ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Παρασκευή, 18 Μαρτίου 2016

Βασίλης Πεσματζόγλου: Καταστάσεις πολιορικίας 2016


από την Athens Voice
Tις τελευταίες εβδομάδες πολιορκούμεθα από το προσφυγικό πρόβλημα, αλλά και από ποικίλους τρόπους παρουσίασής του από ΜΜΕ και πολιτικούς. Εστιάζοντας στο δεύτερο σκέλος, δηλαδή της πρόσληψης/θεώρησης, σχολιάζω ορισμένα ζητήματα.
1. Μια «νεοφιλελεύθερη» μεταναστευτική πολιτική;«Νεοφιλελευθερισμός»: αυτός ο αρκούντως ασαφής όρος, που τον χρησιμοποιούν καταγγελτικά κυβερνητικοί παράγοντες (δόκτορες και μη), ταιριάζει νομίζω στην περιγραφή της ασκούμενης από τους ίδιους πολιτικής. Έχουμε συστηματική υποκατάσταση της παρουσίας του κράτους από ιδιωτικές πρωτοβουλίες (ΜΚΟ και εταιρείες) και, το κυριότερο, προσδοκία ότι το πρόβλημα θα «αυτορυθμιστεί»: οι μεν πρόσφυγες/μετανάστες απογοητευμένοι θα φύγουν από την Ειδομένη, οι δε επίδοξοι στα τουρκικά παράλια θα πάρουν το σήμα. Λίγο σαν τα σήματα που εκπέμπει η αγορά σε παραγωγούς και καταναλωτές. Οσμή «νεοφιλελευθερισμού»;
2. Το ιστορικό «βάθος» ως αναλυτική ρηχότητα;Πρόσφατα, ο ΣΚΑΙ στις 6 (ενδεχομένως και άλλα κανάλια) συνέδεσε μεγαλοπρεπώς την παρουσία Ιταλών καραμπινιέρων στα ελληνοαλβανικά σύνορα με το 1940. Ο ίδιος παρουσιαστής, ως προς τη συνδιάσκεψη των «Βίσεγκραντ», είχε ερμηνεύσει τη στάση της Σερβίας (που πρότεινε να παρίσταται και η Ελλάδα) επικαλούμενος πάλι τη δεκαετία του 1940: οι Σέρβοι δεν ήταν ναζί, όπως οι άλλοι. Έδινε έτσι συνέχεια στην προσφιλή, την περίοδο της αντιμνημονιακής ρητορείας, ταύτιση των Γερμανών με τους ναζί. Παραφωνία βέβαια ότι, ως προς το προσφυγικό, η Γερμανία υιοθετεί μέχρι τώρα την πλέον ανοιχτή στάση (με τη Μέρκελ να πληρώνει το πολιτικό κόστος – βλ. εκλογές 13/3).
3. «Ανθελληνικά παραληρήματα»Ο γνώριμη αυτή έκφραση, με αφορμή το προσφυγικό και το κλείσιμο των βόρειων συνόρων, επανεμφανίστηκε δριμύτερη. Λ.χ. Οι Αυστριακοί κατηγορούνται όταν μιλάνε για «Μακεδόνες» και λένε το αυτονόητο: ότι μέχρι πρότινος (με την ευλογία της αρμόδιας υπουργού) μεγάλη μάζα μεταναστών/προσφύγων άνετα περνούσαν στην Ελλάδα τράνζιτο για τη Β. Ευρώπη. Νοτιότερα, όποτε η ΠΓΔΜ (που διεθνώς όλοι αναφέρουν πλέον ως Μακεδονία) εμφανίζεται να φυλάει ευρωπαϊκές Θερμοπύλες, πυροδοτεί μένος. Όμως αυτές οι δηλώσεις δεν απέχουν πολύ από την πραγματικότητα, είτε μας αρέσει είτε όχι. Ας κάνουμε τη διανοητική άσκηση να σκεφτούμε τι θα λέγαμε στη θέση τους. Αυτό δεν αναιρεί το ότι οι κρατούντες της ΠΓΔΜ βλέπουν την παρούσα κατάσταση ως ευκαιρία να αναβαθμίσουν τη σχέση τους με την ΕΕ και να «εκδικηθούν» την Ελλάδα για την 25ετή πολιτική της σχετικά με την ονομασία. Τα πράγματα θα ήταν διαφορετικά, αν μη τι άλλο από πλευράς κλίματος, αν αυτό είχε τότε επιλυθεί. Στερνή μου γνώση.
4. Ανθρωπιστικός εθνικισμός;Τα παραπάνω συνδέονται με ένα καινούργιο φαινόμενο που παρελαύνει στις τηλεοπτικές οθόνες: υπογραμμίζεται η υπαρκτή συμπαράσταση πολλών συμπολιτών μας στους μετανάστες/πρόσφυγες και δεν χάνεται ευκαιρία να αντιδιαστέλλεται με κρούσματα κακομεταχείρισης ή αδιαφορίας (από Τούρκους διακινητές ή ενστόλους της ΠΓΔΜ ή Ούγγρους πολιτικούς). Ολίγη αριθμητική μάς θυμίζει πάντως ότι η Γερμανία και η Αυστρία έχουν ήδη δεχτεί μεγάλο αριθμό προσφύγων για μόνιμη εγκατάσταση: αναλογικά, μεγαλύτερο των 50 χιλιάδων που βρίσκονται προσωρινά εγκλωβισμένοι στην Ελλάδα. Εν ολίγοις, εμείς είμαστε οι ψυχοπονιάρηδες και όλοι οι «άλλοι» ανάλγητοι. Και, ως συνήθως, μέσα στην καλοσύνη μας, είμαστε ανάδελφοι.
5. Περί δημοψηφισμάτων: Ελλάς-Ουγγαρία συμμαχία;Η προοπτική προκήρυξης δημοψηφίσματος στην Ουγγαρία, με σκοπό την απόρριψη της εκεί μετεγκατάστασης προσφύγων, θέτει πάλι το ζήτημα της σχέσης εθνικής δημοκρατίας και ΕΕ. Με ένα υπερήφανο ΟΧΙ οι Μαγυάροι ετοιμάζονται να αντισταθούν στις επιταγές των Βρυξελλών. Μας θυμίζει τίποτα αυτό;
6. Δημογραφία: βραχυπρόθεσμο κόστος και μακροπρόθεσμο όφελοςΣημειώνεται συχνά ότι η προσφυγική ροή θα μπορούσε να συμβάλει στην αντιμετώπιση της πληθυσμιακής γήρανσης που παρατηρείται όχι μόνο στη Γερμανία, αλλά λίγο πολύ παντού στην Ευρώπη. Το πιστοποιούν τα δημογραφικά-οικονομικά μοντέλα, ιδίως σε σχέση με τα ασφαλιστικά ταμεία. Αλλά για να πας από το σημείο Α στο ζητούμενο σημείο Β, η πορεία εν προκειμένω δεν είναι κατ’ ανάγκην ομαλή: προσκρούει μεταξύ άλλων στην ανεργία σε πολλά κράτη, στο κόστος διαχείρισης της περίφημης πολυπολιτισμικότητας, αλλά και στο «πολιτικό κόστος». Άλλωστε, δεν είναι καθόλου δεδομένο ότι η μάζα ανθρώπων ζητούντων άσυλο αντιστοιχεί επακριβώς στις (παρούσες και μελλοντικές) ανάγκες της αγοράς εργασίας: μπορεί να υπερβαίνει κατά πολύ το θεωρητικό βέλτιστο σημείο ισορροπίας. Συνυπολογίζοντας τον κίνδυνο διαιώνισης του πολέμου, το ενδεχόμενο αποσταθεροποίησης της Αιγύπτου και (αργότερα) τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, ίσως βρισκόμαστε ακόμα στην αρχή ενός πολυετούς μεταναστευτικού-προσφυγικού κύματος (με την κάπως αυθαίρετη διάκριση ανάμεσα στα δύο να ξεθωριάζει). Και είμαστε, ως Ευρώπη και ως Ελλάδα, μάλλον ανέτοιμοι.
7. Μια νέα «συνήθεια»;Πριν από λίγα χρόνια, ο πνιγμός ενός παιδιού στο Αγαθονήσι είχε ξεσηκώσει θύελλα αντιδράσεων. Με την τότε καταγγέλλουσα αντιπολίτευση να είναι πλέον κυβέρνηση, οι θάνατοι στο Αιγαίο αριθμούνται πλέον σε εκατοντάδες. Μια νέα «κανονικότητα»: ως κοινή γνώμη, φευ, με την επανάληψη, τείνουμε να εξοικειωθούμε με αυτήν την καθημερινή ζοφερή εικόνα. Υπάρχει όμως και μια άλλη συνήθεια: κατά πόσον θα μάθουμε να ζούμε με το πλήθος των κατατρεγμένων που, εκόντες άκοντες, θα παραμείνουν για μεγάλο χρονικό διάστημα στο έδαφός μας. Μήπως με το πρώτο (αναπόφευκτο) δυσάρεστο περιστατικό (μεταδοτική ασθένεια; μικροκλοπή; βιασμός;) καραδοκεί ο κίνδυνος έντονης ξενοφοβικής αντίδρασης; Θα το αποτρέψει άραγε το «αντιρατσιστικό DNA» μας; Πάντως δεν έχει εμποδίσει τα πάμπολλα κρούσματα εγχώριας αισχροκέρδειας, τα οποία και θα πολλαπλασιαστούν προσεχώς με την παράτυπη διακίνηση προς Β. Ευρώπη.
8. Τα οικονομικά της ευτυχίας: Τζόουνς και ΑχμέτΠοία η σχέση Μνημονίου ΙΙΙ και Προσφυγικού; Εκτός από την εύλογη (κατά προτίμηση άρρητη) διαπραγματευτική σύνδεση των δύο ζητημάτων, υπάρχει και το εξής: Οικονομολογικές έρευνες κατατείνουν στο συμπέρασμα ότι μέρος της αίσθησης ευτυχίας σχετίζεται με τη σύγκριση, από πλευράς ευμάρειας, με τους διπλανούς μας. «Keeping up with the Jones», που λένε στις ΗΠΑ. Παρά την παρατεινόμενη οικονομική δυσπραγία, βλέποντας στην TV την κατάσταση των νέων συντοπιτών μας (=των μεταναστών/προσφύγων), καταλήγουμε να εκτιμούμε περισσότερο αυτά που έχουμε: στέγη, τροφή κ.λπ. Μήπως αυτή η ψυχολογική παράμετρος απαλύνει το πώς θα εκληφθούν τα (αναπόφευκτα) νέα οικονομικά μέτρα;
9. Η αρχιτεκτονική της εγκατάλειψης: ρώσικες κούκλες«Κλείνουν τα σύνορα». Στην κουβέντα αυτή, δεν διευκρινίζεται πάντα ότι το κλείσιμο αφορά «αυτούς», όχι «εμάς» με τα ελληνικά μας έγγραφα: διαβατήρια και (ακόμη, ελέω Σένγκεν) ταυτότητες. Όμως βαθμιαία, βοηθούσης της οικονομικής κατάρρευσης, βλέπω να διαμορφώνεται «ψυχολογία εγκατάλειψης». Για την ακρίβεια, έχουμε εγκατάλειψη δύο ταχυτήτων (όπως λέμε ενίοτε και για την Ευρώπη): Α. Οι πρόσφυγες, αφημένοι στη μοίρα τους και Β. Εμείς, που τουλάχιστον έχουμε σπίτι και φαγάκι. Αλλά είμαστε όλοι μαζί παρέα, εγκαταλειμμένοι από την Ευρώπη εδώ, στη νοτιοανατολική εσχατιά της: δυνητικά εκρηκτικό ψυχολογικό μείγμα, περίεργο και πονηρό «πνεύμα της εποχής» (zeitgeist). 
ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: ΙΣΜΗΝΗ ΜΠΟΝΑΤΣΟΥ (Refugee, 2015)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου