ελευθερία, αλληλεγγύη, αναζήτηση, σκληρή δουλειά και πάντα rock n roll

Τεχνικής μηχανικής εγκώμιον

Τεχνικής μηχανικής εγκώμιον

Παρατηρητήριο

Βγαίνεις στο σχολείο στα διαλείμματα για να κάνεις τη λεγόμενη εφημερία στο προαύλιο. Μην πέσουν και χτυπήσουν, μη τσακωθούν, μην μπει ο εξωσχολικός και τα πειράξει. Και πέφτει το μάτι σου στην άκρη της αυλής σένα παιδί που περπατάει μόνο του. Φαινομενικά δεν έχει κανένα λόγο να είναι μόνο του. Ούτε στο τηλέφωνο μιλάει, ούτε διαβάζει το μάθημα της επόμενης ώρας. Απλά κάνει διάλειμμα μόνο του ενώ λίγο παρακάτω η αυλή δονείται από τα γέλια, τα χάΒγαίνεις στο σχολείο στα διαλείμματα για να κάνεις τη λεγόμενη εφημερία στο προαύλιο. Μην πέσουν και χτυπήσουν, μη τσακωθούν, μην μπει ο εξωσχολικός και τα πειράξει. Και πέφτει το μάτι σου στην άκρη της αυλής σένα παιδί που περπατάει μόνο του. Φαινομενικά δεν έχει κανένα λόγο να είναι μόνο του. Ούτε στο τηλέφωνο μιλάει, ούτε διαβάζει το μάθημα της επόμενης ώρας. Απλά κάνει διάλειμμα μόνο του ενώ λίγο παρακάτω η αυλή δονείται από τα γέλια, τα χάχανα, τα τρεχαλητά. Γιατί αυτό το παιδί είναι μόνο του; Ποιο σκοτεινό σπήλαιο έχει ρουφήξει αυτό το βλασταράκι στα έγκατα της ανείπωτης φρίκης;να, τα τρεχαλητά. Γιατί αυτό το παιδί είναι μόνο του; Ποιο σκοτεινό σπήλαιο έχει ρουφήξει αυτό το βλασταράκι στα έγκατα της ανείπωτης φρίκης;ρκτο.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΡΩΜΑΤΑ- ΜΗ ΜΕ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ ΌΤΑΝ ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ

Οι ευρωπαϊκές αρχές αποφάσισαν να ασχοληθούν ξανά με το μεταναστευτικό όταν άρχισαν οι τσαμπουκάδες της Ιταλικής κυβέρνησης και η κρίση στον κυβερνητικό συνασπισμό της Γερμανίας. Από τις αποφάσεις που πήραν-δεν πήραν είναι φανερό ότι δεν έχουν λύση, αλλά έχουν λεφτά για πέταμα. Είπαν και κάτι υπαινικτικά και για τη δράση των ΜΚΟ στη Μεσόγειο και έδωσαν και του δικού μας παράταση στην αύξηση του ΦΠΑ. Απλά δεν υπάρχει καμιά λύση εκεί που δήθεν ψάχνουν. Πρόκειται περί εποικισμού της Ευρώπης από κατοίκους της Αφρικής και της Ασίας. Ζούμε μια φάση μετακίνησης λαών που θα ενταθεί λόγω υπερπληθυσμού, διάβρωσης των παραλίων και ερημοποίησης που προκαλεί η κλιματική αλλαγή. Αυτά συνδυάζονται με την πολιτική αστάθεια, την οικονομική καχεξία, τη βία αλλά και τη διακίνηση της πληροφορίας και την ευκολία των μετακινήσεων. Η Ευρώπη είναι πολύ πλούσια για το μέγεθος του πληθυσμού της και λογικά φαντάζει ως η γη της επαγγελίας. Κάποια στιγμή θα κλείσει σαν στρείδι αλλά αυτό θα σημάνει βία, ανείπωτη βία. Στα πλαίσια της κατάρρευσης της μεταπολεμικής ηθικής που έρχεται.

Πέμπτη, 4 Σεπτεμβρίου 2014

Πώς πεθαίνουν τα κόμματα


Στάθης Καλύβας από το 2012 στην Καθημερινή
Η μελέτη των κομματικών συστημάτων έχει αναδείξει την ιστορική διάρκεια και αντοχή στον χρόνο των «καθιερωμένων» πολιτικών κομμάτων (γνωστή και ως «υπόθεση Rokkan») ως ένα από τα πιο σημαντικά χαρακτηριστικά τους. Η μακρόχρονη σχέση που αναπτύσσουν με τους ψηφοφόρους τους, εξασφαλίζει στα κόμματα αυτά μια εντυπωσιακή προσαρμοστικότητα που τους επιτρέπει να επιβιώνουν μέσα από δυσχέρειες και κρίσεις. Ετσι εξηγείται η εντυπωσιακή σταθερότητα των κομματικών συστημάτων και γι' αυτό ο «θάνατος» των μεγάλων κομμάτων αποτελεί εξαίρεση. Μια τέτοια υπήρξε η καθίζηση της ιταλικής Χριστιανοδημοκρατίας το 1994.
Προφανώς, ο εκλογικός καταποντισμός του ΠΑΣΟΚ, που προσθέτει μια νέα περίπτωση στον κατάλογο αυτό, συνδέεται στενά με την κρίση. Ομως, η συγκριτική εμπειρία δείχνει πως δεν αρκεί μια οικονομική κρίση, όσο βαθιά και να είναι, για να διαλύσει ένα μεγάλο κόμμα και να αποδιοργανώσει ολόκληρο το κομματικό σύστημα μιας χώρας. Το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, για παράδειγμα, συνεχίζει να πρωταγωνιστεί στις ΗΠΑ παρότι απέτυχε να διαχειριστεί το κραχ του 1929. Πώς γίνεται λοιπόν τα περισσότερα κόμματα που διαχειρίζονται επώδυνες οικονομικές κρίσεις να επιβιώνουν, ενώ κάποια απ' αυτά εξαφανίζονται;
Απάντηση στο ερώτημα αυτό προσφέρει η μελέτη των κομματικών συστημάτων της Λατινικής Αμερικής, όπου την τελευταία εικοσιπενταετία εξαφανίστηκε το ένα έκτο των καθιερωμένων πολιτικών κομμάτων. Σε δύο μάλιστα περιπτώσεις, διαλύθηκαν ολόκληρα κομματικά συστήματα. Την περίοδο 1958-1993 τα δύο μεγάλα παραδοσιακά κόμματα της Βενεζουέλας, AD και COPEI, συσσώρευσαν κατά μέσο όρο το 78% των ψήφων, ενώ το 1998 κατάφεραν να κερδίσουν μόλις το 3,2%. Αντίστοιχα στη Βολιβία, τα τρία παραδοσιακά κόμματα συγκέντρωναν το 67% των ψήφων ώς το 2002, οπότε περιορίστηκαν στο 3,4%. Πρόσφατες μελέτες φωτίζουν την εξέλιξη αυτή.
Μια ερμηνεία της κατάρρευσης των κομματικών συστημάτων στη Βενεζουέλα και τη Βολιβία, επικεντρώνεται στα σκάνδαλα στα οποία ενεπλάκησαν τα παραδοσιακά κόμματα των δύο αυτών χωρών, προκαλώντας μια πρωτοφανή αποστασιοποίηση των ψηφοφόρων τους. Κάπως έτσι ήρθε και το τέλος των Χριστιανοδημοκρατών στην Ιταλία. Αλλες ερμηνείες εδράζονται στην κρίση αντιπροσώπευσης που προκάλεσε η σύμπλευση των δύο μεγάλων κομμάτων και η σύγκλιση της ιδεολογίας τους, με αποτέλεσμα τη γενίκευση της αίσθησης πως δεν διέφεραν μεταξύ τους. Τα σκάνδαλα, όμως, δεν είναι σπάνια ακόμη και σε προηγμένες δημοκρατίες, ενώ η σύγκλιση κεντροδεξιών και κεντροαριστερών κομμάτων αποτελεί γενική τάση.
Η πιο πειστική ερμηνεία βασίζεται στην ψυχολογική ανάγνωση της σχέσης ψηφοφόρων και κομμάτων, σύμφωνα με την οποία, τα κόμματα αναπτύσσουν μια «εταιρική ταυτότητα» την οποία ενστερνίζονται οι ψηφοφόροι, όπως ακριβώς οι οπαδοί ταυτίζονται με τις ποδοσφαιρικές ομάδες που υποστηρίζουν. Οι περισσότεροι ψηφοφόροι «κληρονομούν» την κομματική τους ταυτότητα από τους γονείς τους και δεν εγκαταλείπουν το κόμμα τους μόνο και μόνο επειδή έκανε λάθη. Γι' αυτό και οι εκλογικές επιδόσεις των κομμάτων παραμένουν σταθερές, ενώ οι εκλογές κρίνονται συνήθως από τις μετακινήσεις ενός σχετικά μικρού αριθμού ψηφοφόρων που διέπονται από μια χαλαρότερη σχέση με τα κόμματα.
Εκκινώντας από τη διαπίστωση αυτή, διαπιστώνουμε πως όταν τα κόμματα επιχειρούν αλλαγές στην πολιτική τους ταυτότητα, μπαίνουν σε μια επικίνδυνη φάση, καθώς η διαδικασία αυτή αναγκαστικά διαβρώνει τη σχέση που έχτισαν με τους ψηφοφόρους τους. Συνήθως, καταφέρνουν να τους ενσταλάξουν την ανανεωμένη ταυτότητα. Κάτι τέτοιο, για παράδειγμα, πέτυχαν τα μεγάλα ευρωπαϊκά σοσιαλιστικά κόμματα όταν απομακρύνθηκαν από τον μαρξισμό. Η μετάβαση όμως σε μια νέα ταυτότητα είναι αργή και δύσκολη. Αν μάλιστα συμπέσει με βαθιά οικονομική κρίση μπορεί να αποδειχθεί θανατηφόρα. Η κρίση είναι ένα σοκ που μπορεί να μετατρέψει τη χαλάρωση των δεσμών ενός κόμματος με τους ψηφοφόρους του σε μαζική διαφυγή. Ο θάνατος ενός κόμματος δεν προκαλείται δηλαδή ούτε από τη μετάλλαξη της ταυτότητάς του ούτε από την οικονομική κρίση, αλλά από τον συνδυασμό και των δύο.
Τρία συμπεράσματα προκύπτουν από την ανάλυση αυτή. Πρώτον, γίνεται καλύτερα κατανοητό γιατί το ΠΑΣΟΚ υπήρξε το κύριο θύμα της κρίσης. Ηδη από την περίοδο Σημίτη, είχε αρχίσει να απομακρύνεται σταδιακά από τον λαϊκισμό του Ανδρέα Παπανδρέου, μια τάση που ενισχύθηκε από τις «μεταμοντέρνες» επιλογές του Γιώργου Παπανδρέου. Οσο συνεχιζόταν η ευημερία, η συνοχή του κόμματος πήγαζε κυρίως από το πελατειακό σύστημα και το συμβολικό βάρος της «μάρκας» Παπανδρέου. Οταν όμως ξέσπασε η κρίση, η απομάκρυνση από τον λαϊκισμό και η δεξιά στροφή του κόμματος αποδείχθηκαν μοιραίες. Δεύτερον, η εμπειρία της Λατινικής Αμερικής δείχνει πως η κατάρρευση του ΠΑΣΟΚ αποτελεί πιθανότατα δρόμο χωρίς επιστροφή. Καθώς είχε προηγηθεί (δίχως να εμπεδωθεί) η μετάλλαξη του κόμματος, ήρθε η κρίση και οδήγησε στη φυγή των ψηφοφόρων του, όχι απλά από αγανάκτηση για την διαχειριστική του ικανότητα, αλλά ως έκφραση μιας βαθύτερης, υπαρξιακής αντίδρασης. Πάνω σ' αυτό άλλωστε βασίστηκε η επιτυχία του ΣΥΡΙΖΑ, που πλέον κάλυψε το κενό που άφησε πίσω του το ΠΑΣΟΚ. Τρίτον, η Νέα Δημοκρατία δεν είναι το επόμενο ντόμινο που θα πέσει. Προφανώς η κρίση τη διαβρώνει, αλλά αντίθετα από το ΠΑΣΟΚ, η απουσία ιδεολογικής μετάλλαξης προσδίδει στις διαρροές προς τα δεξιά της χαρακτήρα περισσότερο προσωρινής διαμαρτυρίας παρά μόνιμης εγκατάλειψης.
* Ο κ. Στάθης Ν. Καλύβας είναι καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Yale.
Έντυπη

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου