ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Δευτέρα, 23 Φεβρουαρίου 2015

Τι μένει από το Μνημόνιο


του Αρίστου Δοξιάδη από την Καθημερινή
Γράφω Παρασκευή πριν από το Γιούρογκρουπ, κι εσείς διαβάζετε Κυριακή. Ισως στο δικό σας σήμερα να βρισκόμαστε σε άλλη ήπειρο από ό,τι στο δικό μου σήμερα, ίσως όχι. Αυτή η αβεβαιότητα μας τρώει χρόνια τώρα, μερικές φορές με δραματικό τρόπο, μερικές φορές υποδόρια, αλλά πάντα πιεστικά. Το Μνημόνιο θα καταργηθεί ή θα αλλάξει με κάποιον τρόπο, και η οικονομική ζωή έχει «παγώσει» μέχρι να ξεκαθαρίσουμε τον τρόπο.

Υπάρχουν όμως μερικά σταθερά στοιχεία που δεν θα αλλάξουν, όπως και να εξελιχθούν οι διαπραγματεύσεις, όπως και να θελήσει να πορευθεί η ελληνική κυβέρνηση, με την προϋπόθεση ότι μένουμε στην Ευρωζώνη. Eνα από αυτά, πολύ βασικό: το πρωτογενές πλεόνασμα του προϋπολογισμού. Είναι η πιο ουσιαστική αλλαγή που προέβλεπε το Μνημόνιο, και είναι ο ένας στόχος που δεν αμφισβητεί κανένας, σε όλο το πολιτικό φάσμα, εκτός από μερικούς οπαδούς της δραχμής. Αλλοι θέλουν το πλεόνασμα γιατί το θεωρούν απαραίτητο για τη σταθερή ανάπτυξη της οικονομίας. Αλλοι θα προτιμούσαν να είχαμε έλλειμμα για μερικά ακόμα χρόνια, αλλά καταλαβαίνουν ότι δεν υπάρχει κανένας να μας χρηματοδοτήσει και αποδέχονται ένα μικρό πλεόνασμα ως αναγκαίο κακό. Ακόμα και αυτοί που πρότειναν από νωρίς μια μεγάλη διαγραφή του χρέους, όπως ο κ. Βαρουφάκης, έλεγαν παράλληλα ότι αυτό θα συμβεί μόνο αν έχουμε πρωτογενές πλεόνασμα, και αναγνώριζαν ότι χρειάζονται οδυνηρές θυσίες για να το πετύχουμε.

Κοροϊδευόμαστε μεταξύ μας, λοιπόν, όταν λέμε ότι οι προηγούμενοι θα συνέχιζαν τη λιτότητα, ενώ οι σημερινοί πρόκειται να την καταργήσουν. Οταν το κράτος παύει να είναι η ατμομηχανή της ζήτησης στην οικονομία, όταν δηλαδή παύει να «ρίχνει λεφτά στην αγορά» μέσα από τα ελλείμματά του, αυτό είναι λιτότητα. Δεν είναι το άνοιγμα των επαγγελμάτων, οι εργασιακές σχέσεις και οι ιδιωτικοποιήσεις, η λιτότητα, είναι τα σφιχτά δημοσιονομικά.

Αν λοιπόν υπάρχουν για μερικά χρόνια πρωτογενή πλεονάσματα, έστω και μικρά, αυτό θα επιδράσει καταλυτικά σε δύο μεγάλους τομείς της πολιτικής. Πρώτα, στις δημόσιες δαπάνες. Μέχρι σήμερα οι πολιτικοί δεν ήθελαν να παραδεχθούν ότι κάθε επίδομα έγκαιρης προσέλευσης και κάθε πρόωρη σύνταξη στο Δημόσιο έκοβε από ένα επίδομα ανεργίας και από μια σύνταξη ανασφάλιστου. Τώρα που ο γενικότερος περιορισμός γίνεται σαφής για όλους, ο κ. Ρωμανιάς αναγνωρίζει ότι το κοινωνικό κράτος πρέπει να φροντίζει πρώτα να έχουν όλοι οι ηλικιωμένοι μια βασική σύνταξη και να ισχύουν οι ίδιοι κανόνες, τα ίδια όρια ηλικίας, για όλους. Αυτά ζήτησε η τρόικα το 2010, αυτά πρότεινε η φιλελεύθερη Δράση. Τώρα τα υποστηρίζουν στελέχη μιας αριστερής κυβέρνησης, ως δίκαια και αναγκαία. Καλά κάνουν. Αλλά το αναγκαίο είναι αυτό που τους οδήγησε να σκεφτούν σοβαρά για το δίκαιο.

Η λιτότητα δεν θα τελειώσει, αλλά μπορεί να γίνει πιο δίκαιη. Για να συμβεί αυτό, οι διαδικασίες του κράτους πρέπει να προβλέπουν και να ελέγχουν έγκαιρα τις δαπάνες. Μέχρι πρόσφατα, κάθε υπουργός και κάθε διοικητής νοσοκομείου ξόδευε ό,τι προλάβαινε, οι δαπάνες ξεπερνούσαν κατά πολύ τους προϋπολογισμούς, και οι τρύπες καλύπτονταν εκ των υστέρων. Η κακή τρόικα απαίτησε να αλλάξουν αυτά. Θα συνεχίσει η νέα κυβέρνηση τις σχετικές μεταρρυθμίσεις; Θα εξηγήσει ο πρωθυπουργός στα στελέχη του ότι οι δημόσιοι πόροι είναι και θα είναι αυστηρά περιορισμένοι; Οτι ο κ. Ρωμανιάς έχει δίκιο;

Η δεύτερη μεγάλη αλλαγή θα είναι ο προσανατολισμός της οικονομίας προς τα έξω. Ισοσκελισμένος προϋπολογισμός σημαίνει ότι το κράτος δεν θα δανείζεται από το εξωτερικό. Παράλληλα, σε μια οικονομία με χαμηλή φερεγγυότητα, ούτε οι ιδιωτικός τομέας μπορεί να δανείζεται μεγάλα ποσά από έξω. Που σημαίνει ότι τις εισαγωγές θα μπορούμε να τις πληρώνουμε μόνο αν έχουμε ισόποσες εξαγωγές ή αν εισρέουν ξένα κεφάλαια για επενδύσεις. Το ρούχο που θα αγοράσει ο εργαζόμενος στα προγράμματα κοινωνικής εργασίας της κυρίας Αντωνοπούλου, το πετρέλαιο θέρμανσης, ακόμα και τα μισά τρόφιμα, είναι εισαγόμενα. Χωρίς εξαγωγές, θα τα ψάχνει στο εμπορικό της γειτονιάς και δεν θα τα βρίσκει.

Οι οικονομολόγοι της κυβέρνησης δεν έχουν καταλάβει ακόμα ότι οι εξαγωγές είναι μονόδρομος για την ανάπτυξη και οι ξένες επενδύσεις σημαντική βοήθεια. Οταν το καταλάβουν, θα πρέπει να συζητήσουμε σοβαρά πώς θα τις αυξήσουμε. Δεν χρειάζεται να ρίξουμε τους μισθούς σε επίπεδα Μπανγκλαντές, αν και ο κ. Λαπαβίτσας, που ζητάει δραχμή και υποτίμηση, μάλλον αυτό προτείνει.

Να το πετύχουμε με άλλους τρόπους. Με πανεπιστήμια που βοηθούν τις επιχειρήσεις να είναι πιο παραγωγικές και δεν τις διώχνουν από τα αμφιθέατρα και τα εργαστήρια. Με συλλογικές συμβάσεις που προβλέπουν τη συμμετοχή των εργαζομένων σε μελλοντικά κέρδη, και όχι αυξήσεις μισθών βρέξει-χιονίσει, όπως όριζε ο ΟΜΕΔ που επαναφέρει ο κ. Σκουρλέτης. Με παγκόσμιους παίκτες σε αεροδρόμια και λιμάνια, που φέρνουν τεχνογνωσία και πελάτες.

Να συνεννοηθούμε λοιπόν για τα σταθερά δεδομένα του μέλλοντος. Πρώτο, η κοινωνική δικαιοσύνη θα προέλθει από την εσωτερική ανακατανομή των δημοσίων δαπανών. Δεύτερο, η πίτα του εθνικού εισοδήματος θα αυξηθεί από τις εξωστρεφείς, ανταγωνιστικές επιχειρήσεις. Δύσκολο να τα δεχθούν αυτά οι εγχώριοι αριστεροί, αλλά απαραίτητο αν θέλουν να κυβερνήσουν.
* Ο κ. Αρίστος Δοξιάδης είναι συγγραφέας του βιβλίου «Το αόρατο ρήγμα: θεσμοί και συμπεριφορές στην ελληνική οικονομία».

1 σχόλιο:

  1. Δεν μας τα λέει, καλά, ο κυρ-Αρίστος. Η πραγματικότητα είναι, εντελώς, διαφορετική. Και η αλήθεια, πλέον, απεικονίζεται και στις νέες μελέτες, που περιγράφουν την βαθύτατη ζημιά, που προξένησαν, στην ελληνική οικονομία, οι ριζωμένες αυταπάτες, που καλλιέργησαν οι εραστές του "υπαρκτού ευρωπαϊσμού"... Η δανειακή σύμβαση, το Μνημόνιο, οι δυσχέρειες της κυβέρνησης του Αλέξη Τσίπρα, στην διαπραγμάτευση και οι φόβοι των ευρωζωνιτών, για μια ελληνική στάση πληρωμών εντός ευρωζώνης. (Η ανολοκλήρωτη ευρωπαϊκή ενοποίηση και το μοιραίο λάθος της ένταξης της Ελλάδας, στην ΕΟΚ/ΕΕ, σύμφωνα με την επιστημονική μελέτη των Ν. Campos, F. Coricelli και L. Moretti)

    ΑπάντησηΔιαγραφή