ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ

1973 Νίξον - Μπρέζνιεφ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον και ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, Λεονίντ Μπρένζιεφ, κατά τη διάρκεια περιπάτου στην αυλή της έπαυλης του πρώτου στην Καλιφόρνια, το 1973. Στο βάθος, ο Ειρηνικός Ωκεανός. Από την Καθημερινή

Παρατηρητήριο

του Τέλη Σαμαντά για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Εδώ και χρόνια επιμένω και θα συνεχίσω να επιμένω: οι μελέτες και οι αναλύσεις —πολιτικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές, πολιτιστικές— που αφορούν την επτάχρονη Δικτατορία είναι ελάχιστες σε σχέση με τις αντίστοιχες που αφορούν την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Κι όμως, θεωρώ πως στη διάρκεια της Χούντας διαμορφώθηκαν τα κύρια κοινωνικά ρεύματα που καθόρισαν τις μεταπολιτευτικές στρεβλώσεις. Η αποκοπή από το διεθνές περιβάλλον και η λαϊκιστική εσωστρέφεια· η ανάδυση νέων κοινωνικών στρωμάτων που απέκτησαν οικονομική ισχύ χάρη στα οικονομικά μέτρα των δικτατόρων (χωρίς όμως να έχουν και την αντίστοιχη πολιτική εκπροσώπηση, την οποία απέκτησαν στη συνέχεια κατά τη Μεταπολίτευση)· η απότομη διακοπή των πνευματικών αλλά και των πολιτικών αναζητήσεων σε όλους τους ιδεολογικούς χώρους· η σαφέστατη οπισθοχώρηση των προβληματισμών για τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής ζωής της χώρας· η υποχρεωτική συνύπαρξη αντιθετικών και αποκλινόντων πολιτικών και πνευματικών προβληματισμών και η εκ των πραγμάτων σύγκλιση τους —στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή— απέναντι στον «κοινό εχθρό» της Χούντας· η καθυποταγή μέσω της ανοχής της Δικτατορίας μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας· ηκυριαρχία του κιτς σε πάμπολλους τομείς της πολιτιστικής ζωής — αυτά είναι μερικά μόνο από τα αποτελέσματα του επτάχρονου «γύψου».

Η σημαντικότατη αυτή έλλειψη μελέτης της Χούντας έχει σοβαρές επιπτώσεις: η περίοδος της Δικτατορίας έχει καταγραφεί στην κοινωνική συνείδηση απλώς ως μία «σκοτεινή περίοδος», καταπίεσης και βίας από τη μία και «αντιστασιακής πράξης» από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική άγνοια —και όχι μόνο των νεότερων γενιών— των παραμέτρων οι οποίες συνιστούν την ιστορική τομή που αποτελεί για την νεοελληνική ιστορία η Δικτατορία 1967-1974 και, κατ’ επέκταση, η ενοχοποίηση της Μεταπολίτευσης ακόμη και για φαινόμενα που στην πραγματικότητα η ημερομηνία γέννησής τους χρονολογείται στην περίοδο της Χούντας. Με λίγα λόγια: ο καλύτερος τρόπος για να «θυμηθούμε» την αυριανή επέτειο είναι να μελετήσουμε το τι σήμαινε στην πραγματικότητα για την νεοελληνική κοινωνία εκείνη η «σκοτεινή περίοδος». Πολλές αιτίες ακόμη και των σημερινών κακοδαιμονιών υποψιάζομαι πως θα ανακαλύψουμε.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Ο βασικός λόγος, ωστόσο, που επέλεξα να ασχοληθώ με την αφελή αυτή επιλογή είναι πιο σημαντικός. Την έγραψε σε δύο φράσεις ο εκπαιδευτικός Λεωνίδας Καστανάς, η αρθρογραφία και οι αιχμηρές παρεμβάσεις του οποίου έχουν πάντα ενδιαφέρον. «Εδώ και 30 χρόνια, το θέμα της έκθεσης είναι το ίδιο. Τι καλός που είναι ο ελληνοορθόδοξος κομμουνισμός και τι κακός που είναι ο προτεσταντικός καπιταλισμός», έγραψε στο fb ο Καστανάς. Και υπερθεμάτισε μνημονεύοντας θέματα εξετάσεων από το παρελθόν. «Οι στέγες κοντά, οι ψυχές μακρυά. Η αρχαία τέχνη πρωτοπόρα και ζωντανή. Ο τεχνολογικός πολιτισμός και η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Η σύγχρονη αποξένωση». Και σχολίασε: «Κανείς δεν τολμά να βγει από το ελληνικό στερεότυπο. Τεχνοφοβία και άγιος ο Θεός. Πρέπει να αντισταθούμε στην ανήθικη τεχνολογική Δύση. Διότι μας κάνει να τρέχουμε γρήγορα και να ξεχνάμε την ανθρωπιά μας. Ενώ όταν πηγαίναμε με τον αραμπά βλέπαμε και κάνα άνθρωπο. Το ότι μιλάω με τους φίλους μου σήμερα ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακρυά με τούτο το μηχάνημα του διαβόλου, με απομακρύνει από τους ανθρώπους. Λουδιτισμός και τα μυαλά στα κάγκελα. Η αριστερή αφήγηση της ανατολής συνεχίζεται».

Κ. Ζούλας Καθημερινή

Τετάρτη, 31 Ιουλίου 2013

Πικρός καφές για τον Μπέργκμαν



Στις 30 Ιουλίου 2007 πέθανε ο μεγάλος Σουηδός σκηνοθέτης Ίνγκμαρ Μπέρκμαν. Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε στις αρχές Αυγούστου του 2007 στο ένθετο Global της εφημερίδας "ΤΟ ΠΟΝΤΙΚΙ".

του Αντώνη Χατζή

Ήταν αρχές της δεκαετίας του ΄80. Ο Ίνγκμαρ Μπέρκμαν έχε θέσει τέλος στην αυτοεξορία του στη Γερμανία (μετά από ένα επεισόδιο με τη σουηδική εφορία) και είχε αρχίσει συνεργασία με την κρατική τηλεόραση για το ανέβασμα σειράς θεατρικών έργων. Τον είχα δει πολλές φορές στο διάδρομο να περνάει μπροστά από το γραφείο της ελληνικής εκπομπής της σουηδικής ραδιοφωνίας.

Ένα πρωϊνό χτυπάει η πόρτα του γραφείου μας και βλέπουμε το πολύ γνώριμό του πρόσωπο. Ευγενής και συνεσταλμένος όπως πάντα χαιρετάει, ζητάει συγνώμη για την ενόχληση και λέει: «Εσείς στην Ελλάδα έχετε έναν πολύ ωραίο καφέ. Έχω να πάω δύο χρόνια και τον λαχτάρησα. Μήπως ξέρετε που μπορώ να βρω στη Στοκχόλμη ελληνικό καφέ;»

Ήταν μεγάλη έκπληξη –εκείνη τη στιγμή ήμουν μόνος στο γραφείο-, πέρασε μέσα και μου διηγήθηκε πως η Ελλάδα ήταν η μεγάλη του αγάπη, πήγαινε σχεδόν κάθε χρόνο και ήθελε να πιει έναν καφέ «όπως μου τον κάνει ένας καφετζής, ένας ωραίος άνθρωπος στη Σκιάθο». Καφέ δεν είχαμε στο γραφείο, του υποσχέθηκα να φέρω την επόμενη μέρα, με ευχαρίστησε αλλά είπε δεν θέλει να μας βάλει σε κόπο και έφυγε. Πράγματι την επόμενη μέρα πήρα το μπρίκι από το σπίτι αν και δεν περίμενα, πολυάσχολος όπως ήταν να ξανάρθει.

Και όμως ήρθε ήπιε τον καφέ χιλιοευχαριστώντας μας και μας διηγήθηκε ότι πάει κάθε χρόνο στη Σκιάθο, στο σπίτι της μητέρας της ηθοποιού Μπίμπι Άντερσον, –μια ωραία γυναίκα που όλοι οι Έλληνες γνωρίζαμε, είχε κάνει και βουλευτής του Αριστερού κόμματος – Κομμουνιστές και μας είχε βοηθήσει αφάνταστα τα χρόνια της δικτατορίας,- ότι κανείς δεν ξέρει ποιος είναι και πως όλοι εκεί και ιδιαίτερα ο καφετζής, τον περιποιούνται πολύ. Μας εξόρκισε μάλιστα να μην το κάνουμε γνωστό, «εσείς οι δημοσιογράφοι είστε επικίνδυνοι», είπε γελώντας.

Από τότε έγινε τακτικός επισκέπτης τις λίγες εβδομάδες που κράτησαν τα γυρίσματα. Ήταν ελληνομαθής, είχε διδαχθεί αρχαία ελληνικά στο Γυμνάσιο, μας απήγγειλε στίχους, ολόκληρα έργα αρχαίων συγγραφέων.

Μας μίλησε για τα χρόνια της χούντας. Ο αδελφός του Νταγκ Μπέρκμαν, διπλωμάτης καριέρας διορίστηκε πρεσβευτής στην Αθήνα το 1973, κάτι που προκάλεσε αντιδράσεις μεταξύ των Ελλήνων και των Σουηδών αντιχουντικών, που αντιτίθενταν στην επανατοποθέτηση πρεσβευτή στην Ελλάδα –η Σουηδία είχε αποσύρει τον πρέσβυ της από την Αθήνα στις 21 Απριλίου του 1967. Μας εκμυστηρεύθηκε ότι ο ίδιος διαφωνούσε και δεν τον επισκέφθηκε ποτέ στην Αθήνα μέχρι το 1974. Άλλωστε είχε σταματήσει να επισκέπτεται την Ελλάδα όλη την επταετία.

Κράτησαν αρκετές μέρες αυτές οι ωραίες επισκέψεις. Κάποια στιγμή έληξε η συνεργασία του με την τηλεόραση και οι επισκέψεις πήραν τέλος. Άλλωστε τότε άρχισε να δουλεύει το αριστούργημά του «Φάνι και Αλέξανδρος». Κάθε φορά όμως που ερχόταν στο κτίριο δεν παρέλειπε να μας χαιρετήσει. Μια απ΄αυτές ήταν όταν το «Φάνι και Αλέξανδρος» είχε αρχίσει να προβάλεται στους κινηματογράφους. Μας ρώτησε αν το είδαμε. Πώς όμως αφού τα εισιτήρια ήταν προπωλημένα για έξι μήνες; Του το είπα και σαν γνήσιος Έλληνας του ζήτησα –μισοαστειευόμενος- ρουσφέτι να μου βρει εισιτήριο. Δεν περίμενα βέβαια να το κάνει. Και όμως σε μερικές μέρες πήρα δύο εισιτήρια για ανήμερα του Πάσχα, το θυμάμαι καλά. Ήταν η τελευταία φορά που τον είδα. Αντίο Ίνγκμαρ.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου