ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Τρίτη, 20 Μαΐου 2014

Μια γραμμή στην άμμο


του Αρίστου Δοξιάδη από την Καθημερινή

Επί δεκαετίες είχαμε μια ευρύτατη συναίνεση να ανεχόμαστε τα αυθαίρετα και να μην τιμωρούνται οι ιδιοκτήτες. Θυμάμαι την κυρία Παπαρήγα να εξηγεί ότι είναι αντιλαϊκό η κυβέρνηση να επιβάλλει πρόστιμα και να κατεδαφίζει οικοδομές στις εξοχές της Αττικής, γιατί οι λαϊκές οικογένειες έχουν δικαίωμα στο εξοχικό σπίτι και δεν μπορούν να αγοράσουν νόμιμα οικοδομήσιμα οικόπεδα. Με τα χρόνια, τα αυθαίρετα κτισμάτα έγιναν εκατοντάδες χιλιάδες. Οταν το πλήθος είναι τόσο μεγάλο, δύσκολα βρίσκεται καλή λύση. Είναι πολιτικά και τεχνικά ανέφικτο να κατεδαφιστούν όλα ή έστω ένα σημαντικό ποσοστό τους. Αν, αντί για αυτό, επιβληθούν δρακόντεια πρόστιμα, αυτά δεν θα εισπραχθούν και θα είναι πολιτικά αδύνατο στη συνέχεια για το κράτος να κατασχέσει χιλιάδες περιουσίες.

Αν το κράτος δεν κάνει τίποτε, τότε θα συνεχίσει αμείωτη η παράνομη δόμηση. Αν ληφθούν μέτρα για να «τακτοποιηθούν» τα κτίσματα με καταβολή χαμηλού προστίμου, τότε οι πολίτες βλέπουν την αδυναμία του κράτους να κατεδαφίσει ή να κατασχέσει, και έτσι ενθαρρύνονται να κτίσουν την επόμενη γενιά αυθαιρέτων. Αν καταφέρει να ελέγξει τη νέα παράνομη δόμηση, αλλά δεν κάνει τίποτε για τα υπάρχοντα κτίσματα, τότε αυτά θα ρημάζουν σιγά σιγά καθώς οι ιδιοκτήτες δεν θα μπορούν να τα ανακαινίζουν ή να τα μεταβιβάζουν. Και αν ρημάζουν πολλά κτίρια, η ζημιά στο περιβάλλον και στην ποιότητα ζωής των γειτόνων είναι μεγάλη.

Παρ’ όλη τη μεγάλη έκταση του προβλήματος, σε μερικές ζώνες η αυθαίρετη δόμηση ήταν περιορισμένη, είτε επειδή το κράτος εστίαζε εκεί το αποτρεπτικό του έργο είτε επειδή δεν υπήρχε κοινωνική αποδοχή για εκείνη την αυθαιρεσία. Τέτοιες είναι οι ζώνες προστασίας αρχαιολογικών χώρων, όπως της Βραυρώνας και του Ραμνούντα, που είναι όαση άθικτου μεσογειακού τοπίου μέσα στην Αττική. Σε μικρότερο βαθμό, άθικτες είναι και οι περισσότερες παραλίες της χώρας, που δεν έχουν κατασκευές «πάνω στο κύμα». Υπήρχε μια συναίνεση ότι η παράκτια δόμηση είναι διαφορετική, ότι ο αιγιαλός είναι ταμπού. Γι’ αυτό, όσα αυθαίρετα κτίστηκαν σε παραλίες και αιγιαλούς δεν έχουν συμπεριληφθεί στις κατά καιρούς ευνοϊκές ρυθμίσεις για τα κτίσματα της ξηράς.

Ηρθε όμως το νομοσχέδιο για την «οριοθέτηση, διαχείριση και προστασία αιγιαλού και παραλίας» για να παραβιάσει το ταμπού. Προβλέπει διαδικασίες για τη νομιμοποίηση αυθαίρετων κατασκευών στον αιγιαλό. Το υπουργείο Οικονομικών επιμένει ότι θα αφορά μόνο όσες θα μπορούσαν να ήταν νόμιμες με τα ισχύοντα καθεστώτα, και με αυστηρές προϋποθέσεις. Πολλοί ειδικοί αντιτείνουν ότι ανοίγουν παράθυρα ερμηνείας, διαδικασίας και λαθροχειρίας που θα επιφέρουν πολύ περισσότερες νομιμοποίησεις, αλλά και θα σταματήσουν τις διαδικασίες κατεδάφισης για 3.000 κτίσματα στον αιγιαλό που έχουν αρχίσει να εκτελούνται πρόσφατα.

Φοβάμαι ότι το υπουργείο κάνει μεγάλο λάθος και οι συνέπειες θα είναι μη αναστρέψιμες. Το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι με όσα αυθαίρετα κτίσματα ήδη υπάρχουν και θα παραμείνουν, αλλά με αυτά που θα κτιστούν στη συνέχεια. Αν προχωρήσουν τώρα μερικές νομιμοποιήσεις και σταματήσουν οι κατεδαφίσεις, το άρρητο μήνυμα που θα εισπράξουν οι επίδοξοι νέοι καταπατητές είναι ότι το καθεστώς χαλάρωσε και ότι θα γίνουν ακόμα περισσότερες «τακτοποιήσεις» στο μέλλον. Αυτό δηλαδή που έχουν μάθει καλά οι αυθαιρετούχοι στην υπόλοιπη χώρα.

Ευτυχώς όμως η παράκτια ζώνη δεν είναι σαν την υπόλοιπη χώρα. Ο φαύλος κύκλος «δόμηση - τακτοποίηση - νέα δόμηση - νέα τακτοποίηση» είναι εφικτό να σπάσει, αρκεί να γίνουν τα πράγματα με τη σωστή σειρά. Η σειρά μπορεί να είναι η εξής: Το κράτος ζητάει από μια υπηρεσία δορυφορικής φωτογράφησης να λαμβάνει εικόνες από όλη την ακτογραμμή της χώρας συχνά, π.χ. κάθε μήνα. Μια μικρή υπηρεσία ή μια εταιρεία, με τη βοήθεια ειδικού λογισμικού, συγκρίνει κάθε νέα σειρά εικόνων με τις προηγούμενες και εντοπίζει τις νέες κατασκευές σε μια ζώνη μέχρι 50 μέτρα από το νερό. Διασταυρώνει με τις πολεοδομίες αν υπάρχει σχετική άδεια, πράγμα που στις περισσότερες περιπτώσεις θα μπορεί να γίνεται από βάση δεδομένων. Οταν δεν βρίσκεται η άδεια, γίνεται αυτοψία και διατάσσεται διακοπή εργασιών. Ο έλεγχος μπορεί να είναι πλήρης και έγκαιρος, δηλαδή πριν προχωρήσει πολύ η κατασκευή. Είναι τεχνικά εύκολο να σχεδιαστεί μια τέτοια διαδικασία και να υλοποιείται με μικρό κόστος. Αν οι φωτογραφίες αναρτώνται σε δημόσιο ιστότοπο, θα κινητοποιηθούν και εθελοντές. Παράλληλα, οι διαδικασίες κατεδαφίσεων που έχουν δρομολογηθεί συνεχίζονται, για να εμπεδωθεί η αίσθηση ότι το κράτος επιμένει στη νομιμότητα στον αιγιαλό.

Αν ύστερα από τρία χρόνια αυτά έχουν ως αποτέλεσμα να σταματήσουν σχεδόν όλες οι νέες παράνομες κατασκευές, τότε το κράτος μπορεί να ισχυριστεί, αξιόπιστα, ότι έχει τραβήξει μια γραμμή στην άμμο, που δεν θα παραβιαστεί από εδώ και μπρος. Και τότε θα είναι η στιγμή που μπορεί να μελετήσει την τακτοποίηση ορισμένων παλιών αυθαίρετων κατασκευών, για να μπορούν να αξιοποιηθούν. Αν όμως δεν τα καταφέρει, ας μη ρισκάρει με νομιμοποιήσεις που θα ανοίξουν τον ασκό του Αιόλου και ας τις αφήσει για επόμενους, πιο ικανούς, διαχειριστές της φυσικής κληρονομιάς. Σε κάθε περίπτωση, ας αφαιρέσει τις διατάξεις για τα αυθαίρετα από το σημερινό νομοσχέδιο.
* Ο κ. Αρίστος Δοξιάδης είναι συγγραφέας του βιβλίου «Το αόρατο ρήγμα: θεσμοί και συμπεριφορές στην ελληνική οικονομία».

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου