χτίστηκαν έτσι και τα κίνητρα και αντικίνητρα, που να αποθαρρύνουν την πρακτική δουλειά, και να ευνοούν τα «ευγενή», ας τα πούμε, επαγγέλματα. 

Με αυτό, έρχομαι στην Ελλάδα της κρίσης, και θα τελειώσω. Ξέρετε ίσως την άποψη μου οτι μια βασική προϋπόθεση για να μπούμε σε φάση ανάπτυξης είναι να μετακινηθούν δουλειές από κάποιες δραστηριότητες σε κάποιες άλλες. Μεταξύ άλλων θα πρέπει να μειωθούν οι θέσεις εργασίας σε μερικά υψηλού στάτους επαγγέλματα όπως γιατροί, δικηγόροι, φαρμακοποιοί, αλλά και εκπαιδευτικοί και καλλιτέχνες. Αντίθετα, θα υπάρξουν ευκαιρίες στις παραγωγικές και εξωστρεφείς δουλειές. Που χρειάζονται σκληρή δουλειά, και έχουν αβεβαιότητα γιατί πρέπει να ανταγωνιστούν με Αγγλους και Ιταλούς και Ινδούς. Αλλά έχουν και μεράκι, και τέχνη και καινοτομία. 

Είναι δουλειές που για να πετύχουν πρέπει να ξέρουμε τον έξω κόσμο. Βοηθάει να έχεις σπουδάσει στο εξωτερικό, ίσως και να έχεις δουλέψει έξω για μερικά χρόνια. Οχι όμως με σκοπό, όταν γυρίσεις, να φέρεις μια ιδέα πως θα στήσεις μια λονδρέζικη μπουτικ στο Κολωνάκι – οχι για να εισάγεις ιδέες και προιόντα. Αλλά για να ξέρεις πως να εξάγεις. Πως, αυτό που είμαστε, και αυτό που μπορούμε να φτιάξουμε, θα το κάνουμε να ταιριάζει με τις ανάγκες και τις επιθυμίες της παγκόσμιας κοινωνίας. 

Μπορεί να συμβεί αυτό στο ορατό μέλλον; Η κρίση λειτουργεί και θετικά και αρνητικά σε σχέση με αυτό. Αρνητικά γιατί έχει στερέψει η χρηματοδότηση, και γιατί η θεσμική αναταραχή αποθαρρύνει τις επενδύσεις. Θετικά, γιατί αλλάζει η δομή των κινήτρων. Οι δουλειές της εσωστρέφειας δεν θα είναι πια τόσο προστατευμένες, ενώ οι εξωστρεφείς, χάρη στις μεταρρυθμίσεις, θα έχουν να αντιπαλέψουν με λιγότερες αγκυλώσεις. Εκτιμώ οτι δεν χρειαζόμαστε πολλά για να ανοίξουν αυτές οι δουλειές. Δύο μεγάλα: πολιτική ομαλότητα, και να ξαναπάρουν μπροστά οι τράπεζες. Από εκεί και πέρα, θα είναι στο χέρι του καθενός «πρόθυμου και ικανού» να βρει τη δουλειά του. Οσοι αναζητούν στρωμένες κλασικές καριέρες, ίσως είναι καλύτερα να φύγουν. Οι παραγωγοί να μείνουν εδώ.

(από το ιστολόγιο του Αρίστου Δοξιάδη)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου