ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Δευτέρα, 6 Ιανουαρίου 2014

Το παράδειγμα του καινούργιου



Γίνεται μεγάλη συζήτηση για την πάλη του παλιού με το νέο, για την ανάγκη να προχωρήσει μπροστά η χώρα, αφήνοντας πίσω της πρακτικές, στερεότυπα και συμπεριφορές που την οδήγησαν στην καταστροφή, για την ιστορική συγκυρία που δε συγχωρεί την αβελτηρία του πολιτικού κατεστημένου, για τις μεταρρυθμίσεις που δε γίνονται.

Η πικρή αλήθεια είναι ότι από το σημερινό πολιτικό κατεστημένο (κυβέρνηση και αντιπολίτευση) όχι δεν απλά δεν μπορούμε να περιμένουμε πολλά, αλλά δεν έχουμε να περιμένουμε τίποτα. Έχοντας μοιράσει τους ρόλους τους σε μια παρωδία πολιτικού παίγνιου για το μόνο που ενδιαφέρονται είναι η σωτηρία και επιβίωσή τους, καθώς και η προστασία του πελατειακού κράτους που εξέθρεψαν, παρά η προκοπή της κοινωνίας και η πρόοδος της χώρας.

Υπήρξαν εποχές, όπου ‘δέναν τα σκυλιά με τα λουκάνικα και τα λεφτά έπεφταν από τον ουρανό. Ήταν οι εποχές της επιδοτούμενης «πολιτιστικής επανάστασης» της Μεταπολίτευσης, όπου απίστευτου ύψους πόροι διατέθηκαν για έργα βιτρίνας, για απερίγραπτα «τοπικά φεστιβάλ», για ανοικονόμητους, βραδυκίνητους και αναποτελεσματικούς κρατικούς φορείς παρέμβασης και κρατικής χειραγώγησης της όποιας πολιτιστικής παραγωγής. Από τα χρόνια αυτά δεν απέμειναν ούτε δομές, ούτε έργα που θα τα θυμούνται οι μελλοντικές γενιές. Τις εποχές εκείνες διάφοροι οργανισμοί και καλλιτέχνες θαμώνες του κρατικού πρυτανείου (και όψιμοι επαναστάτες της πλάκας) θησαύρισαν απομυζώντας επιδοτήσεις και επιχορηγήσεις αμφιβόλου νομιμότητας και εγνωσμένης ανηθικότητας συναλλαγής. 

Και μετά ήρθε το τέλος του ονείρου τα δάνειας ευημερίας. Τα λεφτά σταμάτησαν να πέφτουν από τον ουρανό. Τα τοπικά φεστιβάλ έπαψαν να διοργανώνονται. Οι τοπικοί άρχοντες αδιαφόρησαν για την προαγωγή του τοπικού πολιτισμού, νιώθοντας τη βαριά ανάσα του ελέγχου που επέβαλαν οι δανειακές συμβάσεις της χώρας. Ο πέλεκυς των περικοπών έπεσε επί δικαίων και αδίκων και η χρεοκοπημένη χώρα άρχισε να πορεύεται με υποπολλαπλάσια κονδύλια για τον πολιτισμό.

Ένας από τους δημόσιους οργανισμούς που βρέθηκε στη δίνη των περικοπών, της εξυγίανσης και του εξορθολογισμού είναι και η πολύπαθη Εθνική Λυρική Σκηνή της χώρας. Ένας οργανισμός που βίωσε πολλές περιπέτειες, που είδε τον προϋπολογισμό του να περικόπτεται δραματικά και που, παρόλα αυτά, αποτέλεσε την πιο ευχάριστη έκπληξη του 2013.

Οι άνθρωποι του Εθνικής Λυρικής Σκηνής αντί να μεμψιμοιρούν, να κλαίγονται και να απευθύνουν κατάρες «στο μνημονιακό Μινώταυρο» και τους «σκοτεινούς κύκλους που συνωμοτούν για να εξαφανίσουν τον ελληνικό πολιτισμό με πρόσχημα την κρίση», αντί να πέσουν στη δίνη της εσωστρέφειας, του αυτό-οικτιρμού και της γκρίνιας, έκαναν το ακριβώς αντίθετο. Βγήκαν κυριολεκτικά στους δρόμους της πρωτεύουσας. Πότε περιδιαβαίνοντας κεντρικές λεωφόρους τραγουδώντας, πότε οργανώνοντας πολιτιστικές παρεμβάσεις στη Βαρβάκειο Αγορά, πότε πραγματοποιώντας τις πρόβες τους ανοιχτές σε διάφορα σημεία της πόλης ξεκινώντας από το νέο Μουσείο της Ακρόπολης και φτάνοντας μέχρι την πλατεία Κοτζιά.

Οι άνθρωποι της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, από τον καλλιτεχνικό της διευθυντή μέχρι τον τελευταίο εργάτη, ενσυνείδητα αποφάσισαν να επιστρέψουν στην κοινωνία τον πλούτο που δικαιωματικά της αξίζει. Σεβόμενοι το γεγονός ότι ο οργανισμός χρηματοδοτείται από τον κρατικό προϋπολογισμό, δηλαδή από τους πολίτες, αποφάσισαν και έπραξαν πάραυτα: θέλησαν να επιστρέψουν στην κοινωνία το έργο τους, προσφέροντας τους υψηλού επιπέδου ψυχ-αγωγία σε μια εποχή ευτέλειας και μιζέριας. Έδωσαν, επίσης, στο κοινό, τη χαρά της συμμετοχής και, εν τέλει, μέθεξης με μια υψηλή τέχνη, αυτή της όπερας.

Η Εθνική Λυρική Σκηνή είναι το παράδειγμα του καινούριου. Παρόμοια παραδείγματα υπάρχουν και σε άλλους, πολλούς χώρους. Από αυτούς θα προέλθει το καινούριο και όχι μέσα από πολιτικές διαδικασίες γνωστές, τετριμμένες και αναποτελεσματικές. Το καινούριο γεννιέται ως συνήθως μέσα από τις βαριές ωδίνες του τοκετού. Ο τοκετός αυτός θα κρατήσει καιρό, ίσως αρκετά ακόμη χρόνια, μα τα πρώτα του σημάδια είναι ορατά, ευδιάκριτα και ελπιδοφόρα.

Δημοσιεύτηκε στο portal του ραδιοσταθμού «Αθήνα 9,84 fm»

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου