ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Κυριακή, 23 Νοεμβρίου 2014

Δεν είναι αυτοί το πανεπιστήμιο


του Γιώργου Παγουλάτου από την Καθημερινή
«​​​​Ή εγώ είμαι τυφλός ή εσύ είσαι γυμνός», λέει ο θαρραλέος υπήκοος στον βασιλιά, στην προγενέστερη ισπανική εκδοχή του κλασικού παραμυθιού του Χανς Κρίστιαν Αντερσεν. Οι προηγούμενες πρυτανικές αρχές του Πανεπιστημίου Αθηνών είχαν επιλέξει να εθελοτυφλούν προς όσα όλοι μπορούσαν να δουν. Δηλαδή, τη χρόνια ανημπόρια του πανεπιστημίου στην εξαντλητική κατάχρηση της πρακτικής των καταλήψεων. Την απαξίωση δημόσιων χώρων και υποδομών στο έλεος βανδάλων. Την αδυναμία του Πανεπιστημίου να προστατευθεί από την οργανωμένη βία, από την παραβίαση δικαιωμάτων που μεταμφιέζεται σε πολιτική διαμαρτυρία. Την παρεμπόδιση της λειτουργίας συλλογικών οργάνων από γκρούπες αγανακτισμένων. Τις αυτόκλητες ομάδες, που προπηλακίζουν οποιονδήποτε αναγορεύσουν ως «καθεστωτικό» και ιδεολογικά ανεπιθύμητο. Και όλα αυτά στον κατεξοχήν χώρο που θα έπρεπε να διευρύνει διαρκώς τα όρια της ανεκτικότητας και ελευθερίας έκφρασης, δίνοντας λόγο ακόμα και στις πιο περιθωριακές απόψεις – δείχνοντας όμως μηδενική ανοχή στη βία και την αυθαιρεσία.

Το ορατό πρόβλημα του ελληνικού πανεπιστημίου είναι ότι σε όλα τα παραπάνω διαφέρει από την κανονικότητα του προηγμένου κόσμου. Είναι γι’ αυτό σημαντικό ότι οι νέες πρυτανικές αρχές του ΕΚΠΑ αναδεικνύουν σε υψηλή προτεραιότητα την προστασία της δημόσιας περιουσίας και νομιμότητας του Πανεπιστημίου, την υπεράσπιση της ακαδημαϊκής ελευθερίας απέναντι στην ανομία των ακραίων. Ο νέος πρύτανης θέτει θέμα πανεπιστημιακής αστυνομίας για να προστατεύεται η ασφάλεια της πανεπιστημιακής κοινότητας. Διαπιστώνει ότι είναι πράξη ανευθυνότητας οι καταλήψεις. Αναζητεί τρόπους διεξαγωγής ηλεκτρονικών δημοψηφισμάτων κατά τμήματα, ώστε να δοθεί ο λόγος στη σιωπηρή πλειοψηφία των φοιτητών. Η συζήτηση διευρύνει εξυγιαντικά την ατζέντα της μεταρρύθμισης στα πανεπιστήμια. Υπό αυτή την έννοια, ακόμα κι αν δεν υπήρχε ο πρύτανης Φορτσάκης, θα έπρεπε να εφευρεθεί.

Χρειάζεται όμως προσοχή. Σε μια περίοδο οξείας κρίσης και έντασης, οι πανεπιστημιακές ηγεσίες πρέπει να λειτουργούν ως παράγοντες ενότητας, διαλόγου και καταλλαγής. Η ατζέντα της νέας πρυτανείας τέθηκε, τώρα θα πρέπει να σπεύσει με ήρεμη αποφασιστικότητα, μέγιστη στοχοπροσήλωση και απόλυτη αυτοσυγκράτηση να αποδώσει τα αποτελέσματα που θα αποκαθιστούν το κύρος του πανεπιστημίου στα μάτια των φοιτητών και της κοινωνίας. Η οικοδόμηση μιας ευρείας κοινωνικής συμμαχίας για τη νομιμότητα στα πανεπιστήμια δεν πρέπει να υπονομευτεί από μια ρητορική οξύτητας που συμβάλλει στην πόλωση και παράγει αντισυσπείρωση. Από τα αποτελέσματα θα κριθεί.

