Το τελευταίο ανέκδοτο: Θα μας σώσει η ευρωπαϊκή αριστερά.

Το τελευταίο καταφύγιο όσων καταψηφίζουν τη νέα δανειακή σύμβαση και το PSI είναι η αλλαγή συσχετισμών στην Ευρώπη και η δυνατότητα αναδιαπραγμάτευσης. Επικαλούνται μια δεξιά ανάλγητη Ευρώπη που δεν βλέπει το δράμα του ελληνικού λαού, αλλά μόνο αριθμούς και ελπίζουν σε μια αριστερή αλλαγή που θα μας γλιτώσει από την επιτήρηση και τα σκληρά δημοσιονομικά μέτρα που μας επιβάλουν οι «κακοί δεξιοί». Από τέτοια χρυσώματα χαπιού μας έχει συνηθίσει η εγχώρια πολιτική τάξη και δη η αριστερή. Το γεγονός όμως ότι η γερμανική Αριστερά και οι Γάλλοι πράσινοι  καταψήφισαν τη βοήθεια στην Ελλάδα και οι Γάλλοι σοσιαλιστές την ψήφισαν με μεγάλη δυσκολία, ανατρέπει τους ισχυρισμούς τους. Το είχαμε επισημάνει και σε προηγούμενη ανάρτηση ότι η υπόθεση είναι δική μας, ανεξάρτητα από τις όποιες εξελίξεις  συμβούν στην Ευρώπη.

Απλά, η ψηφοθηρική Αριστερά και μια λαϊκίστικη Δεξιά ( ή αντιστρόφως ή και τα δύο και στις δύο)   προσπαθούν να πείσουν τον ελληνικό λαό ότι δεν πρέπει να γίνουν οι μεταρρυθμίσεις στο ελληνικό κράτος και ότι πρέπει να συνεχιστεί η διαφθορά, η σπατάλη και η αναποτελεσματικότητα. Γιατί το σημερινό μπάχαλο τους βολεύει όλους. Από αυτό αντλούν πολιτική δύναμη, κοινοβουλευτική ισχύ, επαγγελματικά στελέχη, δικτύωση σε όλη τη χώρα. Μόνο που η οικονομική δυσπραγία και το καθεστώς επιτήρησης ανατρέπει τα σχέδιά τους. Βρίσκονται μέσα στην ίδια δαγκάνα και αυτοί. Από τη μια θέλουν τα χρήματα της δανειακής και από την άλλη θέλουν να συνεχίσουν το πάρτι με τους δικούς τους όρους. Μόνο που οι δανειστές ξύπνησαν και είναι αγριεμένοι, ευτυχώς από τη μια γιατί θα επιβάλλουν με το ζόρι αλλαγές που έπρεπε να είχαμε κάνει μόνοι μας εδώ και χρόνια,  δυστυχώς όμως για τον απλό ελληνικό λαό που αναγκάζεται να ματώσει και να πληρώσει ακριβά.

Γράφει ο φίλος Γιώργος Προκοπάκης στο fb, κάπως οργισμένα είναι αλήθεια, αλλά με το δίκιο του.

31/3/2010: Χρέος €310 δισ 

31/12/2011: Χρέος €368 δισ 

Πληρώθηκαν τόκοι: Σύνολο €22 δισ 

Πρωτογενές έλλειμμα: Σύνολο €36 δισ (68-310-22=36) 

Τρόικα, Εκταμιεύσεις: Σύνολο €72 δισ

Δηλαδή, από τα χρήματα της Τρόικα τα μισά πήγαν σε αναχρηματοδότηση του χρέους (σ' αυτούς τους αλήτες τους τραπεζίτες) και τα μισά να πληρώσουν τα ελλείμματα που δεν μπορεί να σταματήσει το κράτος.

Η ελληνική αριστερά, ο Κουβέλης κι ο Παπαδημούλης (είπαμε για Τσίπρες, τι να λέμε), αναπέμπουν τη λύση στους άλλους πολιτικούς καιροσκόπους της Ευρώπης. Εμπρός λοιπόν παλληκάρια, για την Ευρώπη του πολιτικού καιροσκοπισμού!

Και συνεχίζει με προτάσεις που αναφέρονται στους δύο πυλώνες της εξόδου μας από την κρίση χρέους, την ευρωπαϊκή σύγκλιση και τον εκσυγχρονισμό του ελληνικού κράτους. Εγώ θα πρόσθετα και την αλλαγή της αντίληψης που έχει ο ελληνικός λαός για το κράτος.

Γράφει ο ΓΠ

Περί αλλαγής συσχετισμών και τι μπορεί αυτό να σημαίνει για μας:

1. Κι οι γάτες ξέρουν ότι λύση θα προκύψει (και θα αποφευχθεί η επανεμφάνιση της οξύτητας στο μέλλον) με πανευρωζωνική πολιτική ανακατανομής πλεονασμάτων. Πολιτικά αυτό σημαίνει ευρωπαϊκή ενοποίηση.

2. Καμιά ενοποίηση δεν θα μακροημερεύσει εάν δεν υπάρξει δημοσιονομική σύγκλιση.

3. Για να κατανείμεις πλεονάσματα, πρέπει να "παίζει" και αυτός που τα έχει.

4. Η πολιτική Μέρκελ είναι η "ευρωπαϊστική εκδοχή" του γερμανικού κέντρου (η δεξιά θέλει τη Γερμανία εκτός ευρώ όσο θέλει κι ο Λαφαζάνης την Ελλάδα εκτός).

5. Τούτων δοθέντων, το ζήτημα δεν είναι "η τεχνική λύση" (π.χ., ευρωομόλογο, ΕΚΤ δανειστής ύστατης ανάγκης), αλλά οι πολιτικοί όροι που θα οδηγήσουν εκεί.

6. Στο πλαίσιο αυτό η πολιτική λιτότητας δεν είναι μονόδρομος - με την προϋπόθεση ότι οι εταίροι τείνουν προς δημοσιονομική σύγκλιση.

7. Το εναλλακτικό πλαίσιο της σοσιαλδημοκρατίας λέει (σχηματικά): "τελειώνουμε αμέσως με την Ελλάδα (ίσως και την Πορτογαλία), έχουμε επαρκή σύγκλιση και πάμε παρακάτω". Το SPD που βλέπεις να ψηφίζει υπέρ της Ελλάδας, εδώ και ένα χρόνο σχεδόν λέει "κουρέψτε την Ελλάδα".

8. Είτε στη συντηρητική εκδοχή Μέρκελ, είτε στην προοδευτική Στάιμπρουκ η ελληνική "εσωτερική" πολιτική που απαιτείται είναι η ίδια: συμμάζεμα του ελλείμματος, εκσυγχρονισμός. Η Ελλάδα του 2009 απλώς δεν χωράει σε κανένα "προοδευτικό" ευρωπαϊκό μοντέλο - ας μη συζητάμε για συντηρητικό, το ξέρουμε.

9. Άρα, η πολιτική μπορεί να είναι "εσωτερικό συγύρισμα - ευρωπαϊκή σύγκλιση".

10. Το σίγουρο είναι ότι ακόμη και με το περίφημο πέρασμα (το οποίο έγινε πια απορρόφηση, δηλαδή διαγραφή) του χρέους στη ΕΚΤ, οι όροι του πολιτικού παιχνιδιού για την Ελλάδα δεν θα άλλαζαν: αυστηρή επιτήρηση και υποχρεωτική συνεργασία με τον όποιο τρίτο (την Τρόικα σήμερα, την ΕΚΤ σε περίπτωση περάσματος).

11. Όποιος διαβάζει διαφορετικά τα πράγματα, ας υποδείξει πολιτικές και πολιτικά υποκείμενα.

Τα  ψέλνουν παρόμοια και εδώ αλλά και εδώ

Γράμμα συντρόφου από το Αμέρικα

Το γράμμα είναι αυθεντικό, από σύντροφο της ΔΗΜΑΡ που ζει μόνιμα στην Αμερική

Συντροφοι,

Εσεις που ειστε (κυριολεκτικα) του Εσωτερικου, στειλτε μου επειγοντως
την γραμμη. Ειμαι εντελως μπερδεμενος και αδυνατω να καθοδηγησω εδω
στον τομεα μου της Βοστωνης.

Οπως τα βλεπω τα πραγματα, ευχαριστως δεν θα πληρωνα το χρεος αλλα
δυστυχως δεν νομιζω οτι γινεται. Διαβαζω οτι εαν κανουμε σταση
πληρωμων κσι φυγουμε απο το ευρω, θα πεσει μαυρη φτωχεια. Ετσι λοιπον,
η αντιθεση στο μνημονιο και τη δανειακη συμβαση μου φαινεται παραλογη.
Διαβαζοντας τους διαφορους ορθως σκεπτομενους δημοσιογραφους και
μπλογκογραφους (πχ Λεο), περιπου τα ιδια ακουω. Και πολλα απο τα μετρα
που προτεινονται απο την Τροικα ακουγονται οχι μονο λογικα, αλλα
προφανη και πολυ καθυστερημενα.

Ετσι λοιπον δεν πολυκαταλαβαινω το ΚΚΕ και τον Τσιπρα, μα ουτε και τον
Βαρουφακη. Ενω βλεπω οτι εστω και στα 120% (η 129%) μετα απο οκτω
χρονια το χρεος παλι δεν ειναι βιωσιμο, δεν ξερω τι αλλο μπορει να
προταθει. Παρακολουθω επισης και τον Κουβελη (προφανη διαδοχο των
νεανικων μας πολιτικων αποψεων και συνεχιστη της ιδιας πολιτικης
κουλτουρας) και ενω εμοιαζε στην αρχη να λεει λογικα πραγματα,
κατεληξε να καταψηφισει την συμφωνια και αγνοω πληρως τι πρεσβευει ο
ιδιος και η ΔΗΜΑΡ. Σημαντικο αφου το κομμα ερχεται δευτερο στις
δημοσκοπησεις.

Αυτα λοιπον απο μενα, διαφωτειστε με εαν μπορειτε. Σπανιως δεν εχω
ξεκαθαραη αποψη, αλλα τωρα μου φαινεται οτι το ιδιο συμβαινει με
πολλους. Ξερω οτι ενω εγω ασχολουμαι με αυτα απο την αναπαυτικη μου
πολυθρονα, εσεις τα ζειτε καθημερινα, κουραγιο, τι να πω.

Φιλια

Αλεξης

Μούτζα στη μούτζα της Μαρίας Κατσουνάκη

Αχ Μαρία σε ποιους τα λες αυτά; Στους εθνικά υπερήφανους Έλληνες αγανακτισμένους που έκαναν αγώνα κατά του μνημονίου σφυρίζοντας και μουτζώνοντας; Μήπως σ'αυτούς που γεμίζουν τα γήπεδα και εκδηλώνουν με τον πιο ευγενικό τρόπο τα φίλαθλα αισθήματά τους; Στους αριστερούς γιαουρτορίχτες ή σε όσους διασκεδάζουν σε σκυλάδικα πεσμένοι στα τέσσερα με κουδουνάκια ; Σε ποιούς;

Tης Mαρίας Kατσουνάκη από Καθημερινή

Aλλο και τούτο πάλι. Να επαινείται η μούτζα ως «μορφή αγώνα», «καθήκον της νεολαίας» και η όποια αντίθετη άποψη να κρίνεται ως «καθωσπρεπισμός» ή «κοινωνική νιρβάνα». Να παίρνουν εύσημα και εύγε οι μαθητές που παρελαύνουν και μουτζώνουν, να θεωρούνται «εκφραστές του λαϊκού αισθήματος» και οι άλλοι «συμβιβασμένοι, προσκυνημένοι και απολιθώματα». Εν ολίγοις, όσοι θίγονται είναι εκείνοι που μας οδήγησαν στη χρεοκοπία και όσοι μουτζώνουν αυτοί που μας κάνουν υπερήφανους ως έθνος. Η μούτζα ως αφύπνιση και η άρνηση της μούτζας ως ύπνωση. Διαδικτυακή έξαρση ακολούθησε το συμβάν στη μαθητική παρέλαση των Ιωαννίνων την περασμένη Τρίτη για την 99η επέτειο από την απελευθέρωση της πόλης από τον τουρκικό ζυγό. Μαθητές, με προτροπή(;) καθηγητών τους, έριξαν στους επισήμους ένα ομαδικό «φάσκελο». Και αποθεώθηκαν διαδικτυακά, όπως και πριν από πέντε μήνες, στην 28η Οκτωβρίου, ο μαθητής από τη Λάρισα που έκανε το ίδιο. Η κρίση δεν αναποδογύρισε μόνο ζωές αλλά και απελευθέρωσε ένστικτα, μας οδήγησε στον άναρθρο εαυτό. Ο,τι είχαμε κατακτήσει ως κοινωνία για τη μεταξύ μας επικοινωνία (με μεγάλο κόπο και όχι πάντα με επιτυχία είναι η αλήθεια) παλινδρόμησε. Πώς στέγνωσαν από τον θυμό η σκέψη και η ζωή μας; Πώς καλύφθηκε η ένδεια πίσω από ισχυροποιημένα στερεότυπα; Δεν χρειάζεται κουράγιο κανείς για να μουτζώσει. Είναι το πιο ταπεινωτικό σήμα όχι ως προς τον άλλον, ως προς τον εαυτό μας. Εμάς χαρακτηρίζει, σε εμάς επιστρέφει. Οταν αποκτά, δε, θεσμικό χαρακτήρα ως εκδήλωση (και) της εκπαιδευτικής κοινότητας αδυνατίζει τη ραχοκοκαλιά της κοινωνίας. Εάν άδειασαν και δεν έχουν επαναφορτιστεί έννοιες όπως σεβασμός, καθήκον, πειθαρχία, εάν η ελληνική οικογένεια και εκπαίδευση νοσούν, εάν το πολιτικό προσωπικό έχει υποστεί ανήκεστο βλάβη, εάν η χώρα βρίσκεται σε δίνη, η μούτζα δεν είναι παρά το θλιβερά μικρονοϊκό αποτύπωμα της πραγματικότητας. Δεν αρκεί να την καταγγείλουμε, κουνώντας το δάκτυλο. Για την ακρίβεια, δεν έχει κανένα νόημα. Αν δεν αντιπαραβάλει η πολιτεία και η κοινωνία έναν πειστικό αντίλογο στη συστηματική ισοπέδωση που γεννά η ύφεση, οι συνέπειες θα είναι ανυπολόγιστες. Οι Ισπανοί indignados έσειαν τα χέρια τους ψηλά με το σύνθημα «αυτά είναι η δύναμή μας». Οι Ελληνες «αγανακτισμένοι» μούτζωναν.

Η Ιρλανδία μπορεί να μας δείξει το δρόμο για έξοδο από την κρίση

Το άρθρο των Financial Times στις 8/2/2012, από τα αμφιλεγόμενα

  

Η ΙΡΛΑΝΔΙΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΔΕΙΞΕΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΗΝ ΕΞΟΔΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ

 Του Ρικάρντο Χάουσμαν

Η γενναιοδωρία του κόσμου σπαταλιέται για άλλη μια φορά στην Ελλάδα. Καθώς οι αξιωματούχοι συναντιούνται στην Αθήνα για να διασαφηνίσουν τις λεπτομέρειες της τελευταίας διάσωσης, πρέπει επειγόντως να αναγνωρίσουμε ότι η προσέγγισή μας για να κατανοήσουμε την κρίση είναι εσφαλμένη.

Η Ελλάδα έχει μέχρι στιγμής αναλυθεί μέσα από ένα δημοσιονομικό ή ένα κεϋνσιανό πρίσμα. Η δημοσιονομική άποψη ισχυρίζεται ότι η Ελλάδα μπορεί να διορθωθεί μόνο αυξάνοντας τους φόρους, περικόπτοντας τις δαπάνες και αναδιαρθρώνοντας το χρέος. Η κεϋνσιανή λέει ότι αυτά τα μεγέθη πλήττουν την ανάπτυξη και τα φορολογικά έσοδα κι έτσι υπονομεύουν την ίδια τη σκοπιμότητα αυτών των πολιτικών.

Και οι δύο απόψεις παραμελούν το ότι η Ελλάδα ή πρέπει να εξέλθει από την κρίση ή να αντιμετωπίσει την καταστροφή. Η Ελλάδα έχει ένα μεγάλο εξωτερικό έλλειμμα, που φτάνει το 8,6 τοις εκατό του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της το 2011. Το χάσμα αυτό τρέφεται από ένα μη βιώσιμο επίπεδο εξωτερικού χρέους που οι αγορές δεν είναι πλέον διατεθειμένες να χρηματοδοτούν. Προς το παρόν αυτό πληρώνεται από επίσημες πηγές, που περιμένουν ότι θα είναι προσωρινό. Η Ελλάδα θα πρέπει να ρίξει κάποια στιγμή το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών της στο μηδέν.

Αυτό μπορεί να συμβεί με δύο τρόπους: είτε η Ελλάδα να παράγει περισσότερα είτε να ξοδεύει λιγότερα. Το να προσαρμόσει τις τρέχουσες συναλλαγές ξοδεύοντας λιγότερο θα απαιτούσε μία επιπλέον πτώση του ΑΕΠ κατά 25 τοις εκατό, δεδομένου ότι στην Ελλάδα μόνο ένα στα τέσσερα δολάρια ΗΠΑ από περικοπές στα έξοδα πηγαίνει στο εξωτερικό. Αυτή σίγουρα δεν είναι μία ωραία εικόνα. Αλλά το να τις προσαρμόσει αυξάνοντας τις εξαγωγές θα απαιτούσε αυτές να αυξηθούν κατά 50 τοις εκατό, ένα όχι εύκολο κατόρθωμα. Επιτυγχάνοντάς το μόνο μέσω του τουρισμού θα απαιτούσε η βιομηχανία αυτή να τριπλασιαστεί σε μέγεθος – μία απίθανη προοπτική.

Είναι λιγότερο επώδυνο το να αυξήσεις τις εξαγωγές απ’ το να μειώσεις τα έξοδα. Αλλά δύο προβλήματα συνωμοτούν ενάντια σ’ αυτή την πιο ανθρώπινη λύση. Κατά πρώτον, αφού η Ελλάδα βρίσκεται στην Ευρωζώνη, δεν μπορεί να κάνει υποτίμηση για να κάνει τις εξαγωγές της πιο ανταγωνιστικές.   

Κατά δεύτερον, η Ελλάδα δεν έχει αυτό που χρειάζεται για να γίνει τόσο πλούσια. Στο βιβλίο μας Ο Άτλας της Οικονομικής Πολυπλοκότητας, υπολογίσαμε την ποσότητα «παραγωγικής γνώσης» σε διάφορες χώρες. Μια χώρα με υψηλό επίπεδο «παραγωγικής γνώσης» είναι εκείνη που εξάγει πολλά και διαφορετικά αγαθά και τα αγαθά αυτά παράγονται με περίπλοκους-σύνθετους τρόπους. Η «παραγωγική γνώση» προβλέπει πόσο πλούσια θα γίνει μία χώρα και άρα πόσο γρήγορα θα αναπτυχθεί.

Ορίστε τα άσχημα νέα για την Ελλάδα: στο δείγμα μας από 128 χώρες, η Ελλάδα  είχε το μεγαλύτερο χάσμα ανάμεσα στο τρέχον καταγεγραμμένο επίπεδο εισοδήματος και στην «παραγωγική γνώση» που ενυπάρχει στα αγαθά που εξάγει . Η Ελλάδα χρωστά το εισόδημά της στον εξωτερικό δανεισμό που δεν μπορεί να αποπληρώσει. Δεν παράγει μηχανές, ηλεκτρονικές συσκευές και χημικά προϊόντα. Για κάθε 10 δολάρια ΗΠΑ στο παγκόσμιο εμπόριο πληροφορικής τεχνολογίας, η Ελλάδα αντιστοιχεί σε ένα σεντ.

 Αυτό το πρόβλημα δε μπορεί να αντιμετωπιστεί με κεϋνσιανά φορολογικά κίνητρα, με κάποια διευκόλυνση του εμπορίου ή με ψευτοϋποσχέσεις για δομική αναπροσαρμογή όπως εμμέσως προϋποτίθεται στη συμφωνία του Νοεμβρίου με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.

Το πρόβλημα της Ελλάδας είναι ασυνήθιστο στην Ευρώπη. Η Ιρλανδία, για παράδειγμα, επίσης παλεύει με ένα δημοσιονομικό βάρος που προκλήθηκε από το σπάσιμο της στεγαστικής της φούσκας, αλλά κατάφερε να κινηθεί γρήγορα σε ένα πλεόνασμα τρεχουσών συναλλαγών, χάρη στη γνωστική βάση του ανταγωνιστικού της εξαγωγικού τομέα. Με άλλα λόγια, η Ιρλανδία έχει ό,τι χρειάζεται για να είναι τόσο πλούσια όσο είναι τώρα.  

Η Ελλάδα θα πρέπει να χρησιμοποιήσει τη διεθνή της υποστήριξη για να ελαττώσει αντί να αναβάλει τον πόνο της προσαρμογής. Χρειάζεται να διευρύνει την εξαγωγική της βάση, και να μην καθυστερήσει τις συνταξιοδοτικές και τις μισθολογικές περικοπές στο δημόσιο. Χρειάζεται να είναι έτοιμη να χρηματοδοτήσει ιρλανδικού τύπου θεσμούς που θα προσελκύσουν εν δυνάμει νέους εξαγωγείς και θα εγγυηθούν συγκεκριμένες επενδύσεις σε υποδομές, εργασιακή ειδίκευση, έρευνα κι ανάπτυξη. Αυτό θα πρέπει να χρηματοδοτηθεί από την ΕΕ, αλλά αν όχι,  θα πρέπει να κάνει περικοπές από άλλα  (για να χρηματοδοτηθούν αυτοί οι θεσμοί).

 Η Ελλάδα είναι ένα καλό μέρος για να προσπαθήσει κανείς να αντιγράψει αυτά τα χαρακτηριστικά του ιρλανδικού μοντέλου. Έχουμε υπολογίσει πόσο εύκολο θα ήταν οι χώρες να κινηθούν προς την κατεύθυνση εξαγωγών πιο σύνθετων αγαθών. Η Ελλάδα βρίσκεται στη δεύτερη θέση μετά την Ινδία σε αυτή τη διάσταση, μία ενθαρρυντική ανακάλυψη. Χρειάζεται να προσδιορίσει τη γνώση που λείπει και τις  υποδομές που απαιτούνται για νέες βιομηχανίες και να διασφαλίσει την παροχή τους, με τον τρόπο που το κάνει η Ιρλανδική Υπηρεσία Βιομηχανικής Ανάπτυξης. Το να βάζεις πόρους στη δημιουργία παραγωγικής βάσης για ένα πιο ανθηρό μέλλον είναι σημαντικότερο και λιγότερο επώδυνο απ’ το να τους σπαταλάς για να προστατέψεις ένα μη βιώσιμο παρελθόν. Δυστυχώς, αυτό το μάθημα δεν προσέχτηκε και η Ελλάδα βρίσκεται ακόμα πιο κοντά στον γκρεμό.

Όταν σκύβεις το κεφάλι

Ο φίλος Σταμάτης καταπιάνεται με το θέμα των πανεπιστημίων και θυμάται μια προσωπική εμπειρία από τα φοιτητικά του χρόνια. Σας την παρουσιάζω γιατί δείχνει τη μήτρα της παθολογίας των ΑΕΙ. Δυστυχώς σήμερα τα πράγματα δεν ελέγχονται. Τα δημόσια πανεπιστήμια δεν ανήκουν στον ελληνικό λαό. Ανήκουν σε κομματικές μειοψηφίες καθηγητών και φοιτητών που είναι εν πολλοίς αυτονομημένες και λυμαίνονται το χώρο προς ίδιον όφελος. Τιμή σε όσους αγωνίζονται μέσα σε αντίξοες συνθήκες και διασώζουν την επιστημονική και δημοκρατική παράδοση των ιδρυμάτων.

του Σταμάτη Κυρζόπουλου από το Σχολιαστή

Τον συνηθίσαμε, δεν αντιπροσωπεύει τίποτα
Σαν όλα τα πράγματα που έχετε συνηθίσει
Και σας μιλώ γι’αυτόν, γιατί δεν βρίσκω τίποτα
Που να μην το συνηθίσατε
Προσκυνώ

                             Γιώργος Σεφέρης  (Αφήγηση)

Εν μέσω των κοινοβουλευτικών μαχών και απωλειών, διαγραφών και μεταγραφών, και κάθε είδους και τεχνοτροπίας πολιτικών πιρουετών, που συνόδευσαν την ψήφιση του νέου μνημονίου, «υπεύθυνων» και «ανεύθυνων» «εθνικών» στάσεων, νέων εκτεταμένων καταστροφών στο ιστορικό κέντρο της δύσμοιρης πρωτεύουσας από σταθερά ασύλληπτους «γνωστούς-αγνώστους», εν μέσω σχετικά συγκρατημένων (είναι η αλήθεια) αυτή τη φορά, πανηγυρισμών για το αποτέλεσμα ενός ακόμη «εθνοσωτήριου» Eurogroup, αλλά και λιγότερο έξαλλων αντιδράσεων από την αντιπολίτευση και με την κοινωνία παγωμένη και τρομαγμένη μπρος στην εφιαλτική ύφεση που έρχεται (ξέρουν όλοι πλέον τι τους περιμένει, γι’αυτό και δεν έχει πια Καστελλόριζα και ρητορείες για «θωρακισμένες οικονομίες»,  «απάνεμα λιμάνια» και «χαρτογραφημένα νερά»), υπάρχει μια είδηση (σημαντική, εκτιμώ), που πέρασε στα ψιλά των εφημερίδων και των δελτίων ειδήσεων: αναβάλλονται η μία μετά την άλλη και σε ορισμένες περιπτώσεις ματαιώνονται οι εκλογές στα πανεπιστημιακά ιδρύματα της χώρας για την ανάδειξη των συμβουλίων διοίκησης τους, όπως αυτές προβλέπονται από τον τελευταίο νόμο για την ανώτατη εκπαίδευση, που ψηφίσθηκε (θυμίζω) προ μηνών, από την ευρύτερη ίσως κοινοβουλευτική πλειοψηφία, που έχει ψηφίσει νόμο στην μεταπολίτευση. Ο νόμος αυτός του ελληνικού κράτους διακηρύχθηκε εξ’αρχής από κόμματα της αριστεράς, αλλά και από μερίδα της πανεπιστημιακής κοινότητας (φοιτητικές παρατάξεις, μέλη ΔΕΠ, αλλά και πρυτάνεις), ότι απλά «Δεν θα περάσει», και φαίνεται πως αυτό εντέλει γίνεται: Απλά, δεν περνάει. Από την αρχή, η αντίδραση στον νόμο αυτό εστιάσθηκε, αποκλειστικά σχεδόν, στον τρόπο εκλογής των πανεπιστημιακών συμβουλίων διοίκησης και των πρυτάνεων, λες και δεν υπάρχουν αλλά ζητήματα και προβλήματα στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, για να συζητήσει κανείς και να καταθέσει τις απόψεις του. Αλλά έτσι είναι πάντα τα πράγματα στη χώρα αυτή: το διακύβευμα είναι η εξουσία, και εγκαταλείπεται η ουσία. Εντάξει, θα μου πείτε, εδώ διαλύεται το σύμπαν, με αυτό το θέμα βρήκες να ασχοληθείς; Ισχυρίζομαι, ότι το θέμα αυτό είναι αφ’ενός πολύ σοβαρό, αφ’ετέρου απολύτως ενδεικτικό της συνολικής μεταπολιτευτικής κοινωνικής παθογένειας που μας οδήγησε ως εδώ, και για να γίνω ίσως λίγο πιο σαφής, θα σας αφηγηθώ μια απολύτως πραγματική (που λένε και στις ταινίες) ιστορία.

Πριν από 21 χρόνια (αρχές του 1991) μια παρέα φίλων και συμφοιτητών στην Ιατρική Σχολή του Α.Π.Θ. συνειδητοποιήσαμε μια δυσάρεστη πραγματικότητα: διανύοντας το τρίτο έτος των σπουδών μας, ο αριθμός των φοιτητών του έτους μας, από 180 που είχαμε εισαχθεί ως πρωτοετείς κατόπιν πανελληνίων εξετάσεων, είχε εκτοξευθεί σε πάνω από 650. Αιτία για αυτήν, την εκτός λογικής αύξηση, ήταν αθρόες μεταγραφές φοιτητών από Πανεπιστήμια του εξωτερικού. Την «φάμπρικα» αυτή των μεταγραφών είχαν στήσει εν αγαστή συμπνοία οι διδάσκοντες του πανεπιστημίου μας με στελέχη των φοιτητικών παρατάξεων (η περίφημη συνδιοίκηση των Πανεπιστημίων) στη βάση ενός διάτρητου «δημοκρατικού» νομοθετικού πλαισίου. Εκτιμώντας ότι η κατάσταση αυτή υποβάθμιζε εν τοις πράγμασι την ποιότητα των σπουδών μας αλλά και καταργούσε από την πίσω πόρτα τις πανελλήνιες εισαγωγικές εξετάσεις αποφασίσαμε να αντιδράσουμε. Επιλέξαμε μια μορφή ήπιου ακτιβισμού: συγγράφαμε και μοιράζαμε κείμενα διαμαρτυρίας, κάναμε τακτικά και ειρηνικά παραστάσεις διαμαρτυρίας σε αμφιθέατρα και εργαστήρια και αρχίσαμε να συλλέγουμε υπογραφές σε ένα κείμενο που παρέθετε στοιχεία, κατήγγειλε το φαινόμενο και απαιτούσε ει δυνατόν την κατάργηση και πάντως τον δραστικό περιορισμό των μεταγραφών εξωτερικού. Η όλη καμπάνια είχε μια σχετική επιτυχία: το θέμα πήρε δημοσιότητα, εκτεταμένα ρεπορτάζ δημοσιεύθηκαν στον τύπο και τελικά η τότε ηγεσία του υπουργείου παιδείας έφερε ένα νόμο που επιχειρούσε να βάλει κάποια στοιχειώδη τάξη στο όργιο μεταγραφών που λάμβανε χώρα στα ελληνικά πανεπιστήμια (και ειδικά στις ιατρικές σχολές).

Αναθαρρήσαμε από τη μικρή μας «επιτυχία» και πιστεύοντας ότι ασχολούμενοι, κάποια διαφορά μπορούμε να κάνουμε εν τέλει, αποφασίσαμε να κατέλθουμε και στις φοιτητικές εκλογές που θα διενεργούνταν εκείνη την άνοιξη, ως ανεξάρτητη ομάδα φοιτητών. Στις εκλογές, για τα δεδομένα μιας ομάδας χωρίς κομματικές στηρίξεις, αναφορές και χρηματοδότηση, με ανύπαρκτη σχεδόν οργανωτική υποδομή και με ενίοτε αιρετικές για την εποχή εκείνη απόψεις (π.χ. είχαμε θέσει θέμα κατάργησης του πανεπιστημιακού ασύλου, υπό την έννοια της προστασίας παρανομιών και βιαιοτήτων) πήγαμε αρκετά καλά αναδεικνυόμενοι τρίτη δύναμη μετά τις ΔΑΠ και ΠΑΣΠ σε επίπεδο σχολής και πρώτη δύναμη (ισοψηφώντας με τη ΔΑΠ) στο έτος μας. Η...πλάκα, άρχισε κάπου εκεί.

Λίγες ημέρες μετά τις φοιτητικές εκλογές, μας πλησίασαν άνθρωποι του περιβάλλοντος του τότε πρύτανη και μας ενημέρωσαν ότι σύντομα θα διεξάγονταν εκλογές για την εκλογή πρυτάνεως στο Α.Π.Θ., και επειδή ο νόμος προέβλεπε συνδιοίκηση καθηγητών-φοιτητών, από την Ιατρική Σχολή, που ήταν η μεγαλύτερη του πανεπιστημίου με 500 περίπου μέλη ΔΕΠ και ψήφιζαν για την εκλογή πρυτάνεως, έπρεπε να ορισθούν από τις φοιτητικές παρατάξεις ίσος αριθμός φοιτητών-εκλεκτόρων ανάλογα με τη δύναμη τους. Ήτοι, εμείς με το 13% που είχαμε λάβει, έπρεπε να ορίσουμε 65 εκλέκτορες. Το αστείο ήταν, ότι εμείς στην πραγματικότητα δεν γνωρίζαμε καν 65 συμφοιτητές μας, που με βεβαιότητα να μπορούσαμε να πούμε, ότι μας είχαν ψηφίσει.Ο πρύτανης, που επιθυμούσε να επανεκλεγεί, ζήτησε να μας συναντήσει. Πήγαν δύο από μας και του εξήγησαν ευγενικά, ότι λόγω της χαλαρής, μη κομματικής φύσης της ομάδας μας, και να θέλαμε, δεν μπορούσαμε να εγγυηθούμε, ότι αν δίναμε «γραμμή» στους εκλέκτορες, που θα ορίζαμε (που δεν θέλαμε), αυτή θα τηρούνταν. Ήταν ευγενής και προσηνής και δήλωσε ότι κατανοεί τη θέση μας και χαίρεται για την παρουσία τέτοιου τύπου παρατάξεων στον φοιτητικό συνδικαλισμό. Με δική μας πρωτοβουλία (για λόγους τήρησης ίσων αποστάσεων) συναντήσαμε και τον αντίπαλο του, υποψήφιο πρύτανη, και του είπαμε τα ίδια.

Λίγες ημέρες αργότερα μας πλησιάζει ένας εκτοετής φοιτητής, μέλος μιας κάπως περίεργης «επιστημονικής» ένωσης φοιτητών της Ιατρικής Σχολής (όχι φοιτητικής συνδικαλιστικής παράταξης) και ζητά να μας εκθέσει ένα ζήτημα. Συναντιόμαστε (και οι εφτά της ομάδας) ένα απόγευμα στο σπίτι ενός από μας. Μας λέει, ότι αντιλαμβάνεται και εκτιμά τον χαρακτήρα της ομάδας μας και την αδυναμία-απροθυμία μας να δώσουμε γραμμή στους εκλέκτορες, που θα ορίζαμε για τις πρυτανικές εκλογές και μας ζητά να του εκχωρήσουμε εκείνου, εν λευκώ, τη δυνατότητα να καταρτίσει τη σχετική λίστα με δικούς του ανθρώπους, που θα ψήφιζαν τον απερχόμενο πρύτανη. Δεν πτοείται από την αρχική κάθετη (και όχι ιδιαίτερα ευγενική) άρνηση μας στο μάλλον εξωφρενικό αίτημα του.

- «Και γιατί πιστεύεις, ότι θα δώσουμε μια λευκή κόλλα για να συμπληρώσεις εσύ τη λίστα;», τον ρωτά ένας από μας.

- «Γιατί ο νυν πρύτανης θα επανεκλεγεί άνετα» (σε αυτό είχε δίκιο) «ανεξάρτητα από τους δικούς σας εκλέκτορες. Δεν έχετε λοιπόν κανένα λόγο να τον έχετε αντίπαλο, αντί ευγνώμονα. Ξέρετε, τι κονδύλια διαχειρίζεται μια πρυτανεία; Θέλετε, ας πούμε, να διοργανώσετε μια εκδήλωση για κάποιο θέμα, "νέοι και ναρκωτικά" π.χ., γιατί να μην πάρετε μια επιχορήγηση από την πρυτανεία; Σας γνωρίζω, έχω ακούσει για σας, είστε καλοί φοιτητές. Γιατί να μην διευκολυνθείτε, να ξεκινήσετε, ένα διδακτορικό;»

Ο άνθρωπος αυτός, παρά την άρνηση μας να δεχθούμε την πρόταση του, παρά το ότι τον αντιμετωπίζαμε ενίοτε ειρωνικά, παρά το ότι όντως οι «δικοί μας» εκλέκτορες δεν θα έπαιζαν κανέναν ουσιώδη ρόλο στην έκβαση των εκλογών, έμεινε 8 (ναι, οχτώ) ώρες σε εκείνο το σπίτι προσπαθώντας να μας μεταπείσει, κυνικός, αποφασισμένος, πατερναλιστικός, μετερχόμενος εναλλάξ υποσχέσεων και συγκεκαλυμμένων απειλών. Δεν έμαθα ποτέ, αν τον είχε στείλει ο πρύτανης ή αν με δική του πρωτοβουλία ήθελε να «πουλήσει» εκδούλευση στον πρύτανη. Ίσως δεν έχει και σημασία, το παιχνίδι έτσι παίζονταν και έτσι παίζεται.

Η τελευταία του προσπάθεια ήταν η εξής:
-«Παιδιά, πρέπει να το καταλάβετε. Κάποιος που θέλει να πάει μπροστά, πρέπει να προσηλώνεται στον στόχο του. Τις περισσότερες φορές στη  διαδρομή του για τον στόχο του θα κληθεί να περάσει κάποιες πόρτες. Αν κάποια πόρτα είναι πιο κοντή από το μπόι του, θα χρειασθεί να σκύψει, για να περάσει. Σημασία δεν έχει αν σκύβεις το κεφάλι, σημασία έχει ο στόχος».

Και η απάντηση που του έδωσε ένας καλός φίλος:
-«Όταν σκύβεις το κεφάλι για να περάσεις την πόρτα, το πρόβλημα είναι, ότι η επόμενη πόρτα, στο δρόμο για τον "στόχο", θα είναι πιο κοντή από την πρώτη, και η επόμενη ακόμη πιο κοντή, και θα σκύβεις το κεφάλι, όλο και πιο πολύ, και μετά θα γονατίσεις, και στο τέλος θα έρπεις, σαν σκουλήκι.
Και ίσως να μην θυμάσαι πια και τον "στόχο"».

H πραγματικότητα βέβαια, δεν είναι ούτε απλή, ούτε «ηρωική». Η επιμονή και η επιχειρηματολογία του μεγαλύτερου συμφοιτητή μας, μας κλόνισε και μας δίχασε. Αφού έφυγε, ακολούθησε θυελλώδης μεταξύ μας συζήτηση και διαφωνία και η πρόταση του απορρίφθηκε οριακά με 4-3. Επίσης, εμείς ένα χρόνο αργότερα κουραστήκαμε και απογοητευτήκαμε από την ενασχόληση με τα κοινά της σχολής, και τα παρατήσαμε. Εμείς, μείναμε καλοί φίλοι. Εκείνος, όπως φαντάζομαι υποθέτετε, ακολούθησε και ακολουθεί  ακαδημαϊκή και αξιοσημείωτη πολιτική καριέρα.

Η λεγόμενη πολιτική τάξη της χώρας έχει από καιρό καθορίσει τον στόχο της, που είναι η διατήρηση και διαιώνιση της όποιας (πλέον) εξουσίας της και σκύβει πρόθυμα το κεφάλι της εντός και εκτός συνόρων. Εντός των συνόρων υποτάσσεται στην εξυπηρέτηση των συμφερόντων ισχυρών παραγόντων και ομάδων πίεσης (μεγαλοεπιχειρηματίες, μηντιάρχες, ισχυρές συντεχνίες) και έχει εγκαταλείψει τη μάχη (αν υποθέσουμε ότι την έδωσε ποτέ) για την τήρηση της δημοκρατικής νομιμότητας και εκτός των συνόρων υποτάσσεται σε ένα οικονομικά ατελέσφορο, κοινωνικά διαλυτικό και εθνικά ενίοτε ταπεινωτικό τροϊκανό μνημόνιο, προσπαθώντας μάλιστα να τορπιλίσει ή να καθυστερήσει εκείνες μόνο τις πτυχές του, που τυχόν θίγουν την σταθερή του εκλογική πελατεία.

Η κοινωνία των πολιτών θα σηκώσει το κεφάλι;

Ειλικρινά, δεν έχω απάντηση.

Η δαγκάνα, του Λεωνίδα Καστανά

του Λεωνίδα Καστανά

H επικύρωση της νέας δανειακής σύμβασης από το Εurogroup δεν μου προκάλεσε καμιά ανακούφιση, αλλά και κανένα καινούργιο τρόμο. Ανακούφιση θα ένιωθα αν ως δια μαγείας εξαφανίζονταν αυτά τα πολιτικά κόμματα και στη θέση τους εμφανίζονταν άλλα. Αν στη θέση αυτής της κυβέρνησης και αυτών των μνηστήρων, εμφανίζονταν μια κυβέρνηση ορθολογιστών, απαλλαγμένων από το πολιτικό κόστος. Ναι, μια κυβέρνηση αρίστων, αυτή που μισούν τα πολιτικά κόμματα και με κάθε ευκαιρία τη χλευάζουν, γιατί τη νιώθουν ανταγωνιστική στη δική τους ασχετοσύνη και φαυλότητα. Αλλά αυτά τα πράγματα δεν γίνονται στην Ελλάδα, γίνονται στην Ιταλία. Καινούργιο και περισσότερο τρόμο θα μου έφερνε μια ευρωπαϊκή απόφαση εγκατάλειψης της χώρας στην τύχη της,  άτακτης εξόδου από την Ευρωζώνη, μια απόφαση άμεσης καταστροφής.

Οι συμβάσεις που θα υπογράψουμε με τους δανειστές δεν σταματούν σ’ αυτήν. Το θέμα είναι αν μπορούμε οι επόμενες να είναι καλύτερες για τους ανθρώπους της εργασίας, ανακουφιστικές για τους αδύναμους πολίτες, προσφορότερες για την οικονομία της χώρας. Και αυτό λίγο εξαρτάται από το συσχετισμό δυνάμεων στην Ευρώπη. Εξαρτάται κυρίως από εμάς τους ίδιους.  Ο Σαρκοζί ή ο Ολάντ είναι Γάλλοι και εκπροσωπούν τα συμφέροντα των δανειστών που είναι ο λαός τους.  

Ο πρότερος βίος της χώρας δεν είναι έντιμος. Είναι ο 5^ος συνεχόμενος χρόνος ύφεσης χωρίς αντίδραση, χωρίς συνεκτικές πολιτικές αντιμετώπισης της κρίσης. Μπούσουλας για ανάπτυξη δεν υπάρχει. Οι όροι του μνημονίου βάλλονται πανταχόθεν, κανείς δεν θέλει να πληρώσει, όλοι όμως θέλουν να σωθούν. Το μήνυμα που στέλνουμε ως λαός είναι ότι δεν θέλουμε και δεν μπορούμε να βγούμε από το τούνελ. Πέρα από τη ρητορική των συνδικάτων, τη βιαιότητα της Αριστεράς, τη μικροπολιτική των κομμάτων, τις συνθήκες ανομίας, υπάρχει μια αναγκαστική αποδοχή των μέτρων από το λαό. Οι περισσότεροι καταλαβαίνουν. Τα πράγματα είναι δύσκολα, το μνημόνιο είναι πλέον μονόδρομος. Σίγουρα θα μπορούσαμε να είχαμε ένα δικό μας και καλύτερο, αλλά δεν το κάναμε. Κανείς δεν πρότεινε κάτι ολοκληρωμένο. Πιθανόν να υπάρχουν «ισοδύναμα και αντίρροπα», αλλά παρόλη τη ρητορική, κανείς δεν τα διατύπωσε ολοκληρωμένα και με μαθηματική ακρίβεια.   Σίγουρα στο δρόμο θα χρειαστούμε αναθεωρήσεις και νέες διαπραγματεύσεις, αλλά φοβάμαι πως ο πολιτικός μας κόσμος είναι ανίκανος να φτιάξει ένα ρεαλιστικό σχέδιο, έστω και λάθος. Γι’ αυτό και η κυβέρνηση αποδέχεται στωικά τους όρους της τρόικα, και η αντιπολίτευση γενικολογεί ή βγαίνει στα κεραμίδια και καταγγέλλει.

Το πρόβλημα είναι πλέον εσωτερικό. Απαιτούνται θυσίες αλλά και καθαροί όροι παιχνιδιού, ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο, μια νέα εσωτερική «Ηθική». Οι προνομιούχες επιχειρηματικές κάστες, οι συντεχνίες, ο πασοκισμός  είναι αδύνατο να διαλυθούν μονομιάς και βίαια, αλλά μπορούν να εκβιαστούν, να περιοριστούν και στο τέλος να συγκατανεύσουν για να μην τα χάσουν όλα. Εδώ χρειαζόμαστε ένα πολιτικό υποκείμενο που θα αναδείξει ως κυρίαρχες τις πολιτικές της ταξικής συνεργασίας, της δικαιοσύνης και της αλληλεγγύης σε αντίθεση με τις πολιτικές της καταγγελίας και της βαρβαρότητας. Προς στιγμή φάνηκε πως το κόμμα αυτό θα ήταν ΔΗΜ.ΑΡ. Γρήγορα όμως καταλήφθηκε από το άγχος της εκλογικής επιβίωσης και κατέφυγε σε πιο εύκολες «λύσεις». Δυστυχώς δεν μπορέσαμε να δούμε αν ένα τέτοιο κόμμα θα είχε τύχη στο σημερινό άνυδρο περιβάλλον. Αντίθετα βλέπουμε μορφώματα με περίσσεια λαϊκισμού να δίνουν τον τόνο. Προς το παρόν.

Χρειαζόμαστε ανάπτυξη και επενδύσεις. Όχι και άλλα πρόσθετα δάνεια (30δις) που θα αυξήσουν το χρέος σε 144% το 2020. Ποιος θα τα πληρώσει αυτά; Τα 30-50δις από τις ανακεφαλαιώσεις των τραπεζών θα πάνε σε δάνεια με ισχυρές εξασφαλίσεις, δηλαδή σε μεγάλες εταιρίες. Γράφει ο Γιώργος Προκοπάκης: Είναι τα δάνεια σε μεγάλες επιχειρήσεις (κατά προτίμηση και με κρατική εγγύηση) με εξασφαλισμένες (κατά το δυνατόν) χρηματορροές: η ΔΕΗ, ο ΟΤΕ, τα ΕΛΠΕ, ο ΤΙΤΑΝ, η 3Ε, η Μότορ Όιλ, η Αττική Οδός, τα φωτοβολταϊκά της ΤΕΡΝΑ, τα έργα παραχώρησης (δρόμοι, γέφυρες, μεγάλα φωτοβολταϊκά πάρκα,...), τα δίκτυα διανομής ηλεκτρισμού, αερίου, τηλεπικοινωνιών - τέτοια πράγματα.    

Το πρόβλημα όμως είναι το 95% των μικρομεσαίων επιχειρήσεων που έχουν φάει το μεγαλύτερο χτύπημα και έχουν εκτοξεύσει την ανεργία. Για να βρεθούν δάνεια χρηματοδότησης αυτών ή για να βρεθούν κεφάλαια που θα επενδυθούν άμεσα, πρέπει να γυρίσουν από τις Ελβετίες και τα σεντούκια, τα 60-70δις ευρώ που λείπουν από την πραγματική οικονομία. Για να δουλέψουν οι επιχειρήσεις, να παράγουν κατάλληλα επιλεγμένα αξιόπιστα προϊόντα, να τα εξάγουν ή να αντικαταστήσουν τα εισαγόμενα στην εγχώρια αγορά, να φέρουν χρήμα εντός, να επενδύσουν και πάλι, να μειωθεί η ανεργία, να αυξηθεί η κατανάλωση, να ισιώσουν οι κατώτατοι μισθοί, να ξεκινήσει ο κύκλος της οικονομίας. Πως θα γίνει αυτό;

Με λιγότερο κράτος και γενναίες ιδιωτικοποιήσεις, μεταρρυθμίσεις και δίκαιη λιτότητα παντού, ευνοϊκό εσωτερικό πολιτικό κλίμα και normal διεθνείς συνθήκες. Θα πρέπει να αισθανθούν οι επενδυτές, ξένοι και ντόπιοι, ότι δεν κινδυνεύουν να χάσουν τα λεφτά τους στην Ελλάδα, ότι υπάρχουν ευκαιρίες για να ρισκάρουν λογικά. Η κατάργηση των συλλογικών συμβάσεων και οι μειώσεις των μισθών υποτίθεται ότι τους κλείνουν φανερά το μάτι. «Ελάτε στην Ελλάδα, το μισθολογικό κόστος έπεσε, θα πέσει και η φορολογία». Δεν έπεσε όμως η διαφθορά, η γραφειοκρατία, το εχθρικό  κράτος, η πολιτική ένταση. Και δεν θα πέσουν άμεσα. Οι πρόσφατες φωτιές πάσχιζαν να διατυπώσουν ακριβώς αυτό, «Μακριά από την Ελλάδα, αφήστε μας να καταρρεύσουμε». Και πιστέψετε με, αυτά είναι ικανά να  απομακρύνουν τους περισσότερους έντιμους, παρά την θελκτική οικονομική υποτίμηση.

Πολλοί λένε ότι είναι αδύνατο να επιβάλλεις σε ένα λαό ένα τέτοιο σχέδιο. Εγώ θα έλεγα ότι φαντάζει αδύνατο να επιβάλλεις στο κρατικό - πολιτικό σύστημα πραγματική αναπτυξιακή λογική διεξόδου από την κρίση σε ευρωπαϊκό περιβάλλον.

Δυστυχώς η χώρα μας βρίσκεται σε μια θανάσιμη δαγκάνα.

Το ένα δόντι, το δεξιό, είναι ο δικομματισμός. Λαβωμένος, αλλά ακόμα δυνατός πασχίζει να σώσει τη χώρα και μαζί και το πελατειακό του κράτος και προς το παρόν τα καταφέρνει. Ασκεί όμως αφόρητη πίεση και χάνει συνεχώς την πολιτική του νομιμοποίηση.

Το άλλο δόντι, το αριστερό, είναι η κρατικοδίαιτη Αριστερά της ιδεοληψίας, της ανοησίας και του παραγωγικού σαμποτάζ. Δεν διστάζει να ακροβατεί από τα όρια της συνταγματικής νομιμότητας, έως τα όρια του γελοίου,  ικανοποιώντας ένα σημαντικό τμήμα ψηφοφόρων που διακατέχονται από το σύνδρομο του αυτόχειρα, ή είναι απλά πολιτικά καθυστερημένοι. Σφίγγει και αυτή το δικό της σκέλος χωρίς να ασχολείται με τις συνέπειες. Δείχνει υπερβολική εμπιστοσύνη στη δεξιά δαγκάνα ως ρυθμιστή της πίεσης.

Στη μέση ένας κατακερματισμένος  λαός που πασχίζει να επιβιώσει. Έχει ελπίδες; Έχουμε πολύ δρόμο ακόμα. Νομίζω ότι μπορούμε να αισιοδοξούμε ανάλογα με το ρυθμό της απομάκρυνσής μας από το καθεστώς του κοτζαμπασισμού. Δεν μας βοηθάει όμως καθόλου η πολιτική τάξη.

Νίκος Καραμούζης: Πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων, τώρα

Από το Capital

Τις προϋποθέσεις για την κινητοποίηση των ιδιωτικών επενδύσεων και την επιτάχυνση των διαδικασιών για τις ιδιωτικοποιήσεις περιέγραψε ο αναπληρωτής διευθύνων σύμβουλος του ομίλου Eurobank EFG και Καθηγητής του Πανεπιστημίου Πειραιώς, Νικόλαος Καραμούζης, στο πλαίσιο ομιλίας του στον κύκλο Δημόσιων Συζητήσεων ΕΛΙΑΜΕΠ, ΙΟΒΕ, KANTOR, Κίνησης Πολιτών, Διεθνούς Διαφάνειας Ελλάδος.

Στην ομιλία του ο κ. Καραμούζης υπογράμμισε ότι οι ιδιωτικοποιήσεις στη σημερινή συγκυρία μπορούν να έχουν δύο καίριας σημασίας θετικές επιδράσεις:

Πρώτον, να δώσουν ένα πρώιμο σήμα, προς τους εταίρους και τις αγορές, ότι η προσπάθεια συνεχίζεται με συνέπεια και δέσμευση, κάτι που είναι αναγκαίο ώστε να αρχίσει η ανάκτηση της εμπιστοσύνης προς τη χώρα

Δεύτερον, να δώσουν και προς τα μέσα, προς τους πολίτες και την ελληνική κοινωνία, θετικό μήνυμα ότι η προσπάθεια αποδίδει, η οικονομία αρχίζει να κινείται, το κλίμα αρχίζει να αλλάζει.  Να είναι το πρώτο φως στο τούνελ.

Σημείωσε εξάλλου ότι "καθαρές, διαφανείς, ιεραρχημένες και στοχευμένες ιδιωτικοποιήσεις μπορούν να συμβάλουν αποφασιστικά στην ανάδυση μιας νέας επιχειρηματικής τάξης, που να κινείται μακριά από την προστασία και τη θαλπωρή των κρατικών εργασιών, οι οποίες ούτως ή άλλως μειώνονται δραματικά, μιας τάξης, που θα αναλαμβάνει δυναμικές πρωτοβουλίες και επιχειρηματικούς κινδύνους, θα είναι διεθνοποιημένη και θα στέκεται με αξιώσεις και πλεονεκτήματα απέναντι στο διεθνή ανταγωνισμό χωρίς κρατικά δεκανίκια, διατηρώντας αίσθημα κοινωνικής και εταιρικής ευθύνης, εν τέλει αίσθημα ευθύνης απέναντι στην ίδια τη χώρα της".

Την ίδια στιγμή τόνισε ότι οι ιδιωτικοποιήσεις θα πρέπει να γίνουν με καθαρούς, διαφανείς, αποτελεσματικούς και αναπτυξιακούς τρόπους και με φερέγγυους επενδυτές, ώστε να πείσουν την κοινωνία για την αναγκαιότητά τους και να δώσουν ένα σήμα στις αγορές και τους εταίρους ότι η Ελλάδα αλλάζει, ότι η προσπάθεια αποδίδει.

Αναλυτικά στην ομιλία του ο κ. Καραμούζης ανέφερε τα εξής:

"Η διαδικασία των ιδιωτικοποιήσεων στην Ελλάδα ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1990, επί υπουργίας του Στέφανου Μάνου, όταν η Ελλάδα προσαρμοζόταν, υπό πίεση και τότε, στις νέες πραγματικότητες που είχαν διαμορφωθεί στην Ευρώπη τη δεκαετία του ‘80.  Σήμερα, η νέα φάση τους έρχεται και πάλι ως κεντρικό σημείο μιας προσπάθειας ριζικού μετασχηματισμού και δομικής αναδιάρθρωσης της οικονομίας, στο πλαίσιο του ευρύτερου στόχου για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και την ανάκτηση του ευρωπαϊκού βηματισμού της χώρας.

Η διεθνής εμπειρία και βιβλιογραφία, σε συνδυασμό με την εμπειρία, που έχει ήδη αποκτηθεί, δείχνει και τι μπορούν να πετύχουν οι ιδιωτικοποιήσεις, αλλά και ποιες είναι οι προϋποθέσεις για τη μεγιστοποίηση του οφέλους.
Έτσι, οι ιδιωτικοποιήσεις:  1) Έχουν θετική επίπτωση στη συνολική εθνική παραγωγή και τους ρυθμούς ανάπτυξης της οικονομίας, κυρίως όταν συνοδεύονται από ευρύτατες συμπληρωματικές μεταρρυθμίσεις, όπως η ενίσχυση του ανταγωνισμού, ο θεσμικός εκσυγχρονισμός, η ανάπτυξη των κεφαλαιαγορών και η μείωση του παρεμβατικού ρόλου του κράτους στην οικονομία.  2) Τείνουν να βελτιώνουν τη συνολική παραγωγικότητα της επιχείρησης.  Ιδιαίτερα η βελτίωση φαίνεται να είναι μεγαλύτερη όταν οι μέτοχοι είναι ξένοι και λίγοι, παρά όταν είναι εγχώριοι και πολυάριθμοι.  3) Τείνουν να βελτιώνουν τα έσοδα και την κερδοφορία της επιχείρησης, ενώ τα αποτελέσματα στην παραγωγικότητα της εργασίας και την απασχόληση είναι μικρότερα, αλλά θετικά.

Πρέπει να ξέρουμε ποιες προσδοκίες είναι εύλογες και ποιες όχι.  Έχουμε την εμπειρία των μαζικών ιδιωτικοποιήσεων στην Ανατολική Ευρώπη, όπου το ποσοστό του ιδιωτικού τομέα στο ΑΕΠ αυξήθηκε από 10-15% το 1990 στο 70%-80% το 2006.  Η εμπειρία δείχνει ότι μαζικές και υπό πίεση ιδιωτικοποιήσεις, ιδιαίτερα όταν επιδιώκεται πολυπληθής μετοχική σύνθεση μέσω της διανομής vouchers στο κοινό, δεν στέφονται με επιτυχία.

Στα 20 χρόνια, που μεσολάβησαν, το σύνολο των κρατικών εσόδων από ιδιωτικοποιήσεις κάθε μορφής στην Ελλάδα προσεγγίζει τα € 24 δισεκ..  Το κυρίαρχο, δε, στοιχείο των ιδιωτικοποιήσεων ήταν οι μετοχοποιήσεις εταιρειών του Δημοσίου με εισπρακτικό προσανατολισμό και με διατήρηση του μετοχικού ελέγχου και της διοίκησης.

Το Πολιτικό Σύστημα Αντίθετο στις Ιδιωτικοποιήσεις

Είναι, επίσης, αλήθεια ότι όλα αυτά τα χρόνια, το ελληνικό πολιτικό σύστημα αλλά και η ελληνική κοινωνία, με ελάχιστες εξαιρέσεις, ήταν αντίθετοι και δεν κατανόησαν τη διαρθρωτική και αναπτυξιακή διάσταση των ιδιωτικοποιήσεων και της αξιοποίησης των περιουσιακών στοιχείων του Δημοσίου.

Πρόσφατα, όμως, από τρέχουσες μετρήσεις της κοινής γνώμης διαφαίνεται ότι υπάρχει μια ανατροπή: η δημοσιονομική κρίση, αποτέλεσμα της συσσώρευσης χρέους και ελλειμμάτων του Δημόσιου Τομέα, καθώς και η αναποτελεσματικότητα των δημοσίων επιχειρήσεων που κοστίζουν υπέρμετρα στον Έλληνα πολίτη, χωρίς να του προσφέρουν υπηρεσίες ανταγωνιστικές και ποιοτικές, άρχισαν να κλονίζουν κρατικιστικές πεποιθήσεις και στερεότυπα δεκαετιών, με αποτέλεσμα η πεποίθηση υπέρ των ιδιωτικοποιήσεων να εξελίσσεται σε πλειοψηφούσα άποψη.

Η αντίθεση της κοινωνικής πλειοψηφίας στην Ελλάδα στη διαδικασία των ιδιωτικοποιήσεων τα προηγούμενα χρόνια συνδέεται με την αντίθεση του πολιτικού συστήματος, που εξέφραζε την κυριαρχία ενός συγκεκριμένου ιδεολογικού σχήματος στη χώρα μας, με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά όπως: 1) την επικράτηση, τις τελευταίες δεκαετίες, ενός κρατικοδίαιτου και κρατικοκεντρικού αναπτυξιακού προτύπου λειτουργίας της οικονομίας και ενός πελατειακού και συντεχνιακού συστήματος παροχών και παρέμβασης στην οικονομία, 2) την κυριαρχία ενός εχθρικού περιβάλλοντος για το ιδιωτικό επιχειρείν και την επιχειρηματικότητα σε όλα τα επίπεδα της ελληνικής κοινωνικής και πολιτικής διαστρωμάτωσης, που τροφοδοτήθηκαν από τις αποτυχίες της επιχειρηματικότητας και των αναγκαίων, τις δεκαετίες του ’70 και ’80, κρατικοποιήσεων, 3) στη διαμόρφωση διαπλεκόμενων σχέσεων μεταξύ του πολιτικού συστήματος και ιδιωτικών επιχειρηματικών συμφερόντων, που απολάμβαναν προνομιακούς όρους σχέσεων με τον ευρύτερο Δημόσιο Τομέα σε όλο το φάσμα των οικονομικών δραστηριοτήτων, 4) την ανάπτυξη πελατειακών σχέσεων μεταξύ του πολιτικού συστήματος και του συνδικαλιστικού κινήματος στις ΔΕΚΟ.

Οι σχέσεις αυτές καταδυνάστευσαν επί δεκαετίες ολόκληρο το Δημόσιο Τομέα, Οργανισμούς και Δημόσιες Επιχειρήσεις, όπου αναπτύχθηκε ο πελατειακός μηχανισμός διορισμού υμετέρων και κομματικών στρατών, που με τη σειρά τους διασφάλιζαν απολαβές και προνόμια μέχρι και τρεις φορές υψηλότερα των αντίστοιχων του ιδιωτικού τομέα και, σταδιακά, εθίστηκαν στη συνδιαχείριση των εταιριών και την άσκηση εξουσίας.

Κάθε προσπάθεια ιδιωτικοποίησης προσέκρουε στα αλληλοεξαρτώμενα συμφέροντα πολιτικού και συνδικαλιστικού συστήματος.  Άρα, το πολιτικό σύστημα ήταν, με ελάχιστες εξαιρέσεις και ανεξαρτήτως εναλλαγών κομμάτων γενικά, αντίθετο στις ιδιωτικοποιήσεις αποκλείοντας και ενοχοποιώντας κάθε συζήτηση για τη διαρθρωτική και αναπτυξιακή διάσταση των ιδιωτικοποιήσεων.

Παράλληλα, ανεχόταν ή/και τροφοδοτούσε την απομάκρυνση των ΔΕΚΟ από τη βασική τους αποστολή, που είναι η εξυπηρέτηση των πολιτών με ανταγωνιστικές τιμές, ποιοτικές υπηρεσίες και διαφανείς όρους λειτουργίας, χωρίς ζημιές, υπερδανεισμό και επιβάρυνση του κοινωνικού συνόλου.

Είναι εντυπωσιακό ότι σπάνια γίνεται συζήτηση ουσίας γύρω από τις ΔΕΚΟ αναφορικά με τη βασική αποστολή τους που είναι: 1) να προσφέρουν, σήμερα, ποιοτικές και σύγχρονες υπηρεσίες στους πολίτες, 2) να διατηρούν ανταγωνιστικές τιμές και σε κάθε περίπτωση χαμηλότερες από τις αντίστοιχες του ιδιωτικού τομέα, κάτω από τις ίδιες συνθήκες λειτουργίας, επιτελώντας τον κοινωνικό τους ρόλο, 3) να εφαρμόζουν τους κανόνες οικονομικής πειθαρχίας, ορθολογικής διαχείρισης, και σύγχρονης διοίκησης, ώστε να μην είναι ζημιογόνες επιβαρύνοντας το κοινωνικό σύνολο με συνεχείς επιδοτήσεις και κυρίως με συσσώρευση χρέους, και 4) να τηρούν τους κανόνες διαφάνειας, λογοδοσίας, εποπτείας, αξιοκρατίας, εταιρικής και κοινωνικής ευθύνης, γιατί διαχειρίζονται δημόσιο χρήμα.

Κατά τη γνώμη μου, καμία από τις παραπάνω αποστολές δεν φαίνεται ότι έχει ικανοποιηθεί στην Ελλάδα.

Η αλλαγή στην κοινωνία και τον πολιτικό σχηματισμό της παραπάνω κυρίαρχης αντίληψης λειτουργίας του ευρύτερου δημοσίου τομέα και η ανατροπή των υφιστάμενων παθογενών δομών και σχέσεων, αποτελούν την πολιτική προϋπόθεση για την επιτάχυνση των ιδιωτικοποιήσεων και την ένταξή τους σε μία νέα αναπτυξιακή στρατηγική της χώρας.

Μεγάλο Πρόγραμμα Ιδιωτικοποιήσεων

Η Ελλάδα καλείται, σήμερα, να προχωρήσει ταχύτατα και υπό πίεση σε ένα μεγάλο πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων και αξιοποίησης της Δημόσιας Περιουσίας.

Ενώ είχε αρχικά εκτιμηθεί ότι ένα πρόγραμμα € 50 δισεκ. εσόδων από ιδιωτικοποιήσεις και αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας είναι εφικτό, τώρα το ποσό έχει μειωθεί στα € 19 δισεκ. μέχρι το 2015, στόχος που εξακολουθεί κατά τη γνώμη μου να είναι ιδιαίτερο αισιόδοξος, με τις παρούσες δομές αποφάσεων, ταχύτητα υλοποίησης και συνθήκες αγοράς.

Υπάρχουν τρείς σημαντικές κατηγορίες ιδιωτικοποιήσεων: 1) πωλήσεις εταιριών και εκχώρηση της ευθύνης διαχείρισης σε ιδιώτες (20% του συνόλου), 2) αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας και της δημόσιας γης (50% του συνόλου), και 3) αξιοποίηση των δικαιωμάτων και παραχωρήσεων (30% του συνόλου).

Είναι ενδιαφέρον να τονίσουμε στο σημείο αυτό, ότι δομές τύπου EURECA, όπου τα περιουσιακά στοιχεία της Ελλάδας θα δεσμεύονταν σε μία διεθνή νομική οντότητα, υπέρ του EFSF, το οποίο θα μας δάνειζε, με στόχο κυρίως την εξαγορά υφιστάμενου δημοσίου χρέους και τη χρηματοδότηση επενδύσεων, είχε μεγάλο ενδιαφέρον και πρακτική χρησιμότητα πριν μερικούς μήνες όταν η κατάσταση δεν είχε χειροτερεύσει τόσο δραματικά.

Τώρα που βρισκόμαστε μπροστά στην ολοκλήρωση ενός νέου μεγάλου πακέτου βοήθειας προς την Ελλάδα, το EURECA στην αρχική μορφή φαίνεται μάλλον ξεπερασμένο από τα γεγονότα.

Συγκεκριμένα, το ύψος της νέας επίσημης βοήθειας θα ξεπεράσει τα € 130 δισεκ., με ακόμα χαμηλότερο από το αρχικά συμφωνηθέν επιτόκιο και χωρίς να ζητηθούν εμπράγματες εξασφαλίσεις, με εξαίρεση τη Φιλανδία, το ύψος της διαγραφής δημοσίου χρέους στην κατοχή ιδιωτών μέσω του PSI εκτιμάται ότι θα προσεγγίσει τα € 107 δισεκ., ενώ το χαμηλό μεσοσταθμικό επιτόκιο των νέων ομολόγων, μεσοσταθμικό κοντά στο 3,65% για 30 χρόνια, βελτιώνει περαιτέρω την αποκλιμάκωση της δυναμικής του λόγου χρέους προς ΑΕΠ.  Επιπλέον, είναι πολύπλοκα και χρονοβόρα τα διαδικαστικά προετοιμασίας και υλοποίησης ενός τέτοιου εγχειρήματος τύπου EURECA, ενώ η αξία των περιουσιακών στοιχείων έχει μειωθεί δραματικά από την πρωτοεμφάνιση της πρότασης. 

Μία παρεμφερής πρόταση, που μπορεί να έχει κάποιο ενδιαφέρον σήμερα είναι, η Ελλάδα να εκχωρήσει σε εταιρεία ειδικού σκοπού στο εξωτερικό όλες τις μελλοντικές εισπράξεις από έργα παραχωρήσεων (όπως η Αττική Οδός, η Εγνατία Οδός, τα λιμάνια, οι μεγάλοι οδικοί άξονες) και τις συμβάσεις αξιοποίησης περιουσίας όπως το Ελληνικό.  Με την ενεχυρίαση των παραπάνω εξασφαλίσεων, οργανισμοί όπως η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων θα μπορούσαν να διαμορφώσουν ένα μεγάλο, στοχευμένο πρόγραμμα χρηματοδότησης επενδύσεων από ιδιωτικές επιχειρήσεις και του προγράμματος ΣΔΙΤ στην Ελλάδα, με τη διαμεσολάβηση και διαχείριση των τραπεζών, με ευνοϊκούς όρους δανεισμού, για να τονωθούν οι ιδιωτικές επενδύσεις και η ανάπτυξη.  Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων θα μπορούσε να συγχρηματοδοτεί με τις τράπεζες και το ΕΣΠΑ τις παραπάνω ιδιωτικές επενδύσεις, σε πολλαπλάσιο ποσό των εκχωρηθέντων εξασφαλίσεων (μόχλευση), γιατί θα έχει από κοινού με τις τράπεζες επιπρόσθετες εξασφαλίσεις τις προσημειώσεις στα προς χρηματοδότηση ιδιωτικά έργα.

Παρά τις προσπάθειες, το κυρίαρχο στοιχείο των ιδιωτικοποιήσεων, σήμερα, παραμένει η είσπραξη εσόδων για δημοσιονομικούς λόγους κάτω από την πίεση των αρνητικών εξελίξεων, αλλά και η βίαιη συρρίκνωση του δημοσίου τομέα, ώστε οι αμαρτίες του χθες να μην επαναληφθούν.

Σε μία χώρα, όμως, που οι ιδιωτικές επενδύσεις έχουν καταρρεύσει από 24% του ΑΕΠ το 2007 σε 13,4%, περίπου, σήμερα, οι ξένες επενδύσεις απομακρύνονται από την Ελλάδα και οι δημόσιες επενδύσεις συρρικνούνται, κυρίαρχο στοιχείο της αξιοποίησης της δημόσιας περιουσίας πρέπει να είναι η αναπτυξιακή διάσταση και η προσέλευση εγχώριων και ξένων επενδύσεων, στο πλαίσιο μιας νέας εθνικής αναπτυξιακής στρατηγικής, που θα συμπεριλαμβάνει φιλικές για το επιχειρείν μεταρρυθμίσεις, άνοιγμα των αγορών στον ανταγωνισμό, ριζική αναδιάρθρωση της δημόσιας διοίκησης, έντονη ανάπτυξη της οικονομικής εξωστρέφειας και άνθιση των ιδιωτικών και δημοσίων επενδύσεων.

Εισηγμένες Εταιρείες

Ενδεικτικά να αναφέρω ότι, η σημερινή αξία όλων των εισηγμένων υπό δημόσιο έλεγχο εταιριών προσεγγίζει τα €3 δισεκ., όταν στις αρχές του 2007 η αντίστοιχη αξία ήταν πάνω από €15 δισεκ.  Άρα, η ταχύτατη και άμεση ρευστοποίηση των παραπάνω συμμετοχών στο σημερινό επενδυτικό και χρηματιστηριακό κλίμα δεν συμβάλλει παρά ελάχιστα στη μείωση του Δημόσιου Χρέους – ενώ θα τροφοδοτήσει με επιχειρήματα και όσους είναι, είτε από συμφέρον είτε ιδεολογικά, αντίθετοι συκοφαντώντας έτσι συνολικά τη διαδικασία.

Πώς μπορούμε να το αποτρέψουμε; Κατά τη γνώμη μου, οι πωλήσεις των παραπάνω στρατηγικών μεριδίων του Δημοσίου, αφού δεν έχουμε χρόνο να βρούμε προσφορότερες συνθήκες, πρέπει να συνδυαστούν εναλλακτικά ή σωρευτικά: α) με τη δέσμευση για υλοποίηση από τον επενδυτή συγκεκριμένου επενδυτικού προγράμματος, ώστε να διασφαλίζεται η αναπτυξιακή διάσταση, β) με ρήτρες συμμετοχής στα μελλοντικά κέρδη της εταιρίας, ή διαφάλισης υπέρ του Δημοσίου, τμήματος της χρηματιστηριακής υπεραξίας (upside), και γ) με την πώληση μικρότερου πακέτου μετοχών, σήμερα, αλλά οπωσδήποτε με εκχώρηση της διοίκησης μέσω συμφωνίας μετόχων, ώστε να διατεθεί το υπόλοιπο σε καλύτερες συνθήκες στο μέλλον, είτε στην αγορά, ή στο στρατηγικό επενδυτή.

Μη Εισηγμένες Εταιρείες

Υπάρχουν, σήμερα, 140 περίπου μη εισηγμένες εταιρίες και Οργανισμοί υπό τον έλεγχο του Δημοσίου με συνολικό οικονομικό έλλειμμα, πριν τις επιχορηγήσεις και το επενδυτικό τους πρόγραμμα, κοντά στα €2,5 δισεκ. με βάση τις εκτιμήσεις του προϋπολογισμού για το 2011.  Βασικός τροφοδότης των ελλειμμάτων στις ΔΕΚΟ είναι 11 εταιρίες, κυρίως, στις συγκοινωνίες με αρνητικό οικονομικό αποτέλεσμα που αθροίζει κοντά στο 90% του συνολικού ελλείμματος των ΔΕΚΟ.

Το συμπέρασμα είναι ότι δεν υπάρχουν παρά λίγες εταιρείες (κυρίως στους τομείς της ενέργειας και των αεροδρομίων), που θα μπορούσαν να ιδιωτικοποιηθούν στον παραπάνω κατάλογο, εκτός αν αποφασίσουμε πιο ριζοσπαστικές παρεμβάσεις, που δεν βρίσκονται σήμερα στην ατζέντα και είναι βέβαιο ότι θα προκαλέσουν πλήθος αντιδράσεων, όπως: 1) ιδιωτικοποιήσεις π.χ. στον τομέα των συγκοινωνιών (οι αστικές συγκοινωνίες στα Χανιά είναι ιδιωτικές και στη Θεσσαλονίκη είναι συνεταιρισμός ιδιωτών και μια χαρά φαίνεται να λειτουργούν), 2) outsourcing των προσφερομένων κοινωνικών υπηρεσιών και 3) εκχώρηση ζημιογόνων εταιρειών του Δημοσίου εκτός των κλάδων κοινής ωφέλειας στους εργαζόμενους, έναντι € 1 και απαλλαγμένων μάλιστα από τα υφιστάμενα χρέη (π.χ. ΕΛΒΟ, ΠΥΡΚΑΛ).  Αν δεν το δεχθούν, να προσφέρουμε το ίδιο πακέτο με πλειοδοτικό διαγωνισμό, σε ιδιώτες επενδυτές.

Πάντως, το βάρος της προσπάθειας στις μη εισηγμένες ζημιογόνες εταιρείες και οργανισμούς του δημοσίου, που δεν μπορούν να ιδιωτικοποιηθούν και να αξιοποιηθούν με τις παραπάνω διαδικασίες, θα πρέπει να επικεντρωθεί στον σοβαρό εξορθολογισμό των δαπανών, στη διαμόρφωση της κατάλληλης τιμολογιακής πολιτικής, στην αναδιάρθρωση και συγχώνευση των εταιρειών και στο κλείσιμο όλων εκείνων, που δεν έχουν καμία παραγωγική και κοινωνική αποτελεσματικότητα.

Η κρίση ως προϊόν συρρίκνωσης του πολιτισμού

Ένα blog για τον πολιτισμό, το art noise. Μια καλλιτεχνική γωνιά για να σκεφτόμαστε διαφορετικά. Γιατί εκτός από την πολιτική υπάρχει και ο έρωτας. (leo)

«Δύο είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορεί να συρρικνωθεί ένας πολιτισμός. Σύμφωνα με τον πρώτο, τον οργουελικό, ο Πολιτισμός γίνεται φυλακή. Σύμφωνα με τον δεύτερο, τον χαξλεϊκό, ο Πολιτισμός γίνεται παρωδία.»  Neil Postman

                          
 Της Βασιλίκας Σαριλάκη από το art noise

Και στην παρούσα φάση, βρισκόμαστε στην αιχμή της παρωδίας.. Πιεσμένοι από την κρίση, «προδομένοι» από υποκριτές πολιτικούς, από την ατιμωρησία αυτών που έκλεψαν το δημόσιο χρήμα, που ξεπούλησαν την χώρα και τα σύμβολά της, ταπεινωμένοι διεθνώς κι αβέβαιοι για το μέλλον. Έκθετοι απέναντι στην νέα γενιά. .

Η οικονομική κρίση είναι πρωτίστως Πολιτισμική. Γιατί τα πρότυπα υπερκατανάλωσης που λανσαρίστηκαν ευρέως από το ακόρεστο λάιφστάιλ των περασμένων δεκαετιών, η λογική ότι παράγουν μόνον οι ηλίθιοι, ενώ οι «ωραίοι έχουν χρέη» οπότε «δανείσου και ξόδευε» όχι μόνον δεν οδήγησε στην ευημερία αλλά έφερε την καταστροφή. Ο ωχαδελφισμός, τα τζίπ και τα διακοποδάνεια, σε συνδυασμό τους εγχώριους λήσταρχους, τις Τράπεζες και το παρασιτικό πελατειακό κράτος- κολοσσό, ρήμαξαν την μπανανία και την ξέβρασαν στον ορυμαγδό και την επαιτεία των αμείλικτων διεθνών αγορών που μάλιστα βρίσκονται σε καθεστώς αστάθειας..

Η κατάθλιψη είναι πλέον πανελλήνιο γεγονός, η γκρίνια, ο θυμός, οι αλληλοκατηγορίες, οι οιμωγές, οι κατάρες, η κόντρα μνηνονιακών και μη. Μπορούμε να δούμε τα πράγματα ψύχραιμα; Τι καταλάβαμε από όλα αυτά; Θέτω ερωτήματα σημαίνει λύνω τα μάγια..

Το κυρίαρχο μοντέλο που λανσάρεται ευρέως ως «ελεύθερη αγορά» και «υγιής ανταγωνισμός» είναι στην πραγματικότητα «ανταγωνισμός μέχρι θανάτου». Ποιος πραγματικός πολιτισμός μπορεί να στηριχθεί άραγε σε μια τέτοια αξία; Η ελευθερία της αγοράς πάλι, δεν προϋποθέτει μια στοιχειώδη ισότητα; Ελεύθερη αγορά σημαίνει «Οίκοι αξιολόγησης» ικανοί να τσακίσουν ολόκληρες οικονομίες; Και πώς αυτός ο τάχα «υγιής ανταγωνισμός» φέρνει μια υγιή οικονομία αφού δεν φέρνει υγεία στον άνθρωπο, ούτε καν στον επιχειρηματία; Με λίγα λόγια κουραστήκαμε από τα παραμύθια. Σήμερα θέλουμε ανάπτυξη χωρίς εξουθένωση. Και οικονομία που εξυπηρετεί την ζωή, χωρίς έναν οικονομισμό που καταπιέζει όλη μας την ύπαρξη παντού και αδυσώπητα.

Μπορεί να μην έχει βρεθεί ακόμη άλλο μοντέλο. Αλλά σήμερα ξέρουμε ότι το παλιό δεν μας εξυπηρετεί πλέον και χρειάζεται αλλαγή. Βέβαια, όπως έλεγε σαρδόνια ο πατέρας μου: «Τα μεταξωτά βρακιά θέλουν επιδέξιους κ…ς» και δυστυχώς η καθ’ ημάς αριστερά, αντί για ενότητα και προτάσεις διεξοδικές ακόμη λαϊκίζει..

Επιπλέον για χρόνια μας τριβελίζουν το μυαλό με την λέξη «Ανάπτυξη» που ευαγγελίζονται ως ύπατη αξία και που υποκρύπτει πάντοτε μια πονηρή οικονομίστικη υπόσχεση για ανέξοδο πλουτισμό.. Μας λένε επίσης την μαγική λέξη «καινοτομία» ή «νέο» υπονοώντας νέα καταναλωτικά αγαθά. Το παλιό, είναι ντεμοντέ, ξεπερασμένο για πέταμα. Θέλουν να αλλάζουμε συνέχεια κινητά, αυτοκίνητα, ρούχα, γκόμενες κλπ.. Αυτό είναι ..ανάπτυξη! Κανείς δεν μιλάει για συνολική πολιτισμική ανάπτυξη όπως θα έχετε παρατηρήσει.. Τι νάναι αυτό άλλωστε; Τον σύγχρονο ελληνικό πολιτισμό τον έχουν περιορίσει στο φτηνό μυαλό τους σε ένα «σύνολο πολιτιστικών εκδηλώσεων» προορισμένο ίσως για κάποιους γραφικούς ή για αναβάθμιση του image κάποιων επαρχιωτών βουλευτών.. Αλλά ως άμυνα, επιστρατεύουν πάντοτε στο εξωτερικό, τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, ως σύνολο αναφέροντας τον τρόπο ζωής, την φιλοσοφία, την ποίηση και την τέχνη. Στον σημερινό, ωστόσο πολιτισμό αυτές οι βασικές αξίες προσπερνιούνται μονίμως ως μη αναγκαίες και συζητήσιμες.

Αλλά ακόμη και σ΄ αυτό, το οικονομίστικο επίπεδο, να δούμε τα καταφέρνουν ή πέφτει κι εκεί δούλεμα; Πολύ ενδιαφέροντα είναι όσα μας αποκαλύπτει η ύπατη αρμοστής των Ηνωμένων Εθνών Mary Robinson, τέως πρόεδρος της Ιρλανδίας:

«Το δόγμα της περιβόητης ανάπτυξης είναι κενό γράμμα σήμερα, αφού παρότι η παγκόσμια οικονομία είναι ισχυρότερη πέντε φορές παραπάνω από το 1948, από τα 6,7 δισεκατομμύρια ανθρώπων τα 4 εξακολουθούν να ζουν χωρίς βασικά δικαιώματα σε επαρκή τροφή, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη κι εκπαίδευση..» Επισημαίνει μάλιστα, ότι επειδή οι ανισότητες μεταξύ των χωρών βαθαίνουν, σε 40 χρόνια από τώρα που ο πληθυσμός θα φτάσει τα 9 δις, τα πράγματα θα γίνουν πολύ χειρότερα.

Άρα; Αφού αυτό το μοντέλο ήδη δεν φέρνει ανάπτυξη πως θα φέρει σε μας μελλοντικά αφού περνάμε και τέτοια τεράστια κρίση; Και τι πρέπει να κάνουμε ως τότε; Να παραλύσουμε τελείως ή να βρούμε κάτι;

Να βρούμε κάτι. Να δούμε καταρχήν ξανά τι σημαίνει ευημερώ. Δεν σημαίνει ένα επίπεδο ζωής και αξιών ταυτοχρόνως; Σημαίνει μόνο καταναλώνω και διασκεδάζω μέχρι θανάτου ή χάφτω μπούρδες στην τηλεόραση, βρίζοντας από τον καναπέ τους πολιτικούς; Άρα η ευημερία δεν ταυτίζεται με έναν πολιτισμένο τρόπο ζωής, μια κοινωνία υπεύθυνων πολιτών όπου λειτουργούν οι θεσμοί, αποκαθίσταται η Δικαιοσύνη, υπάρχει αίσθημα ασφάλειας και αλληλεγγύης και οι άνθρωποι μπορούν να έχουν περισσότερη ισονομία ώστε να υπάρχει μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή, συνεργασία και αλληλεγγύη; Επομένως, με ποιο τρόπο ακριβώς ο ανηλεής ανταγωνισμός, η άμετρη κατανάλωση, οι τεράστιες ανισότητες θα εξασφαλίσουν πολιτισμό και δημιουργικότητα μέσα στην κοινωνία; Και πόσο κοστίζει να πάρουμε αυτά τα μέτρα και τις αποφάσεις και μάλιστα άμεσα εφόσον η οικονομική ανάκαμψη είναι αμφίβολη και μακροχρόνια;

Ασφαλώς δεν κοστίζει, όσο τουλάχιστον διατείνονται κάποιοι πολιτικοί που δεν θέλουν να αλλάξει τίποτα γιατί αυτό, το διεφθαρμένο πελατειακό κράτος της γενικευμένης ανομίας τους βολεύει. Γιατί με αυτό εξαγοράζουν τις ψήφους πολιτών κι εξασφαλίζουν εκλογική πελατεία. Κι έτσι κάνουν και τις μπίζνες τους πάντα σε βάρος του ραγιά. Θυμίζει τουρκοκρατία. Η υποκρισία περισσεύει καθώς ακόμη και τώρα αγωνίζονταν υποτίθεται ηρωικά για να βρουν 300 εκατ. ευρώ για να σώσουν τις συντάξεις, ενώ μόνο στο διαδίκτυο κυκλοφόρησαν πολλές εφικτές προτάσεις για ανεύρεση αυτών των ποσών, είτε από τις εξοπλιστικές δαπάνες, ή τις επιχορηγήσεις της ΔΕΗ και τους βουλευτές, ή από την οφσορούχα και τζογαδόρα Εκκλησία, που ούτε έναν οίκο του θεού δεν άνοιξε να κοιμηθούν στην βαρυχειμωνιά οι άστεγοι.. Είναι αυτό πολιτισμός ή βαθειά σήψη; Θυμάμαι παλιά την Μελίνα που έλεγε: «Ο Πολιτισμός είναι η βαριά βιομηχανία της Ελλάδας». Για τότε είχε δίκιο. Τώρα όχι.

Γιατί τότε ο Κωστάλας ήταν «του ποιοτικού», της ΕΡΤ και του Παρασκηνίου. Και δεν έκανε τον κομπάρσο δίπλα στον «εξωραϊσθέντα» σήμερα Κωστόπουλο, τον πάπα του λάιφστάιλ που παλιότερα έβαζε στα εξώφυλλά του τίτλους όπως «Δείξε μου τον κώλο σου να σου πω ποιος είσαι» ή κάπως έτσι και τώρα βαθμολογεί με ύφος εξπέρ στάρλετ που κάνουν μονά τόλου στον πάγο..

 Γιατί παλιά υπήρχε προσπάθεια για ποιότητα και υπήρχε και πολιτιστικό δελτίο τηλεόρασης που το γράφαμε και υπήρχαν εκπομπές που ασχολούνταν με τον ελληνικό πολιτισμό αλλά και την παράδοση, υπήρχε άμιλλα, πολιτιστικά περιοδικά και τεχνοκριτική που σήμερα ψυχορραγεί.. ενώ ο διαχωρισμός ποιοτικό και μη θεωρήθηκε ντεμοντέ κι ανέλαβαν οι σπόνσορες..

Στα τέλη του 19^ου αιώνα οι τσάροι έβγαλαν στην Ρωσία το πρώτο περιοδικό τέχνης. Ενώ σήμερα στην Ελλάδα του 21^ου αιώνα δεν έχουμε κανένα περιοδικό τέχνης. Γιατί η Αλβανία έχει εδώ και πολλά χρόνια Όπερα και μείς δεν έχουμε. Γιατί εδώ και μια δεκαετία περιμένουμε να γίνει το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης που συντηρείται με αυτοθυσία. Γιατί στην Γαλλία το κράτος επιδοτεί τα βιβλία κι εδώ δεν υπάρχουν ούτε διδακτικά βιβλία στην ώρα τους. Γιατί οι Γάλλοι έχουν υπουργείο Γαλλοφωνίας  κι εμείς αδιαφορούμε παντελώς για την υπεράσπιση μιας γλώσσας χιλιετηρίδων και του πολιτισμού μας στην Ομογένεια που είναι άλλη μια Ελλάδα σε πληθυσμό.. Γιατί κάποτε μια μικροαστική οικογένεια μπορούσε να στείλει το παιδί της στο εξωτερικό να γίνει καλλιτέχνης ή σκηνοθέτης. Σήμερα δεν μπορεί ούτε να το διανοηθεί πλέον. Γιατί κάτι τούρκικα σήριαλ όπως ο Εζέλ είναι καλύτερα από τα δικά μας και τα εισάγουμε.. Γιατί η τέχνη στην Ελλάδα θεωρήθηκε όχι  μόνον πολυτέλεια αλλά κι εχθρός της οικονομίας! «Δεν πουλάει» έλεγαν κι έτσι εξοβελίστηκε πρώτα από τα κανάλια και μετά από τις εφημερίδες για να αντικατασταθεί από κουτσομπολιά και σεξισμό της πλέμπας!

Δεν θα κάνουμε όπως οι Έλληνες, του Γιώργου Μπράμου

Πολύ ενδιαφέρουσες αντιστοιχήσεις πολιτικών συμπεριφορών μεταξύ Ελλάδος και Ιταλίας από το φίλο και σύντροφο Γιώργο (leo).

του Γιώργου Μπράμου από το Βήμα

Ο Ιταλός νομπελίστας Ντάριο Φο, στο έργο του Mistero buffo, τέλη του ’60, αρχές του ’70, μια θεατρική, σατιρική παρλάτα, αποδίδει στον Ιταλό Κομμουνιστή ηγέτη Παλμίρο Τολιάτι, μια φράση. «Δεν θα κάνουμε, όπως οι Έλληνες σύντροφοι». Είναι οι δραματικές ώρες της δολοφονικής απόπειρας εναντίον του Γραμματέα του Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος, με δράστη ένα νεαρό φοιτητή, από την Κατάνια της Σικελίας. Οι κομμουνιστές είχαν κατέβει στους δρόμους της Ρώμης και άλλων κόκκινων πόλεων, οι παρτιζάνοι είχαν ξεθάψει τα όπλα της Αντίστασης, ο κίνδυνος του εμφυλίου πολέμου ήταν άμεσος. Ο Τολιάτι, αν πιστέψουμε τον Ντάριο Φο, απέτρεπε τους συντρόφους του να μπουν σε έναν εμφύλιο, όπου, εκείνα τα χρόνια, το ’48, είχαν εμπλακεί οι Έλληνες Αριστεροί. Δεν ξέρω αν ειπώθηκε έτσι η φράση από τον ηγέτη του Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος. Ξέρω πως το ΙΚΚ και ο Τολιάτι προσωπικά, συμμετείχε, μετά την πτώση του Μουσολίνι, στις  πρώτες κυβερνήσεις του Μπαντόλιο και του ντε Γκάσπερι, κι επίσης, σημαντικά στελέχη του, όπως ο Ιταλο-εβραίος Ουμπέρτο Τερατσίνι, ήταν Πρόεδρος της Επιτροπής που συνέταξε το  Σύνταγμα της Δημοκρατικής, Αντιφασιστικής Ιταλίας. Και βέβαια με την «Στροφή του Σαλέρνο», το Ι.Κ.Κ απομακρύνθηκε από την μετωπική και συγκρουσιακή αντίληψη του παγκόσμιου κομουνιστικού κινήματος, το ζήτημα της δημοκρατίας και της ένταξης στην δημοκρατική κανονικότητα αποτέλεσε θεμελιακό συστατικό του.   

Τα θυμήθηκα όλα αυτά, όταν ο νέος Ιταλός Πρωθυπουργός Μάριο Μόντι, απέσυρε την υποψηφιότητα της Ρώμης για την οργάνωση των Ολυμπιακών του 2020, με μια ανάλογη φράση. «Δεν θα κάνουμε όπως οι Έλληνες».  

Ελλάδα και Ιταλία είναι δύο χώρες του ευρωπαϊκού νότου, βρέχονται από θάλασσα κι έχουν πολύ ήλιο, λάδι και κρασί, πορτοκάλια και λεμόνια, ψάρια και τραγούδια. Οι μεταξύ τους σχέσεις είναι πανάρχαιες.  Μέχρι, πάνω, στην Βενετία υπάρχουν ίχνη των Βυζαντινών, μέχρι κάτω στην Πελοπόννησο, αντίστοιχα ίχνη των Γενοβέζων, να μην μιλήσουμε για τους Αρχαίους Έλληνες στον Ιταλικό Νότο και τους Ρωμαίους, στην ευρύτερη Ελληνική επικράτεια. Ως και το όνομα της μαφιόζικου τύπου, εγκληματικής οργάνωση «Ντράγκετα», που δρα στην Καλαβρία, αποικία κι αυτή των Ελλήνων, έχει ελληνική ρίζα, σημαίνει το ανδραγάθημα.

Η Ιταλία είναι μια χώρα βαθύτατα διχασμένη, ανάμεσα στον Βορρά και τον Νότο, τους καθολικούς και τους κομουνιστές ή τους άθεους, τους μαφιόζους και τους διώκτες τους. Όπως κάθε χώρα έχει κι αυτή τις γελοίες πλευρές της, την κυριαρχία της ευτελούς τηλεόρασης, που επέβαλε για χρόνια τον Μπερλουσκόνι ή την πορνοστάρ, παλαιότερα, που ακκιζόταν  μέσα στο Κοινοβούλιο. Η Ελλάδα είναι κι αυτή διχασμένη και δεν είναι ώρα να καταγράψουμε τους μακρυκωσταίους και κοντογιώργηδες της. Σήμερα  ο διχασμός είναι ανάμεσα στους οπαδούς της επιστροφής στην δραχμή και στους ευρωπαϊστές.

Παρά τις πολλές και σοβαρές συγγένειες, σε δύο καθοριστικές στιγμές για την Ιταλία και την Ελλάδα, ο κομουνιστής Τολιάττι και ο τραπεζίτης Μόντι, απαρνήθηκαν, με  κατηγορηματικό μάλλον τρόπο, την δοξασία περί κοινής ράτσας και φάτσας.

Κάτι περισσότερο γνωρίζουν: στην Ελλάδα οι πιο δυσφημισμένες έννοιες είναι ο συμβιβασμός και η συνεννόηση. Ο γραμματέας του μεγαλύτερου κομουνιστικού κόμματος της Δύσης, του Ι.Κ.Κ, ο Ενρίκο Μπερλιγκουέρ, όταν η Χιλή έχασε το στοίχημα με τον δημοκρατικό δρόμο προς τον σοσιαλισμό και στην Ελλάδα κυριαρχούσαν οι συνταγματάρχες, σχεδίασε, μαζί με τον δολοφονημένο από τις «Ερυθρές Ταξιαρχίες» ηγέτη της Χριστιανοδημοκρατίας Άλντο Μόρο, τον «Ιστορικό Συμβιβασμό». Ήταν  μια στρατηγική συνάντησης, στο πεδίο των δημοκρατικών θεσμών και κατακτήσεων, των δύο μεγάλων πολιτικών ρευμάτων της γειτονικής χώρας. Την ίδια εποχή, στην Ελλάδα, ο Λεωνίδας Κύρκος, αντιμετώπισε αρκετή χλεύη και πολλή άρνηση όταν τόλμησε να μιλήσει για Εθνική Αντιδικτατορική Ενότητα. Οι απροσκύνητοι Έλληνες θα κατοχύρωναν πιστοποιητικά αντιστασιακής δράσης, με ένα περασματάκι έξω από το Πολυτεχνείο και μετά, πάλι εκ του ασφαλούς, θα έβαζαν στο ίδιο τσουβάλι τους πραγματικά γενναίους του αντιδικτατορικού αγώνα, με όσους, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, υπεξαίρεσαν την εξέγερση του Νοέμβρη.

Αυτήν την περίοδο, για να αναφερθούμε μόνο σ’ αυτόν τον τομέα, το ελληνικό συνδικαλιστικό κίνημα δίνει μάχες οπισθοφυλακής, που εξατμίζονται από τον χαλασμό που προκαλούν οι μπαχαλάκηδες. Όταν υπήρξαν ευκαιρίες να μπει μια στοιχειώδης τάξη στο Ασφαλιστικό, όλος ο καημός ήταν η κατοχύρωση των προνομίων όσων εργάζονταν στις ΔΕΚΟ και στον Δημόσιο. Μετανάστες, άνεργοι, γυναίκες ήταν πάντα έξω από την  ομπρέλα των Ελλήνων συνδικαλιστών. Μια προσπάθεια που έγινε στα πρώτα χρόνια του ΠαΣοΚ, από τον αείμνηστο Ορέστη Χατζηβασιλείου,  για ένα συνδικάτο κάπως αυτονομημένο από την κυβερνητική πολιτική σκοπιμότητα, υπονομεύτηκε πολύ γρήγορα και από κάτι κομματικούς, που ήξεραν την διαδρομή. Συνδικαλισμός, ο πιο σύντομος και σπαρμένος με ρόδα δρόμος, για την Βουλή.

Στην Ιταλία, που δεν κατατάσσουν την συνεννόηση και τον συμβιβασμό στον χώρο των αμαρτημάτων, υπήρξε κιόλας μια συμφωνία ανάμεσα στον Μοντ και το αριστερό και μαζικότερο Συνδικάτο. Οι Ιταλοί δεν… τόλμησαν να εμπλακούν σε εμφύλιο, ο δικός μας ήρωας έχει κιόλας αποκατασταθεί από το ΚΚΕ, γιατί έσυρε το μεγαλύτερο αντιστασιακό κίνημα της Ευρώπης, στην συντριβή.  Αρνήθηκαν, τέτοιες εποχές, την σπατάλη των Ολυμπιακών, όταν εμείς σεληνιαστήκαμε για την «Νέα Μεγάλη Ιδέα» και είπαμε τον Μιχάλη Παπαγιαννάκη, «γκρινιάρη», γιατί προέβλεπε, έναν από τους βασικούς λόγους, της οικονομικής μας καταστροφής. Και σήμερα ο αυστηρός Πρόεδρος της ΓΣΕΕ παρακολουθεί την ανεργία να φθάνει εκεί που φθάνει και το μόνο που κάνει, είναι να «ντύνει» με βαρύγδουπες λέξεις την  αμήχανη αδιαλλαξία του. Η Ιταλίδα συνάδελφός του, δεν «ντρέπεται» να συνομιλεί και να συμφωνεί με τον Πρωθυπουργό της χώρας της.

Ξέρω. Σήμερα πάλι το ζήτημα είναι μνημονιακοί και αντιμνημονιακοί,  προσκυνημένοι και καθυστερημένοι, ρεαλιστές και υπερήφανοι, κλπ, κλπ. Τα γεφύρια στον τόπο μας είναι πάντα γκρεμισμένα. Ευτυχώς το έργο έγινε στο Ρίο-Αντίριο, ενώθηκε ο Μοριάς με την Ρούμελη. Γιατί, επειδή και οι γείτονες έχουν τα στραβά τους, η Καλαβρία ακόμα να ενωθεί με την Σικελία και λένε, πως τα λεφτά που φαγώθηκαν για τις μελέτες, είναι περισσότερα από τον αρχικό προϋπολογισμό της κατασκευής του έργου. Το ερώτημα λοιπόν παραμένει: ούνα φάτσα, ούνα ράτσα;

Eurogroup 21-02-2012 του Γιώργου Προκοπάκη

Eurogroup 21-02-2012

του Γιώργου Προκοπάκη*

από Αριστερή Στρουθοκάμηλο

Στις 27/10/2011 η Ευρωζώνη αποφάσισε την παροχή του 2ου πακέτου στήριξης προς την Ελλάδα. Βασικός στόχος ήταν η μείωση του ελληνικού χρέους στο θεωρούμενο ως βιώσιμο 120% του ΑΕΠ το 2020. Το πακέτο προέβλεπε (α) τη μείωση του ελληνικού χρέους κατά €100 δισ ως «συμβολή του ιδιωτικού τομέα» μέσω του προγράμματος ανταλλαγής ομολόγων (PSI+), (β) την παροχή νέου δανείου €130 δισ (συνολικά περίπου €168 δισ με τα υπόλοιπα του Μνημονίου 1), (γ) την εφαρμογή σειράς δομικών αλλαγών στην ελληνική οικονομία και το δημόσιο ώστε η χώρα να μπορέσει να ανακτήσει την ανταγωνιστικότητά της.
 Τι αποφασίσθηκε στις 21/2/2012

Από τις 27/10/2011 μεσολάβησαν πολλά τα οποία έκαναν ακόμη πιο δυσχερή την ελληνική θέση. Η έκθεση βιωσιμότητας του ελληνικού χρέους της τρόικας (15/2/2012) υπεδείκνυε ότι με τις νέες συνθήκες, ο στόχος χρέους 120% του ΑΕΠ το 2020 ήταν ανέφικτος, ακόμη και εάν το πρόγραμμα μπορούσε να εκτελεσθεί κατά γράμμα. Στο Eurogroup επαναβεβαιώθηκε η επιθυμία των εταίρων, έστω και με βαριά καρδιά, να συνεχίσει η Ελλάδα την ευρωπαϊκή της πορεία και ελήφθησαν τα μέτρα που θα μπορούσαν να διασφαλίσουν τη θέση της χώρας στην Ευρωζώνη – αρκεί βέβαια η Ελλάδα να κάνει από τη μεριά της ό,τι απαιτείται.

Η φιλοσοφία της απόφασης

Η φιλοσοφία της απόφασης της 21/2/2012 είναι λίγο-πολύ η ίδια με αυτήν των αποφάσεων των συνόδων κορυφής της 21/7 και 27/10:
Παρέχεται στην Ελλάδα μια περίοδος δέκα ετών με μειωμένες απαιτήσεις εξυπηρέτησης (και πρακτικώς μηδενικές) αναχρηματοδότησης του χρέους της, ώστε να γίνουν όλες οι απαραίτητες αλλαγές και να ορθοποδήσει η χώρα.

Το πρόσθετο στοιχείο της τελευταίας απόφασης είναι η περαιτέρω ελάφρυνση όλων των απαιτήσεων εξυπηρέτησης του χρέους μέχρι το 2015, ώστε να μπορέσει να αντιμετωπίσει τα πρόσθετα προβλήματα της παρατεινόμενης ύφεσης και του δυσμενούς διεθνούς περιβάλλοντος.

Οι λεπτομέρειες της απόφασης

Το 2ο πακέτο στήριξης ήταν πάντα ένα και ενιαίο, με δύο συστατικά: το PSI και το δάνειο. Ό,τι περισσότερο μπορούσε να εξοικονομηθεί από το PSI, τόσο περισσότερα χρήματα θα μπορούσαν να προστεθούν στα «φρέσκα» €130 δισ του δανείου.

Η μείωση του χρέους

Το PSI κατέληξε σε κούρεμα των ιδιωτών δανειστών 53.5%. Με την υποστήριξη της Ευρωζώνης η Ελλάδα προχωράει στην εισαγωγή ρητρών συλλογικής δράσης (CAC) στη νομοθεσία της, ώστε είτε υπό την απειλή είτε από την ενεργοποίησή τους, η συμμετοχή εθελοντική ή «αναγκαστικά εθελοντική» να φθάσει πρακτικά το 100%. Αυτό αντιστοιχεί σε διαγραφή χρέους περίπου €107 δισ. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη διαγραφή χρέους στην ιστορία!

Από το απομένον χρέος προς τους ιδιώτες (σύνολο περίπου €100 δισ), €70 δισ ανταλλάσσονται με ομόλογα μακράς ωρίμανσης (λήξης) με χαμηλό επιτόκιο και €30 δισ αναλαμβάνονται από τον EFSF με χρήματα από τη δανειακή σύμβαση των €130 δισ. Το επιτόκιο των νέων ομολόγων κλιμακώνεται από το απίστευτα χαμηλό 2% μέχρι το 2015, στο 3% μέχρι το 2020 και 4.3% εφεξής. Στο μακροπρόθεσμο επιτόκιο προστίθεται ένα μικρό ποσοστό σε περίπτωση που η Ελλάδα πετύχει ρυθμούς ανάπτυξης πέραν των προβλεπομένων από την τρόικα. Κατά μέσο όρο μέχρι το 2042 το επιτόκιο διαμορφώνεται στο 3.65% - τα ελληνικά ομόλογα πριν το κούρεμα έχουν μέσο επιτόκιο περίπου 4.6% (και για τη διπλάσια ονομαστική αξία).

Στην ελάφρυνση του ελληνικού χρέους συμμετέχουν εμμέσως η ΕΚΤ και οι Κεντρικές Τράπεζες των χωρών της Ευρωζώνης με τα ελληνικά ομόλογα που αγόρασαν για να στηρίξουν την ελληνική αγορά ομολόγων, κατανέμοντας τα «κέρδη» τους (διαφορά ονομαστικής τιμής και τιμής κτήσης) στις κυβερνήσεις οι οποίες με τη σειρά τους θα τα παράσχουν στην Ελλάδα. Με το σχήμα αυτό επιτυγχάνεται περαιτέρω μείωση του ελληνικού χρέους (ο χρονικός ορίζοντας δεν είναι σαφής) περίπου €20 δισ.

Το σημαντικό στη μείωση του χρέους με τα επιτόκια που συμφωνήθηκαν είναι η ελάφρυνση του προϋπολογισμού, δηλαδή είτε η άρση της ανάγκης λήψης πρόσθετων (υφεσιακών) μέτρων είτε η απελευθέρωση πόρων για άλλους σκοπούς, π.χ., αναπτυξιακούς. Ειδικά για την περίοδο μέχρι το 2015, οι απαιτήσεις για την εξυπηρέτηση του χρέους (τόκοι) μειώνονται κατά €7.2 δισ περίπου ή 3.3% του σημερινού ΑΕΠ – κάθε χρόνο! Ο προϋπολογισμός 2012 εκπονήθηκε με πρόβλεψη μείωσης τόκων κατά €5 δισ.

Το δάνειο των €130 δισ (που είναι €168 δισ)

Το δάνειο του 2ου πακέτου είναι €130 δισ στα οποία θα πρέπει να προστεθούν τα υπόλοιπα του Μνημονίου 1 περίπου €38 δισ, σύνολο €168 δισ. Απ’ αυτά,

1. €30 δισ προορίζονται για το PSI 

2. περίπου €15 δισ προορίζονται για ανάγκες αναχρηματοδότησης του χρέους (π.χ., κάλυψη της πιθανής μη συμμετοχής εθελοντών στην ανταλλαγή ομολόγων) 

3. περίπου €10 δισ προορίζονται για μετατροπή βραχυπρόθεσμου σε μακροπρόθεσμο δανεισμό 

4. περίπου €12 δισ προορίζονται για αύξηση διαθεσίμων του Δημοσίου

Δηλαδή, ένα σύνολο περίπου €67 δισ δεν αποτελεί νέο χρέος, αλλά διευθέτηση παλαιού με καλύτερους όρους. Επιπροσθέτως, ένα ποσόν €30 δισ (ίσως έως €50 δισ) που προορίζεται για την επανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών είναι προσωρινό χρέος, δεδομένου ότι θα ανακτηθεί εντός πενταετίας. Επίσης, ένα ποσόν τουλάχιστον €12 δισ προορίζεται να καλύψει τα «φέσια» του ελληνικού δημοσίου (οφειλές από μη επιστροφή ΦΠΑ, προς κατασκευαστές, προμηθευτές, παλαιά χρέη νοσοκομείων και τοπικής αυτοδιοίκησης). Τα υπόλοιπα του γιγαντιαίου δανείου θα καλύπτουν τους τόκους και τα όποια ελλείμματα μέχρι το 2015.

Τι υποχρεώσεις αναλαμβάνει η Ελλάδα

Οι υποχρεώσεις της Ελλάδας είναι δύο ειδών:

Οι άμεσα σχετιζόμενες με τα «λογιστικά», δηλαδή, (α) η δημιουργία ταμείου στο οποίο θα καταβάλλονται τα ποσά που αφορούν την ικανοποίηση των δανειακών υποχρεώσεων, (β) η ενσωμάτωση στη νομοθεσία της πρόβλεψης για ικανοποίηση των δανειακών υποχρεώσεων κατά προτεραιότητα, (γ) η αποδοχή «τεχνικής βοήθειας» από τους εταίρους ώστε να διασφαλισθεί η εκτέλεση του προγράμματος. Ας έχουμε υπ’ όψιν βέβαια ότι περισσότερο από το 75% του ελληνικού χρέους θα είναι οφειλή προς το δημόσιο 16 κρατών της Ευρωζώνης και προς το ΔΝΤ (το οποίο με όσα κακά και να του προσάπτονται δεν παύει να χρηματοδοτείται από 170 χώρες του πλανήτη).

Οι υποχρεώσεις της έναντι της Ευρωζώνης, δηλαδή, η ραγδαία μεταρρύθμιση του συνόλου του δημόσιου τομέα, η αλλαγή του οικονομικού μοντέλου της χώρας με την απελευθέρωση της οικονομίας από τα πελατειακά δεσμά του κράτους-πατερούλη – και βεβαίως η πιστή τήρηση των προβλέψεων του Μνημονίου 2 όπως ψηφίστηκε στις 12/2.

Επίλογος

Με την απόφαση της 21/2/2012 διασφαλίσθηκε το ένα σκέλος της εξίσωσης της παραμονής της Ελλάδας στο ευρώ. Οι εταίροι προσφέρουν ένα πλαίσιο στο οποίο μπορεί να κινηθεί η Ελλάδα ώστε σε περίπου δέκα χρόνια να καταφέρει να απαλλαγεί από τις αγκυλώσεις του παρελθόντος και να συμβαδίσει με την υπόλοιπη Ευρώπη. Το άλλο σκέλος της μακροπρόθεσμης παραμονής της Ελλάδας στο ευρώ αφορά την ικανότητα και προσήλωσή μας, κινούμενοι στο πλαίσιο αυτό, να επιτύχουμε τους στόχους του προγράμματος. Τώρα πια είναι δική μας υπόθεση!