ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

των νιάτων μας την εκδικήτρα ορμή την ξεφλούδησαν οι έσχατοι

Παρατηρητήριο

Ούτε μια σοβαρή αριστερά δεν μπορούμε να ’χουμε. Τους πρότεινε ο άλλος να βγάλουν ψεύτικα λεφτά σαν τη Μonopoly να κάνουν αυτοί πως μας πληρώνουν και μεις πως τους πληρώνουμε κι αυτοί ενθουσιάστηκαν και του ζήτησαν να γίνει υπουργός των Οικονομικών. Ουάου yes, το κινηματικό χρήμα… Και συ περίμενες αυτό το νηπιαγωγείο να σε σώσει και να σε οδηγήσει ξανά στη γη της επαγγελίας. Να διαπραγματευτεί με τη Μέρκελ και τον Σόιμπλε και να τους τουμπάρει. Πόσο αφελής μπορείς να είσαι; Αλλά και πόσο επικίνδυνος;

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Κακώς αναστατώνεστε με την υπόθεση της λειτουργίας των καταστημάτων τις Κυριακές. Βρισκόμαστε στη μακρά και επώδυνη φάση της αποκομμουνιστικοποίησης και ο θόρυβος λογικά θα είναι ισχυρός. Φανταστείτε να εφαρμοστεί η αξιολόγηση των ΔΥ, να πωληθούν όλες οι ΔΕΚΟ, να γίνουν ιδιωτικά πανεπιστήμια κλπ. Μεγάλο μέρος της κοινωνίας θα αντισταθεί μέχρις εσχάτων. Η Ελλάδα κοιλοπονάει την ελευθερία της.

Σάββατο, 2 Αυγούστου 2014

H πολυπολιτισμικότητα, η ανοχή, η Δύση και τρεις αναγνώσεις: του Μιχάλη Παπαγιαννάκη, της Σώτης Τριανταφύλλου και του Θάνου Τζήμερου.


Ο ακριβοδίκαιος Μάνος Ματσαγγάνης βάζει τα πράγματα στη θέση τους. Με το γνωστό του ήρεμο και επιστημονικό τρόπο. Απολαύστε τον.
του Μάνου Ματσαγγάνη από το Book's Journal
Με το άρθρο του Θάνου Τζήμερου «Πολυπολιτισμικότητα και άλλα παραμύθια» (Protagon, 30 Ιουλίου 2014) συνεχίζεται μια συζήτηση που είχε πρόσφατα τροφοδοτήσει το άρθρο της Σώτη Τριανταφύλλου «Η πλάνη της πολυπολιτισμικότητας» (Athens Voice, 18 Ιουνίου 2014), αλλά που είχε ανοίξει – στην Ελλάδα τουλάχιστον– παλαιότερο άρθρο του Μιχάλη Παπαγιαννάκη «Για μία πολυπολιτισμική σύγχρονη κοινωνία» (Καθημερινή, 31 Δεκεμβρίου 2006). Αναφέρω τις ενδιαφέρουσες παρεμβάσεις στα social media της Βάσως Κιντή, του Ευθύμη Δημόπουλου, του Λεωνίδα Καστανά και άλλων.
Οι ομοιότητες των τριών άρθρων είναι προφανείς. Και τα τρία θέτουν ένα υπαρκτό πρόβλημα. Πράγματι στο εσωτερικό των δυτικών κοινωνιών κινούνται ομάδες που εχθρεύονται όχι απλώς τον τρόπο ζωής της κοινωνίας που τις φιλοξενεί αλλά και τις αξίες, τα δικαιώματα, τις ελευθερίες της. Εάν επιδιώξουν να επιβάλλουν με τη βία τις πεποιθήσεις τους σε άλλα μέλη της κοινότητας στην οποία ανήκουν, η στάση των ομάδων αυτών γίνεται επικίνδυνη – πρώτα πρώτα για τα θύματά τους στο εσωτερικό της κοινότητας, αλλά επίσης για τα δικαιώματα και τις ελευθερίες της κοινωνίας που τις φιλοξενεί. Η σύνδεση της πολιτισμικής ιδιαιτερότητας με κάποια εθνοτική ή θρησκευτική ταυτότητα (π.χ. μουσουλμάνοι Άραβες) ενισχύει την επιθετικότητά της, και για αυτό είναι διπλά επικίνδυνη. Συνεπώς, η ανοχή σε βάρβαρες πρακτικές (π.χ. κλειτοριδεκτομή) στο όνομα της «πολυπολιτισμικότητας» είναι απαράδεκτη – και μπορεί να αποδειχθεί μοιραία για τα τα δικαιώματα και τις ελευθερίες των ίδιων των δυτικών κοινωνιών. Σε τελευταία ανάλυση, η υποστήριξη του «δικαιώματος» κάποιων να παραβιάζουν τα δικαιώματα και τις ελευθερίες των υπολοίπων δεν έχει τίποτε το προοδευτικό. Όλα αυτά είναι σωστά, και είναι χρήσιμο να γράφονται.

Οι διαφορές των τριών άρθρων μεταξύ τους είναι επίσης προφανείς. Ο Μιχάλης Παπαγιαννάκης δεν απορρίπτει εκ προοιμίου την πολυπολιτισμικότητα: «μπορεί να είναι στόχος προς επίτευξη και γιατί ανταποκρίνεται γενικώς στις πραγματικές εξελίξεις και γιατί είναι συμβατή με τις πιο ελπιδοφόρες αντιλήψεις για τα δικαιώματα και τις ελευθερίες του ανθρώπου και του πολίτη και γιατί μπορεί να αποτελεί σημαντικό παράγοντα ανανέωσης και εμπλουτισμού των κοινωνιών και των πολιτισμών μας». Επί πλέον, θεωρεί «αυτονόητη» την «υποχρέωση μιας σύγχρονης κοινωνίας να παράσχει στους ‘ξένους’ της (πολλοί δεν είναι πια, πήραν και σωστά την υπηκοότητά της) τη δυνατότητα να ασκούν τα θρησκευτικά τους καθήκοντα, να μαθαίνουν τη γλώσσα τους στα παιδιά τους, να τραγουδούν τα τραγούδια τους ή να γιορτάζουν τις γιορτές τους και να τις απολαμβάνουμε κι... εμείς». Προειδοποιεί όμως ότι η επίκληση της πολυπολιτισμικότητα δεν αρκεί. («Διακηρύσσουμε τον σεβασμό στη διαφορετικότητα του "άλλου". Σωστά. [...] Να παραπέμπεται [όμως] για βαριά σωματική βλάβη ο γονιός που υπέβαλε την κόρη του σε κλειτοριδεκτομή ή και εδώ απαιτείται σεβασμός σε κάποια ιδιαιτερότητα;») Και για αυτό καταλήγει με μια τοποθέτηση χαρακτηριστικής ακριβοδικίας: «οφείλουμε με κάθε τρόπο να πείσουμε τους πάντες να σέβονται τους όρους συνύπαρξης, για το ίδιο τους το καλό, χωρίς αλαζονεία αλλά και χωρίς εκπτώσεις που θέτουν σε τεράστιο κίνδυνο και εμάς και εκείνους.»
Η Σώτη Τριανταφύλλου φαίνεται να απορρίπτει όχι μόνο το σεβασμό «πολιτισμικών» πρακτικών που παραβιάζουν δικαιώματα και ελευθερίες,αλλά την πολυπολιτισμικότητα συνολικά, «μια τερατωδία [που] ενθαρρύνει τις εθνοτικές ομάδες να προσκολλώνται σε συνήθειες, πρακτικές και γλώσσες της παλιάς πατρίδας».
Δεν είμαι ειδικός, αλλά δεν είμαι βέβαιος ότι είναι καλή ιδέα –ή συμβατή με τον δυτικό πολιτισμό τον οποίο υπερασπίζεσαι– να υποχρεώνεις τους πάντες να συμμορφώνονται με ένα γενικό πρότυπο συμπεριφοράς, εγκαταλείποντας κάθε ιδιαιτερότητα ακόμη και όταν αυτή είναι εντελώς άκακη. Επίσης, ακόμη και αν π.χ. η κυρίαρχη κουλτούρα των Ελλήνων Gastarbeiter της Γερμανίας του ’60 (Καζαντζίδης και μουσακάς) δεν είναι του γούστου σου (όπως σίγουρα δεν είναι του δικού μου γούστου, παρότι σε αυτή την κοινότητα γεννήθηκα), θα ήταν μάλλον παράλογο να υποστηρίζεις την εγκατάλειψη της κουλτούρας αυτής και την αφομοίωσή της σε αυτήν της κοινωνίας που την φιλοξενεί (James Last και Sauerkraut?) Θα μου έκανε κατάπληξη αν αυτό εννοούσε η Σώτη Τριανταφύλλου.

Το πρόβλημα με το άρθρο του Θάνου Τζήμερου δεν είναι τόσο ότι είναι ρατσιστικό: είναι ότι είναι απλουστευτικό. Ανακατεύει αλήθειες (ο ισλαμικός ολοκληρωτισμός είναι όντως επικίνδυνος) μαζί με υπερβολές (η συντριπτική πλειοψηφία των μουσουλμάνων δεν είναι οπαδοί της τζιχάντ) και ιστορικές και άλλες ανακρίβειες (επί αιώνες οι τέχνες και οι επιστήμες άνθιζαν στο ανεκτικό ισλάμ, όχι στην σκοταδιστική Δύση). Οι δε προτάσεις πολιτικής στις οποίες καταλήγει ανήκουν στην παράδοση όχι του φιλελευθερισμού αλλά του ολοκληρωτισμού: «Θες να ζήσεις μαζί μας; Όχι μόνο θα σεβαστείς τις αξίες μας, αλλά θα τις υιοθετήσεις!» Να μια ιδέα που οι ταλιμπάν του Αφγανιστάν ή οι μαχητές του Χαλιφάτου νομίζω ότι θα έβρισκαν απολύτως άψογη.
Ενώ η Σώτη Τριανταφύλλου γράφει από τη σκοπιά ενός ανθρώπου που ανήκει στις φιλελεύθερες κοινωνίες της Δύσης, υιοθετεί τις αξίες τους και ανησυχεί για το μέλλον τους (δηλαδή από μια σκοπιά κοσμοπολιτική), ο Θάνος Τζήμερος γράφει από μια σκοπιά αμιγώς ελληνική. Γι' αυτό, παραβλέπει ότι τα τεστ ανεκτικότητας στα οποία θα ήθελε να υποβάλει τους δυστυχείς που χτυπούν την πόρτα μας θα άφηναν μετεξεταστέους τους περισσότερους από τους γηγενείς συμπολίτες μας που αντίθετα σκέφτονται και δρουν στον αστερισμό της μισαλλοδοξίας (βλ. σχετικά το άρθρο ενός πραγματικού φιλελεύθερου, του Αριστείδη Χατζή «Οι ζωές των ανθρώπων» The Books’ Journal, Νοέμβριος 2011). Μου φαίνεται κάπως ανακόλουθο να εξεγείρεσαι για τις αξίες των μεταναστών αλλά όχι για το ότι η χώρα σου διακρίνεται στην Ευρώπη επειδή εμποδίζει τους μουσουλμάνους να προσεύχονται σε τζαμί, τους ομοφυλόφιλους να συνάψουν σε σύμφωνο συμβίωσης και διάφορα άλλα το ίδιο τριτοκοσμικά – και όλα αυτά σε μια αποπνικτική, μηντιακή και διακομματική συναίνεση με ελάχιστες εξαιρέσεις (οι οποίες οπωσδήποτε δεν περιλαμβάνουν τον σημερινό αντιπρόεδρο της κυβέρνησης και ηγέτη του μεγαλύτερου κόμματος της κεντροαριστεράς).

Μια τελευταία παρατήρηση. Ρωτά ο Θάνος Τζήμερος: «Θα ήταν υπερβολικό αν οι χώρες προέλευσης των Ευρωπαίων τζιχαντιστών απαγόρευαν την επιστροφή τους στην "πατρίδα"»;

Κατά τη γνώμη μου όχι, δεν θα ήταν υπερβολικό. Όμως, πριν από 20 σχεδόν χρόνια, μια άλλη ομάδα Ευρωπαίων τζιχαντιστών επέστρεψαν θριαμβευτικά από έναν άλλον ξένο πόλεμο, όπου το σπουδαιότερο ανδραγάθημά τους ήταν η συμβολή τους στη σφαγή 7.400 αμάχων, κυρίως ηλικιωμένων ανδρών και ανήλικων αγοριών (βλ. σχετικά «Τι γίνεται με τους έλληνες παραστρατιωτικούς της Σρεμπρένιτσα;» The Books’ Journal, 16 Ιουλίου 2014).
Έκτοτε οι εγκληματίες αυτοί (ανάμεσά τους και μέλη της περιθωριακής τότε οργάνωσης Χρυσή Αυγή) απολαμβάνουν καθεστώς πολιτικής και δικαστικής προστασίας, σε μια άλλη αποπνικτική συναίνεση, μηντιακή και διακομματική. Τότε, η συναίνεση αυτή συμπεριλάμβανε το ΠΑΣΟΚ (στο συνέδριο του οποίου στη Ρόδο, το καλοκαίρι του 1994, ο Ράντοβαν Κάρατζιτς έγινε δεκτός με επευφημίες, ενώ ο δήμαρχος του χάρισε το κλειδί της πόλης) έως τον νυν πρωθυπουργό (εκ των εμπνευστών της ανεκδιήγητης στρατηγικής του «ορθόδοξου τόξου»), καθώς και πολλούς «αριστερούς».
Δέκα χρόνια μετά τη σφαγή της Σρεμπρένιτσα, μερικές δεκάδες πολίτες υπέγραψαν μια διακήρυξη που ζητούσε από την Πολιτεία «να ζητήσει δημοσίως συγγνώμη από τις οικογένειες των 8.000 σφαγιασθέντων και να απαιτήσει να λογοδοτήσουν όσοι έλληνες ‘εθελοντές’ συνέπραξαν στο μεγάλο έγκλημα και οι γνωστοί-άγνωστοι που τους ενέπλεξαν».(βλ. σχετικά «Ένα ανεξόφλητο χρέος στη Σρεμπρένιτσα;» The Books’ Journal, 11 Ιουλίου 2014).
Τη διακήρυξη του Ιουλίου 2005 υπέγραφαν καθηγητές, δημοσιογράφοι, πολίτες και μόνο έξι δρώντες εκείνη την εποχή πολιτικοί: ο Aνδρέας Aνδριανόπουλος, η Άννα Καραμάνου, ο Πέτρος Κουναλάκης, ο Στέφανος Μάνος, ο Νίκος Μπίστης – και ο Μιχάλης Παπαγιαννάκης.
Η ανησυχία για τη μισαλλοδοξία των άλλων είναι οπωσδήποτε θεμιτή. Όμως, αυτό που έχει δηλητηριάσει την Ελληνική Δημοκρατία είναι η μισαλλοδοξία «των δικών μας». Και για αυτή την τελευταία, δεν μιλούν παρά ελάχιστοι.



Μάνος Ματσαγγάνης. Αναπληρωτής καθηγητής ευρωπαϊκών κοινωνικών πολιτικών και πολιτικών απασχόλησης στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Βιβλία του: Η κοινωνική αλληλεγγύη και οι αντιφάσεις της (2004), Η κοινωνική πολιτική σε δύσκολους καιρούς (2011).

4 σχόλια:

  1. Πράγματι βάζει τα πράγματα στη θέση τους ο Ματσαγγάνης.
    Όλη αυτή η συζήτηση, έχει ως βάση τη σύγκρουση διαφορετικών αντιλήψεων - μοντέλων για τη δημοκρατία.
    Από τη "γνησίως φιλελεύθερη" εκδοχή μέχρι την ακραιφνώς ρεπουμπλικανική που έχει σαφή ιστορική καταγωγή (στη Γαλλική Επανάσταση κόβανε τα κεφάλια των "ανάξιων" πολιτών) και μέχρι τα κοινοτιστικά ρεύματα, υπάρχει αρκετή απόσταση. Το θέμα είναι μάλλον να βρεθεί ένα άλλο μοντέλο που ανταποκρίνεται στις νέες συνθηκες (παγκοσμιοποίηση, αποτυχία και των δύο "συστημικών ολοκληρωτισμών" - και του κρατισμού και του ολοκληρωτισμού της αγοράς).
    Έχω την αίσθηση ότι και ο πολιτικός φιλελευθερισμός είναι εξαντλημένη υπόθεση: Έχει γίνει απο καιρό πολιτικό εργαλείο των ελίτ - πολιτικών και οικονομικων. Δεν είναι τυχαίο ότι η πλειοψηφία των Ελλήνων φιλελευθέρων σιώπησε για τη Σρεμπρένιτσα. Όπως όμως σιώπησε και σιωπά για την πολιτική που αντιμάχεται την κοινωνική συνοχή: Ποιός φιλελεύθερος διαμαρτυρήθηκε για την ασυλία των φοροφυγάδων των "λιστών Λαγκάρντ";
    Επίσης, μακάρι οι φιλελεύθεροι να υπερασπίζονταν και τον μέσο πολίτη. Ενδιαφέρονται όμως κυρίως για τα target group (π.χ. ομοφυλόφιλοι - ενδεικτικά αναφέρω). Αυτό είναι καταστροφικό για την κοινωνική συνοχή και το μόνο που παράγει ειναι οπαδοί των αντιδημοκρατικών λαικισμών.
    Η δημοκρατία χρειάζεται θετικό, αξιολογικό περιεχόμενο, που η φιλελεύθερη αντίληψή της δεν διαθέτει. Το anything goes δεν φτιάχνει κοινωνίες πολιτών αλλά άθροισμα ιδιωτών. Και τελικά idiots.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Όπως τα λέει ο Ιβαν Κράστεφ, επικαλούμενος Ντάνιελ Μπέλ και Λέζεκ Κολακόφσκι:
    Οι ανοικτές κοινωνίες «αυτο-δηλητηριάζονται». Είναι αθέλητη συνέπεια των πέντε επαναστάσεων που έχουν συγκλονίσει τον κόσμο μας μετά το 1968.
    "Η πολιτισμική επανάσταση [1968] περιόρισε την κλίση για κοινούς, συλλογικούς στόχους μέσα στις κοινωνίες, θέτοντας υπό αμφισβήτηση την ίδια την δυνατότητα διακυβέρνησης των σύγχρονων δημοκρατιών. Οι πολιτικές της ιδιαίτερης ταυτότητας, εθνικότητας, φύλου ή θρησκευτικής πίστης, «αποικιοποίησαν» το δημόσιο λόγο. Η σημερινή αντίδραση εναντίον της πολυπολιτισμικότητας είναι αποτέλεσμα της αποτυχίας της πολιτικής που προέρχεται από τη δεκαετία των Sixties, να διαμορφώσει μια κοινή, συλλογική αντίληψη για την κοινωνία... Η άνοδος ενός οργισμένου λαϊκισμού στην Ευρώπη, λέει ότι οι απαιτήσεις που έχονται σε σύγκρουση μεταξύ τους, δεν μπορούν να επιλυθούν απλώς υποβαθμίζοντας τη δημοκρατική πολιτική σε πολιτική των δικαιωμάτων του ατόμου...
    Η επανάσταση στην αγορά της δεκαετίας του 1980 έσπασε το θετικό σύνδεσμο μεταξύ της διάδοσης της δημοκρατίας και της εξάπλωσης της ισότητας...Στο γενναίο νέο κόσμο της αγοράς, οι ελίτ έχουν απαλλαγεί από τους ιδεολογικούς και εθνικούς περιορισμούς και από το ανήκειν σε μια κοινότητα. Έχτισαν μια εξωχώρια (offshore) οικονομία, που διαθέτει τεράστιο δίκτυο φοροδιαφυγής με αντικείμενο τρισεκατομμύρια δολάρια, προσβάσιμη μόνο για τους πολύ πλούσιους...
    Οι νέες μετα-κομμουνιστικές ιδεολογίες της Κεντρικής Ευρώπης...συνέβαλαν σε μια θριαμβολογία που μετέτρεψε τη δημοκρατία από επιλογή της κοινωνίας στην μόνη νόμιμη επιλογή για όλη την ανθρωπότητα...
    Τα social media ...δεν έχουν προσφέρει τίποτε για να ενισχύσουν τη διαβούλευση και τις αντιπροσωπευτικές διαδικασίες της δημοκρατίας...Έχουν δείξει ότι μπορούν να ξεσχίσουν μια κοινωνία, όπως συνέβη στην Αίγυπτο, όχι όμως ότι μπορούν να συμβάλλουν στην οικοδόμηση μιας νέας κοινωνίας, στη θέση της παλιάς...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Θα συμφωνήσω απόλυτα με τον Μάνο,
    προσθέτοντας δύο πολύ σύντομα σχόλια. Το ένα ότι η ΣΤ επιχειρηματολογεί από μια κοσμοπολιτική μεν σκοπιά, ουσιαστικά όμως ανιστορική, λες κι οι κοινωνίες της "Δύσης" είχαν ανέκαθεν αυτά τα γνωρίσματα ως αναλλοίωτη, υπεριστορική, ανόθευτη και αιωνίως άθικτη ουσία, το άλλο, ότι ακριβώς ως απλουστευτική, η προβοκάτσια του Τζήμερου είναι άσφαιρη: μια πρόχειρη ματιά στις μελέτες αυτές για τον λαϊκισμό στην Ευρώπη http://gef.eu/publication/populism-in-europe/ και http://gef.eu/publication/populism-in-central-europe-challenge-for-the-future δείχνει αρκετά περιεκτικά τις συνάφειες. Για μια φιλελεύθερη/σοσιαλδημοκρατική κοσμοπολίτικη αντίληψη με επίγνωση της ιστορικής πολυπλοκότητας της Δύσης, εδώ http://www.forum.nl/Portals/Vreemdeling/publication/Strangeness-Familiarity-Dick-Pels.pdf.
    Χαιρετώ,
    Βασίλης Μπογιατζής

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Μεστός, καίριος, ψύχραιμος λόγος από τον Μάνο Ματσαγγάνη, που ορθώς εντοπίζει τις διαφορές των προσεγγίσεων ενός ευγενούς και μετριοπαθούς πολιτικού με πραγματικά ευρωπαϊκή στόφα όπως ο Παπαγιαννάκης, από τον προβοκατόρικο, απλουστευτικό λόγο του Τζήμερου και τις υπερβολές της Τριανταφύλλου.
    Με βρίσκουν σύμφωνο και οι παρατηρήσεις του aftercrisis.

    ΑπάντησηΔιαγραφή