ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Κυριακή, 5 Δεκεμβρίου 2010

Το Πανεπιστήμιο-αντίδοτο




Το κείμενο του Α. Λιάκου σχετικά με τη μεταρρύθμιση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση θέτει σημαντικά ερωτήματα που δείχνουν πόσο αστεία είναι η απόλυτη θέση, υπέρ ή κατά της προτεινόμενης από το υπουργείο μεταρρύθμισης. Πόσο αναγκαίο είναι να συζητήσουμε, τα χαρακτηριστικά της νέας κοινωνίας στην οποία είμαστε υποχρεωμένοι να ζήσουμε, τι πανεπιστήμιο θέλουμε και μετά πως το φτιάχνουμε. Συμφωνούμε απόλυτα ότι από τη μια πλεονάζει η προχειρότητα και από την άλλη, η άρνηση. Θα πρόσθετα ότι κανείς, πλην ελαχίστων, δεν θέλει πραγματική μεταρρύθμιση στην εκπαίδευση συνολικά. Και δεν θέλει, γιατί δεν ξέρει τι κοινωνία και τι σχολεία θέλει. Οπότε, μπροστά στο άγνωστο, προτιμά να καταφεύγει σε προσχηματικά ή ηχηρά όχι. (Leo)

Του Αντώνη Λιάκου,    ΒΗΜΑ, 5.12.10

Η μεταρρύθμιση στα πανεπιστήμια αφορά μείζον διακύβευμα: τον ρόλο της γνώσης στη νέα διευθέτηση της ελληνικής κοινωνίας. Η οικονομική κατάρρευση θα αφήσει δυσεπούλωτες πληγές στο σώμα της. Θα μειώσει δραματικά και άνισα το βιοτικό επίπεδο και τις αμοιβές, έχει ήδη διαλύσει το θεσμικό πλαίσιο της εργασίας, και θα σκοτώσει το κράτος πρόνοιας. Η κοινωνία μέσα στα επόμενα χρόνια θα καταλήξει περισσότερο διχασμένη και άνιση. Το ερώτημα είναι: τι μπορεί να γίνει και τι θέλουμε να γίνει στην εκπαίδευση; Η εκπαίδευση αξίζει να ιδωθεί και θα πρέπει να λειτουργήσει ως το αντιστάθμισμα τόσο στον οικονομικό ξεπεσμό της χώρας σε οικονομία της περιφέρειας όσο και στις κοινωνικές συνέπειες αυτού του ξεπεσμού, στον διχασμό ανάμεσα σε μια υπερευημερούσα τάξη και σε μια θάλασσα φτωχών.
Στον παγκοσμιοποιημένο ορίζοντα η πικρή αλήθεια είναι ότι η ελληνική κοινωνία δεν δικαιούται και δεν μπορεί να διεκδικήσει, κάτω από τις υπάρχουσες συνθήκες, καλύτερη ζωή απ΄ ό,τι αντιστοιχεί στις παραγωγικές της δυνατότητες. Ακόμη και αν αλλάξουν οι όροι διευθέτησης του συνολικού ευρωπαϊκού χρέους, πάλι το μέλλον διαγράφεται δύσκολο. Αν η εκπαίδευση ως μοχλός ανάπτυξης της οικονομίας είναι η αναγκαία σύλληψη, είναι όμως ανεπαρκής αν δεν την αντιμετωπίσουμε ταυτόχρονα ως μοχλό αντιστροφής της κοινωνικής διαφοροποίησης, ως αντίβαρο στον κοινωνικό διχασμό. Τι θέλουμε επομένως; Οφείλουμε να επιδιώξουμε μια εκπαίδευση ουσιαστική, αποτελεσματική, που να ανταποκρίνεται στις δομικές μεταβολές που έχουν συμβεί στις επιστήμες και στη γνώση, που να δίνει δυνατότητες σ΄ αυτούς που δεν έχουν, ανοιχτή ώστε να διευκολύνει και να μην κλείνει την πρόσβαση, να ενθαρρύνει την κινητικότητα προς όλες τις κατευθύνσεις, που δεν ανέχεται στεγανά, που επιβραβεύει τη δημιουργικότητα και τη φαντασία. Αν βρισκόμαστε σε απορία οικονομικού κεφαλαίου, πρέπει να δημιουργήσουμε κεφάλαιο με τα μυαλά των νέων που θα εκπαιδεύσουμε. Κεφάλαιο κινητικό και με ευχέρεια εφαρμογών. Αλλά προπαντός κεφάλαιο του οποίου η διασπορά στην κοινωνία μπορεί να αντισταθμίσει την κατανομή του οικονομικού κεφαλαίου.

Ολα αυτά βέβαια μοιάζουν με διακηρύξεις καλών προθέσεων. Μπορείς να δημιουργήσεις καλά πανεπιστήμια και ταυτόχρονα δημοκρατικά πανεπιστήμια; Να το δύσκολο πρόβλημα. Η διάσωση και η ενίσχυση του δημόσιου Πανεπιστημίου είναι μονόδρομος. Αλλά γύρω από το δημόσιο εδώ και πολλές δεκαετίες έχουν αναπτυχθεί λογής-λογής αναρριχητικά φυτά. Πρέπει να εκδιωχθούν οι καταπατητές. που δεν είναι μόνο όσοι φοιτητές καταχρώνται το άσυλο, αλλά και κάθε λογής ασυλίες και προνόμια καθηγητών και προσωπικού. 

Το κείμενο διαβούλευσης που δόθηκε στη δημοσιότητα αναμέναμε να είναι ένα βαρύνουσας σημασίας ντοκουμέντο που θα αναλύει την κατάσταση της εκπαίδευσης στην Ελλάδα και θα χαράσσει προοπτικές. Αντ΄ αυτού προχειρότητα. Ποια επιτροπή με γνώση και κύρος ανέλαβε την προετοιμασία των ιστορικών αυτών μεταρρυθμίσεων; Εχει ονοματεπώνυμο; Ή γράφεται με τη μέθοδο copypaste; Πάντως είναι τρεις οι βασικές ιδέες που προτείνονται για το νέο Πανεπιστήμιο. Μία απολύτως κακή, μία υπό όρους καλή ή κακή, και μία καλή.

Απολύτως κακή είναι η μεταφορά του μοντέλου της εργασιακής επισφάλειας στο Πανεπιστήμιο με την καταδίκη του νέου επιστημονικού δυναμικού να διδάσκει αλλά χωρίς δυνατότητα επιστημονικής έρευνας, με τη μετατροπή του σε delivery λέκτορες χωρίς προοπτικές. Αλλά τα πρώτα χρόνια ενός ερευνητή είναι τα πιο παραγωγικά και πρωτότυπα, κάτι που πολλαπλασιασμένο αφορά συνολικά την ανάταξη της έρευνας στην Ελλάδα. Βέβαια, διαφυλάσσονται ακέραια τα προνόμια των «εντός», με κλειστές εξελίξεις ή με δικαίωμα να επιλέξουν οι τακτικοί καθηγητές αν επιθυμούν να κρίνονται ή όχι! 

Η υπό όρους καλή ή κακή ιδέα είναι η εξασφάλιση της αυτονομίας και της ισχυρής διοίκησης του Πανεπιστημίου. Είναι παράδοξο οι καλύτεροι διαχειριστές της ελληνικής οικονομίας σήμερα (βλ. Ράπανος, Στουρνάρας, Χριστοδουλάκης, Χαρδούβελης κ.ά.) να προέρχονται από το Πανεπιστήμιο, και το ίδιο να προκηρύσσει θέσεις πρυτάνεων ανά τα πέρατα της Γης. Το ζήτημα είναι να εξασφαλιστούν οι συνθήκες εκλογής άξιων ανθρώπων, και να γίνει η διεύθυνση του Πανεπιστημίου ελκυστική και όχι απωθητική για σοβαρούς ανθρώπους με φιλόδοξες ιδέες. Το επιχείρημα ο πρύτανης να μην εξαρτάται από εκείνους που τον εκλέγουν, αν εφαρμοζόταν στους δήμους θα σήμαινε προκήρυξη των θέσεων δημάρχων, και στην κλίμακα της χώρας θα έπρεπε να προκηρύσσεται ακόμη και η θέση του Πρωθυπουργού. Εκφράζουν βαθιά δυσπιστία προς την αρχή της δημοκρατίας παρόμοιες ιδέες. Είναι όμως θετική η αποδέσμευση από το δημόσιο λογιστήριο, αρκεί η αυτοδιαχείριση των χρημάτων από το Πανεπιστήμιο να μην καταλήξει σε αυτοδιαχείριση της φτώχειας και στην επιβολή διδάκτρων.

Τέλος, η καλή ιδέα είναι η δυνατότητα αναδιοργάνωσης προγραμμάτων, σχολών και τμημάτων. Ο τρόπος με τον οποίο οργανώνονται τμήματα και προγράμματα στο Πανεπιστήμιο είναι απίστευτος. Δίπλα σε εξαιρετικά προγράμματα υπάρχουν ιδιοτελή σκουπίδια, δίπλα σε τμήματα με εύρος σχολής υπάρχουν τμήματα-οικογενειακά μικρομάγαζα. Μια αναδιοργάνωση σε σχολές, τμήματα και δικτυώσεις προγραμμάτων θα αναδείκνυε μια τρομερή δυναμική, αν το Πανεπιστήμιο αποδεσμευθεί από τη βολή, τα μικροσυμφέροντα και τις επιστημονικές αδράνειες. Θα έδινε επίσης τη δυνατότητα στους φοιτητές να επιλέξουν και να συγκροτήσουν τα προγράμματα που τους ταιριάζουν.

Υπάρχει ασφαλώς αντίδραση σ΄ αυτές τις προτάσεις.

Εν μέρει είναι μεταφερόμενη από τη γενική δυσανεξία και το άγχος ότι η χώρα κατολισθαίνει από το κακό στο χειρότερο. 

Εν μέρει εκφράζουν την προσκόλληση στα προνόμια και στη συντήρηση. 

Τέλος, πολλοί ανακάλυψαν τη νοσταλγία του χουμπολτιανού Πανεπιστημίου και της αδέσμευτης έρευνας, τα οποία ουδέποτε υπήρξαν με τον νοσταλγικό τρόπο που τα φαντάζονται τώρα. Ολες αυτές οι αντιδράσεις θυμίζουν ναυαγό που αγκαλιάζει τα κύματα για να επιπλεύσει. Δεν είμαι αισιόδοξος για την πορεία της χώρας. Θεωρώ όμως ότι το αντίδοτο στη μελαγχολία είναι η δράση. Και το αντίδοτο στην τριτοκοσμική υποβάθμιση της χώρας και της πλειοψηφίας των κατοίκων της είναι η δράση για μια καλή, δημόσια, ανοιχτή σε όλους και ανοιχτή στον κόσμο εκπαίδευση.

Ο κ. Αντώνης Λιάκος είναι καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Υπογραμμίσεις δικές μου.Διαβάστε περισσότερα: http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=122&artId=371413&dt=05/12/2010#ixzz17E34OtWw

3 σχόλια:

  1. "Το κείμενο διαβούλευσης που δόθηκε στη δημοσιότητα αναμέναμε να είναι ένα βαρύνουσας σημασίας ντοκουμέντο που θα αναλύει την κατάσταση της εκπαίδευσης στην Ελλάδα και θα χαράσσει προοπτικές. Αντ΄ αυτού προχειρότητα. Ποια επιτροπή με γνώση και κύρος ανέλαβε την προετοιμασία των ιστορικών αυτών μεταρρυθμίσεων; Εχει ονοματεπώνυμο; Ή γράφεται με τη μέθοδο copypaste; Πάντως είναι τρεις οι βασικές ιδέες που προτείνονται για το νέο Πανεπιστήμιο. Μία απολύτως κακή, μία υπό όρους καλή ή κακή, και μία καλή."

    H πιο εμπεριστατωμένη κριτική στην προετοιμασία της μεταρρύθμισης μέσα σε λίγες αράδες. Με μεγάλο σεβασμό στον πανεπιστημιακό δάσκαλο και η τρίτη βασική ιδέα είναι υπό όρους καλή ή κακή.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Aγαπητοί φίλοι, εγώ εκτός των άλλων θα κρατήσω τον επίλογο περί αδέσμευτης έρευνας που δεν υπήρξε ποτέ. Είναι αστείο να επικαλείται κάποιος με στοιχειώδη γνώση της ιστορίας ότι η επιστημονική έρευνα υπήρξε ποτέ αδέσμευτη και ανεξάρτητη από τις απαιτήσεις τις παραγωγής και τις κοινωνικές ανάγκες. Ενδεικτικά αναφέρω ότι η πρώτη (ατμο)μηχανή που φτιάχτηκε, η μηχανή του Νίκορματ, φτιάχτηκε για να αντλεί το νερό από τα ορυχεία κάρβουνου στην Αγγλία. Αλλά στην Ελλάδα του 2010, η "επιστημονικές" αναλύσεις της Αριστεράς είναι πιο πίσω και από τη βιομηχανική επανάσταση.

    ΑπάντησηΔιαγραφή