ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Πέμπτη, 27 Αυγούστου 2015

Γιάννης Πέππας:Η αποσύνθεση του ελληνικού κοινοτισμού.




από το blog Έρευνα και Λόγος


Τα περιβόητα σχέδια ανασυγκρότησης της αυτοδιοίκησης «Καλλικράτης» και «Καποδίστριας» κινήθηκαν σε μια λογική αθηνοκεντρισμού:  να συγκεντρωθούν υπηρεσίες και δραστηριότητες σε αστικά κέντρα και να αποψιλωθούν οργανικά και οργανωτικά οι περιφέρειές τους,Κοινότητες και οι μικροί οικισμοί.Στη χώρα μας υπήρχε μια μακρά παράδοση κοινοτισμού. Λειτουργούσαν δυναμικά αυτόνομες μονάδες παραγωγής και εμπορίου από τα χρόνια της σκλαβιάς.Η κάθε οικογένεια τότε είχε την δυναμική ενός ζωντανού κυττάρου που αξιοποιούσε κάθε σωματική και πνευματική ικμάδα.Έτσι,η γη μετατρεπόταν σε γόνιμο και καρπερό μέσο.Από τις πρώτες παραγόμενες ύλες με τη θαυμαστή οικοτεχνία καλυπτόντουσαν όχι μόνο όλες οι ανάγκες διαβίωσης και επιβίωσης,αλλά και εκφραζόντουσαν υψηλής καλαισθησίας μορφές λαϊκής τέχνης.Από τη ντομάτα φτιαχνόταν όλος ο απαιτούμενος πελτές για την κουζίνα της νοικοκυράς.Τα άφθονα σύκα ξεραμένα στον ήλιο ε- ξασφάλιζαν το υγιεινό γλυκό για όλο τον χρόνο.Το γάλα των ζώων πολλαπλασιαζόταν σ΄ ένα σωρό διατροφικά παράγωγα: τυριά,γιαούρτι,βούτυρο,ζυμαρικά.Από το μαλλί καλυπτόντουσαν οι ανάγκες της ένδυσης,οργανωνόταν όλος ο οπλισμός της οικίας σε κλινοσκεπάσματα και λογής υφάσματα.Από τα ίδια υλικά προέκυπταν εξαιρετικές καλλιτεχνίες από αργαλειούς και βελόνες που διακοσμούσαν το εσωτερικό δωματίων,πλούταιναν τα προικιά,κοσμούσαν τις εκκλησίες.Πέρα από αυτά,η μακρόχρονη πείρα,η κατασταλαγμένη σοφία όπως την συσσώρευε η προφορική παράδοση και η από γενιά σε γενιά γνώση απόσταζε πρακτικά ιάματα και γιατροσόφια που συνέθεταν μια αρχική ιατρική φροντίδα,περίθαλψη και αντιμετώπιση της αρρώστιας. 
Όλο αυτό το απίστευτο εύρος δραστηριοτήτων και υπηρεσιών που ανέκυπταν από την οργάνωση και λειτουργία της κοινότητας δεν εξυπηρετούσαν μόνο τις κοινωνικές της ανάγκες,αλλά ανέδυαν κάτι πολυτιμότερο και υψηλότερο: Ανέπτυσσαν στα μέλη της κοινότητας την αίσθηση της ανεξαρτησίας,την πολιτική πεποίθηση της ελευθερίας.Ανεπαίσθητα σχεδόν,μα τόσο ουσιαστικά και φυσικά,η ατομική και οικογενειακή ενέργεια αποκτούσε προβολή σε συλλογικότητες.Τα έργα που ωφελούσαν το σύνολο αντιμετωπίζονταν με γενικό σχεδιασμό και κοινή σύμπραξη.Η εργατική ανεξαρτησία και η συνεργατική κουλτούρα όχι μόνο γέννησαν υψηλού επιπέδου συναδελφικότητες (όπως η κολιγιά και το «μεσιακό»),αλλά και επέβαλαν ένα περιρρέον απαραβί- αστο κοινωνικό δημόσιο ήθος (συμπυκνωμένο στην έννοια «καθαρό κούτελο»).



Οι ιστορικές ελληνικές μικροκοινότητες αποτελούσαν πάλλουσες κυψέλες δημοκρατίας! Πολλοί (και μάλλον δεν έχουν άδικο) εντοπίζουν την κοιτίδα του ελληνικού κοινοτισμού της τουρκοκρατίας στο βυζαντινό χωριό και ακόμα παραπίσω στην αρχαιοελληνική Πόλη-Κράτος.Αυτό το δομικό εγγενές χαρακτηριστικό του ελληνι- κού έθνους ανατράπηκε μονοκοντυλιά στην αυγή του 21ου αιώνα αναστέλλοντας κοινωνικοοικονομικές συμπεριφορές μας αιώνων,για να μην πούμε χιλιετιών.Βέβαια,οι μετά τον πόλεμο ραγδαίες αλλαγές (μετανάστευση,αστυφιλία,ατροφία του αγροτοκτηνοτροφικού τρόπου ζωής και οικονομίας κ.ά.) είχαν οδηγήσει σε εκ- φυλισμό και πτώση την Κοινότητα (ως κοινωνιολογικό μέγεθος και μονάδα  [αυτό]διοίκησης).Τα αναμενόμενα και επαγγελλόμενα ωφελήματα από την καινοφανή (και μάλλον εξωτερικής προέλευσης) συγκεντρωτική αυτοδιοίκηση δεν φάνηκαν ποτέ.Διογκώθηκε ένας τόσο γνώριμος μας και τόσο αρνητικός υδροκεφαλισμός επιτείνοντας την ταλαιπωρία των πολιτών.Οι αδιαφανείς πρακτικές των βολεμάτων,της μίζας και των λογής διαπλοκών τίποτα δεν μας πείθει όχι μόνο ότι εξαφανίστηκαν,αλλά ότι ούτε καν περιορίστηκαν.Το πελατειακό σύστημα,το ρουσφέτι,ο επαρχιώτικος πολιτικαντισμός,ο μαυρογιαλουρισμος,πράγματα που γέννησε η ρηχή σκέψη και η δραστική ανεπάρκεια της εγχώριας δήθεν πολιτικής τάξης,ανθούν και βασιλεύουν τόσο στο κεντρικό σκηνικό,όσο και στις περιφερειακές αποφυάδες του.Θα έλεγε κανείς ότι στο μόνο που αποσκοπούσε τούτη η ψευδεπίγραφη εσωτερική αναδιάρθρωση ήταν η υπονόμευση και νέκρωση μιας συνιστώσας του ευρύτερου πολιτισμού μας: την σφριγηλή κοινωνική αυτοοργάνωση που έρχεται από πολύ παλιά.Στις πολλές κορόνες που ακούμε τελευταία για λαϊκή κυριαρχία και εθνική ανεξαρτησία διαχέεται ένα νεφέλωμα ιδεολογημάτων,λες και η κοινωνική συγκρότηση είναι αφηρημένη.Τα πράγματα όμως είναι συγκεκριμένα,έχουν ταυτότητα.Ο πατροπαράδοτος ελληνικός κοινοτισμός ωθείται στο περιθώριο,όχι μόνο από τους εκτελεστές των νεοταξικών προταγμάτων,αλλά και τους δήθεν προοδευτικούς υπερασπιστές των ανθρωπίνων και πολιτικών δικαιωμάτων.

Σημείωση: Χρησιμοποιώ τον όρο «κοινοτισμός» όπως έχει ιστορικά και ιδεολογικά καθιζάνει στην ελληνική πραγματικότητα/γλώσσα και όχι ως την απόδοση του Γαλλικού communalisme.

Γιάννης Β. Πέππας







1 σχόλιο:

  1. Και λίγος σχετικός Κονδύλης, μια που αρέσει και στο ιστολόγιο:

    Κονδύλης Π., Το αόρατο χρονολόγιο της σκέψης…, σ.σ. 122-124: «Δεν μπορώ καν να φαντασθώ τι θα μπορούσε να σημαίνει υπό τις σημερινές συνθήκες μια επανασύσταση του “πολιτισμού των κοινοτήτων”, εφ’ όσον μ’ αυτόν δεν εννοούμε απλώς την πράγματι υπαρκτή ανάγκη αποκέντρωσης ορισμένων εξουσιών στο πλαίσιο ενός σύγχρονου πολιτικού οργανισμού, είτε εθνικό κράτος είναι αυτός είτε ενδεχομένως πάρει άλλη μορφή. Οι σύγχρονες κοινωνίες είναι διαφορισμένες και περίπλοκες με την έννοια ότι στηρίζονται σ’ έναν πολύκλαδο καταμερισμό της εργασίας, όμως η εντύπωση της αυτονομίας των τοπικών κέντρων, που δημιουργείται έτσι είναι απατηλή […] Όπου άνθησαν “κοινότητες”, αυτό έγινε πάντοτε στο πλαίσιο ενός λίγο-πολύ ισχυρού πολιτικού οργανισμού […] Η ύπαρξη κοινοτήτων στο Βυζάντιο και στην Τουρκοκρατία προϋπέθετε επίσης την εγγυήτρια παρουσία μιας αυτοκρατορικής εξουσίας, και μάλιστα εκπλήρωνε κατ’ ανάθεση της τελευταίας συγκεκριμένες και ζωτικές λειτουργίες. Δεν πρέπει να λησμονούμε ότι η τουρκική κεντρική εξουσία ανέχθηκε, αλλά και ενίσχυσε, τους κοινοτικούς θεσμούς, προκειμένου να χρησιμεύσουν πρωταρχικά ως φοροεισπρακτικοί μηχανισμοί. Θα ήταν μεγάλο σφάλμα η νοσταλγική εξιδανίκευση τέτοιων θεσμών, πολύ περισσότερο γιατί, εκτός από τη λειτουργία τους προς τα έξω, η εσωτερική τους δομή πολύ απείχε από τις σημερινές αντιλήψεις για ισότιμη και συνυπεύθυνη συνδιαχείριση όλων των υποθέσεων από μέρους όλων των κατοίκων. Επικρατούσαν, απεναντίας, σχέσεις πατριαρχικές – και σε πολλές περιπτώσεις οι κοινότητες υπήρξαν τα προπύργια του χειρότερου κοτζαμπασιδισμού. Αντιλαμβάνομαι τις ψυχικές ανάγκες όσων δημιουργούν ιστορικά ειδύλλια και μυθολογίες στην προσπάθειά τους να βρουν ιδεολογικά ερείσματα σε μια εποχή που δοκιμάζεται ο Ελληνισμός. Αλλά δεν είναι δική μου δουλειά να ικανοποιήσω αυτές τις ανάγκες».

    Ο προηγούμενος

    ΑπάντησηΔιαγραφή