Είναι προφανές ότι οι αντιπροσωπευτικοί θεσμοί στα πανεπιστήμια δυσλειτουργούν. Οι φοιτητικοί σύλλογοι αδυνατούν να αναδείξουν εκπροσώπους στα όργανα των ΑΕΙ. Οι φοιτητικές εκλογές αποτυπώνουν την παρακμή του κομματικού φατριασμού, με τις αντίπαλες παρατάξεις να ανακοινώνουν κάθε μία τα δικά της αποτελέσματα. Οι φοιτητές απαντούν με ισχνά ποσοστά συμμετοχής. Ομως η ατροφία των συλλογικών θεσμών είναι ευρύτερο φαινόμενο. Αφορά φορείς, συνδικάτα και κόμματα. Μπορεί και πρέπει να συμπληρωθεί με λειτουργίες άμεσης δημοκρατίας, αλλά θα ήταν επικίνδυνη φενάκη να θεωρηθεί ότι οι δημοψηφισματικές διαδικασίες μπορούν να υποκαταστήσουν τις λειτουργίες της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Ούτε η δημοκρατία μας έχει τα κόμματα που θα έπρεπε ούτε το πανεπιστήμιο τους συλλόγους που του αξίζουν. Οι παρατάξεις δεν μπορούν να διοικούν τα πανεπιστήμια, όμως οι παρατάξεις έχουν κι αυτές θέση στο πανεπιστήμιο, όπως και σε κάθε συλλογικό κύτταρο της κοινωνίας. Η δημοκρατία μας λειτουργεί στη βάση οργανωμένων κομμάτων και παρατάξεων. Ο αγώνας για τη βελτίωσή τους είναι ο διαρκής αγώνας για την εμβάθυνση της δημοκρατίας.

Υπό μία έννοια ο πρύτανης ευτύχησε ως προς τους αντιπάλους του. «Εκείνοι που όχι μόνο αποδέχτηκαν το αντιδημοκρατικό και αντισυνταγματικό θεσμικό πλαίσιο που επέβαλαν κυβερνητικές μειοψηφίες με στόχο τη διάλυση της δημόσιας ανώτατης εκπαίδευσης, την εμπορευματοποίηση της παρεχόμενης γνώσης, το φίμωμα όσων αντιστέκονται». Αυτά λέει η καταγγελία της (προσκείμενης σε ΣΥΡΙΖΑ και εξωκοινοβουλευτική αριστερά) Συνάντησης Πανεπιστημιακών. Αποδεικνύοντας ότι οι πανεπιστημιακοί μπορούν κι εκείνοι, όπως και οι κραυγάζοντες οπαδοί τους, να συντάσσουν παραληρηματικές προτάσεις που να μην περιέχουν ούτε μία λέξη αλήθειας. Το «αντιδημοκρατικό πλαίσιο» του νόμου Διαμαντοπούλου ψηφίστηκε από 250 βουλευτές. Η «διάλυση της δημόσιας ανώτατης εκπαίδευσης» είναι η ύστατη προσπάθεια να προλάβουμε την εξέλιξη ενός ευρωπαϊκού χώρου εκπαίδευσης που δεν θα μας περιμένει. Το «φίμωμα όσων αντιστέκονται» στο πανεπιστήμιο των ξεχειλωμένων θεσμών μόνο ως πολιτικός σουρεαλισμός μπορεί να εκληφθεί. Για να καταλάβεις τους μαθητές πρέπει να δεις τους δασκάλους.

Στο ΑΠΘ, ομάδες αριστεριστών διέκοψαν διάλεξη κορυφαίου αστροφυσικού κραυγάζοντας συνθήματα. Μία φοιτήτρια είπε στον ομιλητή: «Δεν είμαστε εμείς αυτοί. Δεν είναι αυτοί το πανεπιστήμιο», εννοώντας αυτούς που εμπόδιζαν τη συζήτηση. Οι πρυτάνεις πρέπει να θυμούνται για ποιους δίνουν τη μάχη της νομιμότητας στο πανεπιστήμιο.
* Ο κ. Γιώργος Παγουλάτος είναι καθηγητής Ευρωπαϊκής Πολιτικής και Οικονομίας στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και επισκέπτης καθηγητής στο Κολέγιο της Ευρώπης.

3 σχόλια:

  1. Πολύ ωραία μας τα λέτε. Μόνο που όταν η ΄συντεχνία ξεσηκώθηκε κατά του νόμου Διαμαντοπούλου ο νυν αντιπρύτανης Καλοκαιρινός από το Χημικό, έδινε τα κλειδιά της σχολής στα ΕΑΑΚ. Τώρα μούγκα κι οι δύο...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Χθες έγραψα το σχόλιο που δεν δημοσίευσες, σήμερα αυτό:
    http://www.tovima.gr/society/article/?aid=653506
    Όταν τους δίνεις τα κλειδιά για να ακυρώσουν τον νόμο Διαμαντοπούλου, μετά γίνονται συνιδιοκτήτες. Καταλαβαίνω γιατί δεν αναρτάς τα σχόλια, αλλά δεν μπορώ να γράψω όνομα, γιατί δουλεύω στο Χημικό.Πάντως, μιλάω μετά λόγου γνώσεως.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Φίλε δημοσιευω τα πάντα αν δεν έχουν βρισιές. Προφανώς το δικό σου δεν το πήρα. Υπάρχει και ο δαίμων του δικτύου. Καλημέρα

    ΑπάντησηΔιαγραφή