ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Δευτέρα, 7 Απριλίου 2014

Ή θα αφανίσουμε αυτό το κράτος ή αυτό θα αφανίσει τη χώρα


Γεώργιος Γεωργακόπουλος από τη Μεταρρύθμιση

Η υφιστάμενη λειτουργία του κράτους αποτελεί τη βασική πηγή δυσλειτουργίας της χώρας. Τόσο στο επίπεδο της οικονομίας (συνεχώς μεταβαλλόμενο φορολογικό σύστημα, αδυναμία δράσης ελεγκτικών μηχανισμών, αδυναμία παραγωγής βασικών υποδομών σε εύλογο χρονικό διάστημα…) όσο και στο επίπεδο της κοινωνικής πολιτικής (εύθραυστο ασφαλιστικό σύστημα, μη ικανοποιητική λειτουργία του εθνικού συστήματος υγείας, χαμηλή ποιότητα του εκπαιδευτικού συστήματος…), η παράδοξη λειτουργία τους είναι έκδηλη.
Η χαοτικού τρόπου λειτουργία όλων των συστημάτων του κράτους (φορολογικό σύστημα, υγεία, παιδεία, κοινωνική ασφάλιση, δικαιοσύνη, περιβάλλον…)  αποτελεί το θεμελιώδη παράγοντα αναστολής της υγιούς ανάπτυξης και προόδου της χώρας. Αποτελεί επίσης ένα καθοριστικό εμπόδιο στη δράση και ανάληψη πρωτοβουλιών από την πλευρά των υγιών δυνάμεων της χώρας και συμβάλει σε εξαιρετικά μεγάλο βαθμό στην παραγωγή/αναπαραγωγή μιας γενικευμένης αναξιοπιστίας των θεσμών (πολιτικά κόμματα, συνδικαλισμός, δικαιοσύνη, αστυνομία…). Είναι κοινότοπο να πούμε ότι μια κοινωνία η οποία δεν πιστεύει στους θεσμούς της είναι αδύνατο να προχωρήσει.
Το παράδοξο είναι ότι ενώ δεν υπάρχει ούτε ένας πολίτης σε αυτή τη χώρα που να μην τονίζει συνεχώς και επί δεκαετίες ότι το κράτος είναι προβληματικό εν τούτοις αυτό συνεχίζει να λειτουργεί μέσα στην παραδοξότητα και την αναποτελεσματικότητα χωρίς να το επηρεάζει καν η τόσο βίαιη κρίση που μαστίζει τη χώρα μας.
Το ερώτημα συνεπώς παραμένει και επαναλαμβάνεται και αυτό επί δεκαετίες.

Γιατί είναι αναποτελεσματικό το κράτος

Πως γίνεται να έχουμε ένα τόσο αναποτελεσματικό κράτος για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα;
Για πιο λόγο οι παρεμβάσεις του κράτους περιέχουν τόσο έντονα ανορθολογικά στοιχεία και αποτυγχάνουν να υλοποιήσουν τις μεγάλες μεταρρυθμίσεις για τις οποίες όλοι μιλάμε;
Η απάντηση είναι αυτή που έχει δώσει, μεταξύ άλλων, ο Γιαννίτσης στο τελευταίο του βιβλίο ‘’η Ελλάδα στην κρίση’’.
Το κράτος στην Ελλάδα δεν έχει δομηθεί για να εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον αλλά την εσωτερική λογική του ίδιου του κρατικού συστήματος.
Εάν ο στόχος του ήταν το δημόσιο συμφέρον ‘’θα ήταν ιστορικά αξιοπερίεργο να λειτουργεί μακροχρόνια και συστηματικά με μη ορθολογικούς κανόνες και συμπεριφορές… όπου οι στόχοι του θα βρίσκονταν σε μόνιμη αντίφαση με τα εργαλεία που θα επέλεγε για να τους πετύχει’’. Και αυτό γιατί ‘’κάθε φορά που θα ανακάλυπτε αυτή τη αδυναμία, θα λειτουργούσε αυτοδιορθωτικά’’.
Το βασικό πρόβλημα συνεπώς δεν βρίσκεται σε αυτό που χαρακτηρίζουμε συνήθως αποτελεσματικότητα. Το κυρίαρχο πρόβλημα βρίσκεται στο γεγονός ότι στη χώρα μας διαμορφώθηκε ένα ιδιότυπο κοινωνικό συμβόλαιο όπου το κράτος (πολιτικές ηγεσίες, διοίκηση, και ένα στενό πλέγμα συμφερόντων) χειραγωγεί την αγορά (και χειραγωγείτε από αυτή) και ταυτόχρονα αποσπά την νομιμοποίηση του από την κοινωνία εξασφαλίζοντας μαζικούς διορισμούς, ευνοϊκές συνθήκες εργασίας περίθαλψης και συνταξιοδότησης σε ευρύτατα κοινωνικά στρώματα σε συνδυασμό με την απουσία μηχανισμών ελέγχου.
Κατά συνέπεια το θέμα δεν είναι ότι δεν μπορούμε να βρούμε εκείνες τις έξυπνες μεταρρυθμίσεις που θα καταστήσουν το κράτος αποτελεσματικό. Το θέμα είναι ότι δεν αποφασίζουμε ως χώρα να οικοδομήσουμε εκείνους τους θεσμούς που θα τις υλοποιήσουν.
Αν υποθέσουμε τώρα ότι η χώρα μας (δηλαδή τα πολιτικά κόμματα) αποφασίσει να αλλάξει αυτό το μοντέλο μπορεί να δημιουργήσει ένα αποτελεσματικό κράτος;
Η απάντηση είναι ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο και απαιτεί πολύ χρόνο. Και αυτό διότι είναι αδύνατο να ζητάς από ένα σύστημα το οποίο στοχεύει πρωτίστως στην αναπαραγωγή του να γίνει ο φορέας της αλλαγής και κατά συνέπεια να ‘’αφανιστεί’’ το ίδιο.

Στα ερωτήματα του μέλλοντος δεν απαντάς με τα εργαλεία του παρελθόντος.

Κατά συνέπεια για έχει πιθανότητες επιτυχίας το εγχείρημα της οικοδόμησης ενός κανονικού κράτους, θα πρέπει να αναζητηθούν νέες λύσεις πέραν των όσων έχουν δοκιμαστεί μέχρι σήμερα.
Το κλειδί της λύσης θα ήταν η οικοδόμηση ενός ισχυρού κέντρου το οποίο να λειτουργήσει ως επιτελικό όργανο της μεταρρύθμισης του κράτους. Για να επιτελέσει το έργο του πρέπει να διαθέτει:
  • επαρκή αυτονομία δράσης με ισχυρή θεσμική κατοχύρωση
  • ισχυρές αρμοδιότητες (συμπεριλαμβανομένων των κυρωτικών)
  • υψηλής ποιότητας ανθρώπινο δυναμικό
  • επαρκείς πόρους
 Η δημιουργία αυτού του θεσμού δεν πρέπει να γίνει μέσω της πεπατημένης οδού. Το εγχείρημα είναι εξαιρετικά εύκολο να το καταστήσεις, εξ’ αρχής θνησιγενές  εάν χρησιμοποιήσεις π.χ. το παραδοσιακό τρόπο για την στελέχωσή του. Δηλαδή να θέσεις επικεφαλή ένα κομματικό στέλεχος και να επιλέξεις με τα γνωστά κριτήρια, δηλαδή τα κομματικά, τους ‘’αρίστους’’ για την στελέχωσή του.
Πρέπει να αναζητηθεί μία ομάδα εμπειρογνωμόνων από το εξωτερικό (υπάρχουν αρκετοί διεθνείς οργανισμοί οι οποίοι διαθέτουν υψηλή εμπειρία σε θέματα δημόσιας διοίκησης) οι οποίοι σε συνδυασμό με μια ομάδα ελλήνων εμπειρογνωμόνων θα αναλάβουν να στήσουν το εγχείρημα.
Το επιχείρημα  που προβάλλεται συνήθως και το οποίο ακυρώνει τις μεταρρυθμίσεις στη χώρα μας (διότι εξαναγκάζει στην υιοθέτηση της αποσπασματικής μεθόδου) είναι ότι το εγχείρημα απαιτεί πολύ χρόνο και άρα το θέμα είναι να δούμε τι θα κάνουμε εδώ τώρα. Ας σκεφτούμε όμως ότι εάν είχαμε τολμήσει το εγχείρημα στην έναρξη της κρίσης θα είχαμε ήδη μία πενταετία πίσω μας και η χώρα θα ‘’απολάμβανε’’ τώρα τα θετικά αποτελέσματα της προσπάθειας. Κατά συνέπεια το εν λόγω  επιχείρημα πρέπει να ουδετεροποιηθεί και να αντικατασταθεί από την απαίτηση διασφάλισης όλων των αναγκαίων προϋποθέσεων για την επιτυχή ολοκλήρωση του.

Θα πρέπει επίσης να λάβουν συγκεκριμένο περιεχόμενο (αντί της εμμονής στην ιδεολογία) μια σειρά άλλων επιχειρημάτων και λύσεων όπως είναι π.χ. το αίτημα για λιγότερο κράτος. Ποιες λειτουργίες του κράτους αφορά το εν λόγω αίτημα και για πιο λόγο; Αφορά π.χ. το σύστημα υγείας και ποιες πτυχές του με δεδομένο ότι η χώρα διαθέτει ένα από τα πιο  ιδιωτικοποιημένα συστήματα στο κόσμο; Σε κάθε περίπτωση είναι απολύτως βέβαιο ότι η χώρα δεν δύναται να συνεχίσει με το υφιστάμενο κράτος. Κατά συνέπεια το κυρίαρχο ζητούμενο είναι ένα κράτος που λειτουργεί, ρυθμίζοντας με έξυπνο τρόπο την αγορά, παρεμβαίνοντας εκεί που πρέπει και προσφέροντας ποιοτικές υπηρεσίες στους πολίτες, είτε είναι μεγάλο είτε λιγότερο μεγάλο.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου